II SA/Wa 962/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędziowie WSA Adam Lipiński Jacek Fronczyk (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2013 r. sprawy ze skargi C. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] sierpnia 2012 r., stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił C.B. przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej po zmarłym mężu – K.B. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej. Dokonując analizy w tym aspekcie, organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie może zostać przyznana renta rodzinna w drodze wyjątku po zmarłym mężu, gdyż nie została wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy, jak również nie osiągnęła ona wieku emerytalnego. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy C.B. wyraziła niezadowolenie z powyższej decyzji, wskazując zarówno na swą trudną sytuację materialną, jako osoby samotnej, utrzymującej się ze świadczeń z pomocy społecznej, jak i wiek, który – w jej ocenie – nie pozwala osobie pięćdziesięcioletniej na uzyskanie odpowiedniego zatrudnienia. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r., nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku i wskazując, że zainteresowana nie spełnia przesłanki wieku i całkowitej niezdolności do pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie C.B. podniosła, że nie posiada żadnych środków do życia, oprócz zasiłku okresowego w wysokości 271 zł miesięcznie, która to kwota nie wystarcza jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczyła też, że ze względu na wiek nie ma możliwości znalezienia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Udzielając odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację, jakiej użył w podjętych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267), chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i wadliwe zgromadzenie materiału dowodowego. Okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie zostały należycie zbadane i rozważone, wszak niespełnienie przez skarżącą przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, na co powołuje się organ, nie zostało w sposób właściwy wykazane. Jak słusznie wskazuje Prezes ZUS, C.B. nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego, zważywszy że urodziła się w dniu [...] lipca 1962 r. Jednakże z akt administracyjnych sprawy nie wynika, by organ czynił jakiekolwiek ustalenia w zakresie oceny stanu zdrowia skarżącej, które pozwalałyby przyjąć, że zainteresowana nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Brak w aktach sprawy orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, które potwierdzałoby twierdzenia organu o niespełnieniu przez skarżącą przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, sprawia, że Sąd nie może ocenić spełnienia lub niespełnienia tej przesłanki, bowiem ze sprawy nie wynika, czy skarżąca jest, czy też nie jest, całkowicie niezdolna do pracy. To zaś czyni zaskarżoną decyzję nieweryfikowalną w tym zakresie, a przez to podlegającą wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien poddać ocenie stan zdrowia skarżącej, uzyskując stosowne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, a następnie – w zależności od jego ustaleń – dokonać rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, z poszanowaniem reguł procedury administracyjnej. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.