II SA/Wa 972/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska - Jung (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska Iwona Dąbrowska Protokolant asystent sędziego Małgorzata Kędzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi K.W. – przedstawicielki ustawowej małoletnich N. i P. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1 uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] 2 zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2010 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2010 r. znak [...], którą odmówił K.W. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci P. i N.W., z uwagi na fakt niespełnienia łącznie wszystkich przesłanek z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Na powyższą decyzję K.W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 28 lipca 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 707/10 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż w ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie niniejszej wskazuje na to, iż małoletnie dzieci zmarłego spełniają wszystkie z wymogów art. 83 uzasadniających przyznanie świadczenia wyjątkowego. Nie posiadają one bowiem uprawnień do uzyskania emerytury czy renty w zwykłym trybie i nie mogą podjąć pracy z uwagi na swój wiek, nie posiadają niezbędnych środków utrzymania. Natomiast śmierć ich ojca nastąpiła bardzo wcześnie i gdyby nie ona, biorąc pod uwagę wiek uprawnionego, nie sposób wykluczyć, iż zdołałby on wypracować wymagany prawem okres ubezpieczenia umożliwiający otrzymanie świadczenia zwykłego, zwłaszcza, iż zgon ojca dzieci nastąpił w okresie gdy znajdował się on w zatrudnieniu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając sprawę ponownie decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] odmówił K.W. przyznania renty w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci N. i P.W. uznając, iż brak jest podstaw do przyznania tego świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Od tej decyzji K.W. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wskazując, iż samotnie wychowuje dwoje dzieci, sama jest osoba bezrobotną i jej sytuacja materialna i rodzinna jest bardzo ciężka. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwały tej osobie. Przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy, odnosi się do osoby zmarłej. Za okoliczność taką uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W postępowaniu administracyjnym stwierdzono, że zmarły ojciec dzieci w okresach od [...] sierpnia 1998 r. do [...] września 2002 r., od [...] grudnia 2003 r. do [...] czerwca 2005 r. oraz od [...] listopada 2005 r. do [...] sierpnia 2009 r. nie podejmował zatrudnienia ani też innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Ze sprawy nie wynika, aby w ww. okresach ojciec dzieci nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala zatem na stwierdzenie, że ojciec dzieci nie spełnił warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi K.W. przedstawicielki ustawowej małoletnich N. i P.W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, iż organ nie wziął pod uwagę korzystnego dla niej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Ponadto wskazała, iż oprócz małoletnich P. i N.W. urodziła trzecie dziecko, już po śmierci męża, którego metrykę przedłożyła organowi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpatrując sprawę nie wykonał wytycznych Sądu zawartych w wyroku z dnia 28 lipca 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 707/10. W prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie ze skargi K.W., działającej w imieniu małoletnich N. i P.W., na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą wskazując, iż małoletnie dzieci skarżącej spełniają przesłanki wynikające z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Należy wskazać, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przywołany przepis pociąga za sobą daleko idące konsekwencje zarówno dla ponownie przeprowadzanego postępowania administracyjnego, toczącego się w następstwie wydania wyroku, jak i dla kolejnego postępowania sądowoadministracyjnego, w którym ocenie podlegałyby decyzje administracyjne wydane w tymże, ponownie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Przede wszystkim, co podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Naruszenie art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wskazuje się, że ponowne rozpatrzenie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organów administracji, ponownie ocenione być nie mogą. Odnosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż organ nie uwzględnił stanowiska wyrażonego przez Sąd w orzeczeniu z dnia 28 lipca 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 707/10, w uzasadnieniu którego wskazano, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje na to, iż małoletnie dzieci zmarłego spełniają wszystkie wymogi z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzasadniające przyznanie świadczenia wyjątkowego. Nie posiadają one bowiem uprawnień do uzyskania emerytury czy renty w zwykłym trybie i nie mogą podjąć pracy z uwagi na swój wiek. Nadto organ nie kwestionował tego, iż wnioskodawcy nie posiadają niezbędnych środków utrzymania. Kolejną kwestią rzutującą na uprawnienia do świadczenia w drodze wyjątku, jest okres ubezpieczenia posiadany przez ojca małoletnich. Zgodzić się należy z organem, iż okres ubezpieczenia nieco dłuższy niż rok, jakim to czasem legitymuje się ojciec dzieci, jest krótszy od okresu jaki mógłby posiadać biorąc pod uwagę jego wiek. Oceniając jednakże przedmiotową kwestię przez pryzmat wieku zmarłego, należy także mieć na uwadze to, iż jego śmierć nastąpiła bardzo wcześnie. Gdyby nie ona, biorąc pod uwagę wiek uprawnionego, nie sposób wykluczyć, iż zdołałby on wypracować wymagany prawem okres ubezpieczenia umożliwiający otrzymanie świadczenia zwykłego. Nadto, przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy należy również pamiętać o fakcie, iż zgon nastąpił w czasie, gdy ojciec małoletnich znajdował się w zatrudnieniu. Z tego więc także faktu można wysnuwać przypuszczenie, że gdyby nie zdarzenie losowe, to ojciec dzieci zdołałby wypracować wymagany okres czasu. Wskazać dodatkowo należy, iż co podnosi skarżąca, już po śmierci męża urodziła w dniu [...] kwietnia 2010 r. trzecie dziecko z tego związku, małoletniego K.W. Kserokopia odpisu skróconego aktu urodzenia dziecka znajduje się w aktach administracyjnych. Faktu tego organ nie zauważył zarówno rozpoznając sprawę w dniu [...] listopada 2010 r., jak również rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydając decyzję w dniu [...] marca 2011 r. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).