II SA/Wa 995/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Piotr Borowiecki, Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant referent stażysta Magdalena Frąckiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2018 r. nr [...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania J.S. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Prezes ZUS podał, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Organ wskazał, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nie wykazał bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które wnioskodawca nie miał wpływu. Prezes ZUS podał, że do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy w wieku 57 lat życia wnioskodawca udowodnił 15 lat, 4 miesiące i 19 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W dziesięcioleciu przypadającym do dnia powstania częściowej niezdolności do pracy zamiast wymaganych 5 lat wnioskodawca udowodnił 2 miesiące 4 dni. Natomiast w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie całkowitej niezdolności do pracy, udowodnił tylko 1 miesiąc 17 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Wskazał, że w okresach od [...].11.1992 r. do [...].06.1994 r., od [...].11.1994 r. do [...].02.1996 r., od [...].04.1999 r. do [...].07.2001 r., od [...].09.2001 r. do [...].07.2005 r., od [...].01.2006 r. do [...].08.2010 r., od [...].02.2011 r. do [...].06.2016 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca nie wykonywał pracy ani innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u wnioskodawcy ustalona orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z [...].06.2017 r. od [...].06.2016 r. do [...].06.2020 r. Organ wskazał, że przeprowadzona analiza akt sprawy nie wykazuje, aby w wymienionych przerwach wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Zatem nie istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.  Organ wskazał nadto, że wykonywania pracy bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego nie można traktować jako okoliczność usprawiedliwiającą brak uzyskania uprawnień do świadczenia. Fakt ten nie może zatem być uznany za zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi J.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że poza datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS wskazuje także na datę powstania częściowej niezdolności do pracy, tj. [...] maja 2012 r., kiedy to przeszedł pierwszy zawał. Podniósł, że po przebyciu zawału i "plastyce serca" nie mógł pracować fizycznie. Wniósł o uwzględnienie skargi. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał dotychczasowe ustalenia. Odnosząc się do argumentów przedstawionych w skardze wyjaśnił m.in., że organ nie kwestionuje ani obecnej niezdolności do pracy skarżącego, ani jego trudnej sytuacji materialnej. Jednak sama w sobie niezdolność do pracy, nawet w powiązaniu z najbardziej w pojęciu zainteresowanego szczególną i wyjątkową jego obecną sytuacją życiową, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia. organ przy wydawaniu decyzji związany jest wydanymi w sprawie orzeczeniami lekarskimi. Orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2017 r. jest dla niego prawomocne i wiążące. Fakt, że skarżący jest z orzeczenia tego niezadowolony, ponieważ w konsekwencji nie może otrzymać świadczenia w drodze wyjątku, nie jest wystarczająca przesłanką do zakwestionowania dokumentu. W toku postępowania skarżący nie nadesłał żadnej dokumentacji, uzasadniającej weryfikacje wydanego orzeczenia. W piśmie z dnia [...] lipca 2018 r. skarżący podtrzymał skargę, wniósł o jej uwzględnienie i wskazał, że jest "po czwartym zawale". W piśmie z dnia [...] lipca 2018 r. skarżący ponownie wskazał na stan zdrowia i trudną sytuację finansową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych k.p.a. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się bowiem przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podejmując decyzje organ nie wziął bowiem pod uwagę i nie rozważył, czy stwierdzona przez Komisję Lekarską ZUS częściowa niezdolność do pracy, a w istocie powodujący ją stan zdrowia, nie stanowi w przypadku J.S. szczególnej okoliczności. Choć organ nie wskazał w decyzjach stwierdzonej przez Komisję Lekarską ZUS daty powstania u skarżącego częściowej niezdolności do pracy, ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS Nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. wynika jednoznacznie, że przed orzeczoną całkowitą niezdolnością do pracy, tj. przed [...] sierpnia 2016 r., istniała u skarżącego częściowa niezdolność do pracy na dzień [...] maja 2012 r. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (v. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Organ stwierdził w zaskarżonej decyzji, że nie zaistniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia skarżącego lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Jednakże organ w ogóle nie rozważył, czy jednak – w stanie faktycznym tej sprawy – częściowa niezdolność do pracy istniejąca od [...] maja 2012 r. nie wykluczała możliwości podjęcia przez skarżącego pracy i czy wystąpienie schorzenia, które było tego przyczyną nie może być uznane w tym przypadku za szczególną okoliczność. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący przedstawił informacje o tym, jakie schorzenie uznane zostało za przyczynę stwierdzenia częściowej niezdolności do pracy na dzień [...] maja 2012 r. Powoływał się na wskaźnik bezrobocia istniejący przed tą datą. Organ okoliczności tych nie rozważył. Także orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] lutego 2018 r., które nie jest wprawdzie dla organu wiążące, wskazuje, że niepełnosprawność istnieje u skarżącego od [...] maja 2012 r. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes ZUS rozważy, czy skarżący przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, jako osoba częściowo niezdolna do pracy, był w stanie podjąć pracę i wypracować świadczenie w trybie zwykłym. Organ weźmie pod uwagę sytuację zdrowotną i działania lecznicze, którym skarżący był poddawany, opisane przez stronę we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także stopień bezrobocia, na co także powoływał się wnioskodawca. Organ rozważy, czy częściowa niezdolność do pracy w przypadku skarżącego stanowi okoliczność szczególną, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Rozważania w tym zakresie powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, które winno odpowiadać wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Pamiętać należy przy tym, że nie zawsze dopiero orzeczona całkowita niezdolność do pracy stanowi przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Stan zdrowia ze względu na rodzaj schorzenia może stanowić obiektywną i niezależną od woli wnioskodawcy okoliczność, która stanowiła przeszkodę w wypracowaniu świadczenia ustawowego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w wyroku. ----------------------- 5