II SAB/Wa 377/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi R. K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić R. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. R. K. w dniu 1 sierpnia 2017 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismo, w którym wskazał m.in., że stanowi ono skargę na brak informacji publicznej. Skarżący wniósł również o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, w wykonaniu zarządzenia z dnia 11 sierpnia 2017 r., przesłano R. K. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, celem jego wypełnienia i zwrotu do Sądu w terminie 7 dni od doręczenia, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wnioskodawca nadesłał formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF w którym wskazał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wnioskodawca wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku z urzędu pracy. Nie posiada żadnego majątku, nie ma dochodu, nie ma żadnych zobowiązań i stałych wydatków. Ponosi jedynie koszty utrzymania. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 3 października 2017 r. wnioskodawca został zobowiązany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") - do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - właściwe uzasadnienie wniosku (należało podać okoliczności wskazujące na trudną sytuację materialną); - wskazanie z czego lub przy czyjej pomocy wnioskodawca się utrzymuje, skoro jak zaznaczył mieszka sam i nie uzyskuje żadnego dochodu; - wykazanie czy wnioskodawca jest zarejestrowany jako bezrobotny, należało nadesłać zaświadczenie o pozostawaniu osobą bezrobotną; - wskazanie kto jest właścicielem lokalu przy ul. [...], podanym jako adres do korespondencji; - wskazanie miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności kosztów żywności, opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy (gaz, prąd, woda, ścieki) a także telefon, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości - w celu uprawdopodobnienia wysokości ww. kosztów należało załączyć odpowiednie kopie faktur, przelewów itp.; - wskazanie czy wnioskodawca posiada pojazdy mechaniczne, jeżeli tak, należało wskazać ich markę i rocznik oraz szacunkowe koszty utrzymania; - nadesłanie kopii dokumentów PIT wnioskodawcy z rozliczenia podatku za rok 2016, ew. zaświadczenia o nierozliczaniu się z urzędem skarbowym; - wskazanie czy wnioskodawca otrzymuje pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, jeżeli tak należało wskazać na czym ona polega; - wskazanie czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak, należało nadesłać kserokopie ostatnich decyzji przyznających pomoc; - nadesłania kopii wyciągów bankowych z wszystkich kont bankowych posiadanych przez wnioskodawcę za trzy ostatnie miesiące. Na wykonanie powyższego wezwania zakreślono termin 14 dni. Wnioskodawca odebrał wezwanie w dniu 17 października 2017 r., zatem termin do nadesłania żądanych informacji upływał wraz z dniem 31 października 2017 r. Skarżący w dniu 25 października 2017 r. nadesłał pismo, w którym wskazał, że jest osobą bezrobotną, obecnie na szkoleniu jako osoba długotrwale bezrobotna, adres przy ul. [...] jest udostępniany nieodpłatnie dzięki wsparciu rodziny, aczkolwiek prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, nie ponosi kosztów żywności i utrzymania. Zasłaniając się ochroną danych osobowych wnioskodawca odmówił nadesłania "dokumentów", wskazał, że nie posiada majątku, na temat uzyskania kopii dokumentów PIT wskazał, że należy zawrócić się do właściwego urzędu skarbowego. Wnioskodawca podał, że korzysta z opieki społecznej (zasiłek celowy 300 zł., na zakup żywności – o kopię wnioskodawca wskazał, że należy zwrócić się do ośrodka pomocy społecznej). W dalszej części pisma wnioskodawca oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe z rodzicami, którzy utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 4 000 zł. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Stosownie do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwrócić należy uwagę, że prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, czy zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wymaga podkreślenia, że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Jak już wyżej wskazano zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów, ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W orzecznictwie wskazuje się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12, Lex nr 1121260). Rozpoznając złożony przez R. K. wniosek uznano, że wnioskodawca nie wykazał, by jego sytuacja materialna była tak trudna, by kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim należy wskazać, że złożony wniosek nie wyjaśnia sytuacji materialnej i nie przedstawia pełnych danych materialnych wnioskodawcy. W ocenie referendarza sądowego, dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie były na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. Po nadesłaniu dodatkowych informacji, w dalszym ciągu wnioskodawca nie wyjaśnił swojej sytuacji materialnej w sposób jasny i rzetelny. Zwrócić należy uwagę, że w początkowej części pisma z dnia 25 października 2017 r. wnioskodawca wskazuje, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, natomiast w dalszej części pisma wskazuje jednak rodziców, jako osoby wspólnie prowadzące gospodarstwo domowe. Nie jest zatem wiadome, czy wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, czy z rodzicami, z czego lub przy czyjej pomocy się utrzymuje, gdzie mieszka, czy posiada mieszkanie, czy jest obiektywnie niezdolny do podjęcia pracy, czy nadal jest zarejestrowany jako bezrobotny. Trudno przyjąć, by prawo pomocy należało przyznać osobie zdolnej do pracy, która obiektywnie ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej, jednak tylko z wiadomych sobie powodów tego nie czyni. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że orzekając o przyznaniu prawa pomocy należy mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Wnioskodawca nie wskazał by istniały przeciwwskazania do pracy zarobkowej (całkowita lub częściowa niezdolność do pracy). Skoro wnioskodawca posiada możliwości zarobkowe to powinien dążyć do poprawy sytuacji finansowej i majątkowej. Ponadto wskazać należy, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a Sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie wnioskodawca z tej inicjatywy nie skorzystał. Na zarządzenie wydane w trybie art. 255 p.p.s.a., udzielił informacji zdawkowych i ogólnikowych. Nie nadesłał także żadnych dokumentów źródłowych - dokumentów PIT, wyciągów ze stanu konta, ani nie ustosunkował się do okoliczności posiadania kont bankowych. Wskazał jedynie, że o ww. dokumenty może zwrócić się Sąd. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Podkreślić należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej. Nie do przyjęcia jest taki sposób prowadzenia czynności wyjaśniających w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, w którym wnioskodawca podaje informacje niekompletne, pomimo wezwania nie precyzuje ich w sposób dostateczny. W postępowaniu tym nie jest rolą Sądu prowadzenie dochodzenia i dowodzenia rzeczywistego stanu majątkowego strony i kierowania wezwań dla wyjaśniania kolejnych wątpliwości pojawiających się wraz z nowymi dokumentami przedkładanymi przez wnioskodawcę. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.