II SAB/Wa 540/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz (spr.), Asesor WSA Karolina Kisielewicz, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M. D. na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpatrzenia skargi w sprawie wykonania przepisów o ochronie danych osobowych 1. stwierdza, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dopuścił się bezczynności; 2. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz M. D. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. M. D. (zwany dalej: "Skarżącym") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (zwanego dalej: "Prezesem UODO") w rozpatrzeniu jego skargi w sprawie wykonania przepisów o ochronie danych osobowych. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: W dniu [...] maja 2018 r. do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wpłynął drogą elektroniczną wniosek Skarżącego "o usunięcie danych osobowych". Wniosek został podpisany podpisem elektronicznym, zaś w jego treści zawarto oświadczenie o rezygnacji z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Wniosek nie został uzasadniony. Skarżący dołączył do wniosku załącznik w postaci kopii (skanu) pisma z dnia [...] maja 2018 r., w którym wystąpił o zobowiązanie Prezesa Sądu Rejonowego w M. do trwałego usunięcia jego danych osobowych poprzez brakowanie akt sprawy karnej o sygn. akt [...]. W dniu [...] lipca 2018 r. Skarżący wystosował wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzez rozpatrzenie jego wniosku w sprawie usunięcia danych osobowych. Pismem z dnia [...] lipca 2018 r. Prezes UODO wezwał Skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez wskazanie adresu do doręczeń. W odpowiedzi Skarżący nadesłał pismo z dnia [...] sierpnia 2018 r., w którym podniósł, iż jego adres do korespondencji został podany we wniosku poprawnie poprzez wskazanie skrytki pocztowej. W tym samym dniu Skarżący sporządził również skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność Prezesa UODO, zarzucając mu naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") poprzez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy. Skarżący wniósł o: 1) zobowiązanie Prezesa UODO do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od dnia doręczenia akt organowi; 2) dokonanie kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego, którego skarga dotyczy; 3) orzeczenie czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4) wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej wysokości; 5) zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes UODO wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, iż od dnia [...] maja 2018 r. bezpośrednie zastosowanie w polskim porządku prawnym znajduje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4 maja 2016 r., str. 1 ze zm.; zwane dalej: "rozporządzeniem 2016/679"), w którym prawodawca unijny przewidział termin 3 miesięcy na rozpatrzenie przez organ nadzorczy skargi bądź poinformowanie osoby, której dane dotyczą, o postępach lub efektach rozpatrywania skargi. Dopiero po upływie tego terminu – wobec braku ww. działań po stronie organu nadzorczego – osoba, której dane dotyczą, ma prawo do skutecznego środka ochrony prawnej przed sądem (art. 78 ust. 2). Ponadto organ zauważył, iż podjął czynności na wniosek Skarżącego jeszcze przed upływem okresu dwóch miesięcy od daty jego wpływu. Jednocześnie wyjaśnił, iż wezwanie do wskazania adresu było podyktowane potrzebą usunięcia zaobserwowanych wątpliwości w kwestii dokonywania doręczeń na wskazaną skrytkę pocztową. Ostatecznie Prezes UODO uznał takie doręczenie za dopuszczalne w sprawie. Końcowo wskazał, iż wydał w dniu [...] sierpnia 2018 r. postanowienie w sprawie, którym odmówił wszczęcia postępowania na skutek wniosku (skargi) złożonego przez Skarżącego w niniejszej sprawie. Pismem z dnia [...] września 2018 r. Skarżący podniósł, iż Prezes UODO nie wydał odpowiedniego aktu w sprawie do czasu złożenia przez niego skargi na bezczynność. Zauważył nadto, iż mimo tego, że prawodawca unijny przewidział termin 3 miesięcy na rozpatrzenie wniosku, to nie wyłącza to przepisów k.p.a., w tym zasady by organ rozpatrzył wniosek bez zbędnej zwłoki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznanie skargi na bezczynność Prezesa UODO w niniejszej sprawie poprzedzić należało ustaleniem dwóch zasadniczych kwestii: daty wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek Skarżącego oraz przepisów mających zastosowanie w tym postępowaniu. Przypomnieć należy, iż od dnia [...] maja 2018 r. w polskim porządku prawnym obowiązuje ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1000 ze zm.; zwana dalej: "u.o.d.o. z 2018 r."), jak również rozporządzenie 2016/679, które stosuje się bezpośrednio. Zgodnie z art. 160 ust. 1 u.o.d.o. z 2018 r., postepowania prowadzone przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzone są przez Prezesa UODO. Z kolei, w myśl ust. 2 tego przepisu, postępowania te są prowadzone na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 922 ze zm.; zwanej dalej: "u.o.d.o. z 1997 r."), zgodnie z zasadami określonymi w k.p.a. Postępowanie prowadzone przez Prezesa UODO w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek Skarżącego przesłany drogą elektroniczną w dniu [...] maja 2018 r. W ocenie Sądu, to ten wniosek – nazwany "wnioskiem o usunięcie danych osobowych" – zainicjował postępowanie administracyjne przed Generalnym Inspektorem Ochrony Danych Osobowych. Zauważyć bowiem należy, iż zarówno przepis przejściowy zawarty w art. 160 ust. 2, jak również przepis art. 7 ust. 1 u.o.d.o. z 2018 r., nakazują stosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniach prowadzonych obecnie przez Prezesa UODO. Zatem datę wszczęcia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie określa art. 61 § 3a k.p.a., zgodnie z którym, datą wszczęcia postepowania na żądanie strony wniesione drogą elektroniczną jest dzień wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego organu administracji publicznej. Oznacza to w konsekwencji, iż postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte w dniu [...] maja 2018 r. W związku z powyższym, kontrola tego czy Prezes UODO dopuścił się bezczynności do dnia wniesienia skargi, winna była nastąpić pod kątem przestrzegania terminów określonych w przepisach regulujących postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem [...] maja 2018 r., zatem terminów określonych w przepisach k.p.a. Dodać należy, iż w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania regulacje wprowadzone w rozporządzeniu 2016/679 (na które organ powołuje się w odpowiedzi na skargę), gdyż zgodnie z art. 99 tego rozporządzenia, obowiązuje ono bezpośrednio dopiero od dnia 25 maja 2018 r. Przystępując do wyłożenia motywów podjętego rozstrzygnięcia przypomnieć należy, iż bezczynność organu administracji publicznej, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; zwanej dalej: "p.p.s.a."), ma miejsce wówczas, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), obowiązującym od dnia 1 czerwca 2017 r.). W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Sąd uznał, że złożona skarga dotyczyła bezczynności organu (jakkolwiek podniesiono w niej również zarzut przewlekłości) i jako taka była dopuszczalna, wobec tego, iż Skarżący poprzedził ją ponagleniem (nazwanym wprawdzie wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa), złożonym do Prezesa UODO jako organu prowadzącego postępowanie (art. 37 § 3 pkt 2 k.p.a.). W tym zakresie dodać tylko wypada, iż w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, to sąd administracyjny, na podstawie okoliczności sprawy, a zwłaszcza toku postępowania administracyjnego, ocenia, czy w sprawie wystąpiła bezczynność, czy przewlekłe prowadzenie postępowania oraz na podstawie tej oceny, stosownie do okoliczności sprawy, podejmuje rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 149 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 26 lipca 2012 r. o sygn. akt II OSK 1360/12; z dnia 4 września 2015 r. o sygn. akt II OZ 753/15; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z jednolitym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie jednego miesiąca (sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania) lub gdy nie rozpoznał odwołania w ciągu miesiąca od dnia jego otrzymania lub w terminach wskazanych w przepisach szczególnych (art. 35 k.p.a.). Wynika z tego, że dla oceny zachowania organu (stwierdzenia bezczynności organu) istotny jest jedyne upływ czasu między datą wszczęcia postępowania (wniesienia odwołania) a chwilą orzekania przez Sąd w sprawie ze skargi na bezczynność. Okoliczności, które spowodowały bezczynność organu mają natomiast znaczenie dla oceny sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była rażąca, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. Z niespornych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że Skarżący złożył wniosek w dniu [...] maja 2018 r., zaś organ dokonał pierwszej czynności w postępowaniu dopiero w dniu [...] lipca 2018 r. (wezwanie do usunięcia braków wniosku), zatem po upływnie terminu jednego miesiąca oraz już po złożeniu przez Skarżącego ponaglenia z dnia [...] lipca 2018 r. Ponadto w chwili wniesienia skargi (co nastąpiło w dniu [...] sierpnia 2018 r.) Prezes UODO nie rozpoznał wniosku Skarżącego z dnia [...] maja 2018 r., zatem mimo upływu ponad dwóch miesięcy od dnia jego złożenia. Zaznaczyć przy tym trzeba, iż organ nie poinformował Skarżącego o przyczynach zwłoki i nowym terminie załatwienia sprawy. Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 (...), zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności (pkt 1), zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; (pkt 2), stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Przedstawione okoliczności faktyczne i przepisy prawne uzasadniają, w ocenie Sądu, stwierdzenie bezczynności organu w chwili złożenia skargi, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Jednocześnie Sąd stwierdził, iż bezczynność nie była jednak rażąca. Należy podkreślić, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy. Jak to się bowiem podkreśla w orzecznictwie, owo "przekroczenie" musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia, niemożliwe do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa i wywoływać dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. W ocenie Sądu, nierozpatrzenie wniosku Skarżącego w ustawowym terminie, aczkolwiek naganne, nie jest zachowaniem godzącym w ład demokratycznego państwa prawa ani nie wywołuje dotkliwych skutków dla samego Skarżącego. Zauważyć należy, iż w toku postępowania organ powziął wątpliwości co do oznaczenia adresu poprzez wskazanie skrytki pocztowej i w tym zakresie za zasadne uznał wezwanie Skarżącego do usunięcia braku formalnego pisma. Natomiast z uwagi na to, że organ ostatecznie dokonywał doręczeń na adres skrytki pocztowej Skarżącego, Sąd uznał, że termin wynikający z wezwania z dnia [...] lipca 2018 r. nie mógł zostać wyłączony na podstawie art. 35 § 5 k.p.a. Nadto zauważyć należy, iż przekroczenie omawianych terminów nie może być uznane za "dotkliwe" w skutkach dla Skarżącego w sytuacji, gdy po wniesieniu skargi organ rozpoznał jego wniosek i wydał postanowienie w sprawie. Z tych samych względów Sąd nie stwierdził także wystąpienia przesłanek do wymierzenia organowi grzywny i w tym zakresie skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, art. 149 § 1a i art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku. Zawarte w wyroku postanowienie w przedmiocie kosztów sądowych oparto na art. 200 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 4 p.p.s.a.