II SAB/Wa 575/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Danuta Kania, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 listopada 2016 r. sprawy ze skargi W. M. na bezczynność Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] listopada 2014 r. 1. zobowiązuje Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych do rozpatrzenia wniosku skarżącego W. M. z dnia [...] listopada 2014 r., w terminie 1 miesiąca od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 305/15, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę W. M. na bezczynność Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] listopada 2014 r. Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy. W piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. W. M. poinformował GIODO, że "Ośrodek Polityki Społecznej w [...]" zażądał od niego udostępnienia treści umowy darowizny mieszkania na rzecz córek oraz uzależnił od tego udzielenie pomocy, o którą wnioskował. Niezależnie od powyższego OPS wystąpił do administratora danych mieszkania, w którym jest lokatorem, o ujawnienie numeru księgi wieczystej mieszkania stanowiącego własność jego dzieci i administracja "[...]" je ujawniła. Następnie OPS skorzystał z informacji znajdujących się w internetowej bazie danych dotyczących mieszkania jego dzieci i załączył do akt jednej ze spraw toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Powołując się na art. 51 ust. 2 i ust. 5 Konstytucji RP, W. M. zwrócił się o udzielenie odpowiedzi, czy w opisanej wyżej sytuacji zostały naruszone przepisy, które GIODO ma chronić. W dniu [...] grudnia 2014 r. W. M. wezwał Generalnego Inspektora do usunięcia naruszenia prawa w związku z brakiem odpowiedzi na wniosek z dnia [...] listopada 2014 r. W piśmie z dnia [...] grudnia 2014 r. organ poinformował zainteresowanego, że jedynie w decyzji administracyjnej, wydanej po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie oceny legalności procesu przetwarzania danych osobowych (np. kontrolnego) i na podstawie przytoczonych w jego toku ustaleń, oraz z uwzględnieniem obowiązujących w dacie wydania decyzji przepisów prawa – w szczególności ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1182 ze zm.) – Generalny Inspektor może zająć wiążące stanowisko. Organ stwierdził, że nie jest zobowiązany do udzielania porad prawnych, której to pomocy mogą udzielić podmioty zajmujące się tym zawodowo. Dodatkowo wskazał, że zgodnie z art. 100 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), w zakresie niezbędnym do przyznawania i udzielania świadczeń z pomocy społecznej, można przetwarzać dane osób ubiegających się i korzystających z tych świadczeń dotyczące: pochodzenia etnicznego, stanu zdrowia, nałogów, skazań, orzeczeń o ukaraniu, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym. Podał też, że art. 12 ustawy o ochronie danych osobowych nie uprawnia Generalnego Inspektora do ingerowania w określone ustawowo kompetencje innych organów i sądów, wkraczania w prowadzone w zakresie ich właściwości postępowania i dokonywania merytorycznej oceny poszczególnych czynności wykonywanych w ramach tych postępowań. W kwestii terminów załatwiania spraw przez organ ustawodawca wypowiedział się jedynie w art. 22 ustawy, stanowiąc, że postępowanie w sprawach nieuregulowanych prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej. W ocenie GIODO art. 35 § 3 k.p.a. nie ma zastosowania do udzielania odpowiedzi na pytania, które są realizacją zadania określonego w art. 12 pkt 6 ustawy o ochronie danych osobowych. Organ poinformował jednocześnie zainteresowanego, że wiele informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym treść przepisów i wskazówki ich stosowania w praktyce, znajdują się na stronie internetowej organu. W. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że pismo W. M. z dnia [...] listopada 2014 r., nie jest skargą, o której mowa w art. 12 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych. Dotyczy ono w istocie żądania zajęcia stanowiska, wydania opinii prawnej, sprowadzającej się do oceny prawidłowości stosowania prawa materialnego i procesowego przez organ właściwy w sprawach pomocy społecznej. Można się w nim doszukać również prośby o udzielenie porady prawnej dotyczącej opisanej przez skarżącego sytuacji. Wymienionych wyżej zadań nie obejmuje zaś ani omawiany przepis art. 12 ustawy, ani też żaden inny przepis ustawy o ochronie danych osobowych. Sąd I instancji stwierdził, że skoro Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie był zobowiązany żadnym przepisem prawa czy to do wydania określonego aktu, czy też do dokonania stosownej czynności, nie sposób zarzucić mu, by pozostawał w bezczynności. W. M. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Wskazanemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 3 § 1, art. 149 § 1, art. 3 § 1 i 2 pkt 8, art. 134 § 1, art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy – Kodeks postepowania administracyjnego oraz art. 1 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Skarżący podniósł, że w przedmiotowym wyroku miało miejsce również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 12 ust. 2 i art. 12 ust. 6, art. 18 ustawy o ochronie danych osobowych oraz art. 222 i art. 63 § 2 ustawy – Kodeks postepowania administracyjnego., Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji co do istoty sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 305/15, działając na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie NSA stwierdził, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oceniając pismo skarżącego z dnia [...] listopada 2014 r., stwierdził, że stanowiło ono w istocie żądanie zajęcia stanowiska, wydania opinii prawnej, sprowadzającej się do oceny prawidłowości stosowania prawa materialnego i procesowego przez organ. Nie stanowiło ono natomiast skargi, o której mowa w art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. Z takim poglądem, zdaniem NSA, nie można się zgodzić. Skarga, o której mowa w art. 12 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych, jest powszechnie dostępnym środkiem prawnym inicjującym uproszczone postępowanie o charakterze kontrolnym. Rezultatem tego postępowania nie jest wydanie rozstrzygnięcia adresowanego do osoby składającej skargę (wnioskodawcy), natomiast osoba ta powinna być powiadomiona o sposobie załatwienia skargi i o podjętych w wyniku jej złożenia krokach (wydaniu poleceń, usunięciu uchybień i innych). Organ wszczyna i prowadzi postępowanie na wniosek strony według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i rozstrzyga sprawę indywidualną strony w zakresie objętym jej wnioskiem. NSA uznał, że zarówno Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie zakwalifikowały pismo skarżącego z dnia [...] listopada 2014 r. W piśmie tym W. M. zwrócił się do organu o podjęcie działań w związku z czynnościami Ośrodka Pomocy Społecznej, który gromadził informacje dotyczące jego osoby. Obowiązek dostarczenia organowi pomocy społecznej dokumentów – umowy darowizny mieszkania powinien podlegać kontroli Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, wobec treści art. 51 ust. 2 i 5 Konstytucji RP. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że intencją strony było wszczęcie postępowania administracyjnego, zmierzającego do usunięcia istniejących, zdaniem skarżącego, nieprawidłowości. O kwalifikacji wniesionego przez stronę pisma decyduje jego treść, przy czym ciężar ten spoczywa na organie administracji publicznej. W sytuacji gdyby z treści skargi lub wniosku nie można było określić należycie ich przedmiotu, organ powinien wezwać do złożenia wyjaśnienia lub uzupełnienia. W rozpoznawanej sprawie Generalny Inspektor nie powziął wątpliwości, odnośnie treści pisma W. M. z dnia [...] listopada 2014 r., a zatem, wobec zakresu żądania, po stronie organu zaistniał obowiązek merytorycznego działania. Rolą organu było rozpatrzenie skargi, o jakiej mowa w art. 12 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych, w toku postępowania administracyjnego w formie przewidzianej prawem. Niezakończenie postępowania administracyjnego wszczętego skargą z dnia [...] listopada 2014 r., zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zobowiązywało Sąd I instancji do zastosowania art. 149 P.p.s.a. W rezultacie stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uznał, że w sprawie brak było znamion bezczynności organu administracji publicznej, należy uznać za błędne. Udzielenie skarżącemu przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wyjaśnień w piśmie z dnia [...] grudnia 2014 r. NSA uznał za niewystarczające. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r., I OSK 3016/15, stwierdził, iż przejawem władczych uprawnień służących (generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych jest przyznana mu kompetencja do wydawania m.in. decyzji administracyjnych i rozpatrywanie – w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego – skarg w sprawach wykonania przepisów o ochronie danych osobowych (art. 12 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych). Pojęcie skargi użyte w tym przepisie powinno być rozumiane szeroko, jako środek prawny służący zainteresowanym osobom do zgłaszania wszelkich nieprawidłowości w zakresie przetwarzania danych osobowych zarówno we własnych sprawach, jak też w sprawach innych osób. W przypadku, gdy skarga dotyczy sytuacji prawnej skarżącego organ ten jest władny i zobligowany do wszczęcia postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie, czy dane osobowe skarżącego są w istocie przetwarzane, jeżeli tak, to w jakim celu i czy następuje to z poszanowaniem przepisów ustawy o ochronie danych osobowych. Ustalenia takie mogą zostać poczynione w ramach postępowania administracyjnego, prowadzonego, co do zasady według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1425/16). Powyższe oznacza zatem, że skarga, o której mowa w art. 12 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych jest powszechnie dostępnym środkiem prawnym inicjującym uproszczone postępowanie o charakterze kontrolnym. Rezultatem tego postępowania nie jest wydanie rozstrzygnięcia adresowanego do osoby składającej skargę (wnioskodawcy), natomiast osoba ta powinna być powiadomiona o sposobie załatwienia skargi i o podjętych w wyniku jej złożenia krokach (wydaniu poleceń, usunięciu uchybień i innych). Organ wszczyna zatem i prowadzi postępowanie na wniosek strony według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i rozstrzyga sprawę indywidualną strony w zakresie objętym jej wnioskiem. Mając powyższe na względzie, NSA uznał, że zarówno Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, jak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie zakwalifikowały pismo skarżącego z dnia [...] listopada 2014 r. W piśmie tym skarżący zwrócił się do organu o podjęcie działań w związku z czynnościami Ośrodka Pomocy Społecznej, który gromadził informacje dotyczące jego osoby. Obowiązek dostarczenia organowi pomocy społecznej dokumentów – umowy darowizny mieszkania powinien podlegać kontroli Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, wobec treści art. 51 ust. 2 i 5 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że intencją strony było wszczęcie postępowania administracyjnego zmierzającego do usunięcia istniejących, zdaniem skarżącego, nieprawidłowości. Podkreślić należy, że o kwalifikacji wniesionego przez stronę pisma decyduje jego treść, przy czym ciężar ten spoczywa na organie administracji publicznej. W sytuacji gdyby z treści skargi lub wniosku nie można było określić należycie ich przedmiotu, organ powinien wezwać do złożenia wyjaśnienia lub uzupełnienia. W rozpoznawanej sprawie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie powziął wątpliwości, odnośnie treści pisma skarżącego z dnia [...] listopada 2014 r., a zatem, wobec zakresu żądania, po stronie organu zaistniał obowiązek merytorycznego działania, jak stwierdził NSA. W konsekwencji rolą organu było rozpatrzenie skargi, o jakiej mowa w art. 12 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych, w toku postępowania administracyjnego w formie przewidzianej prawem. Niezakończenie postępowania administracyjnego wszczętego skargą z dnia [...] listopada 2014 r., zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zobowiązywało Sąd I instancji do zastosowania art. 149 P.p.s.a. W rezultacie stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uznał, że w sprawie brak było znamion bezczynności organu administracji publicznej, należy uznać za błędne. Udzielenie skarżącemu przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wyjaśnień w piśmie z dnia [...] grudnia 2014 r. uznać należy za niewystarczające. Mając zatem na względzie, iż stosownie do art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, a także, że stosownie do art. 170 tej ustawy prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko strony w danej sprawie i sąd, który wydał takie orzeczenie, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, stwierdzić należy, iż Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych pozostaje w bezczynności w stosunku do wniosku skarżącego z dnia [...] listopada 2014 r. Wniosek ten bowiem do dnia rozpatrywania niniejszej sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie został załatwiony. Wobec powyższego zasadne jest zobowiązanie organu do załatwienia wniosku w terminie jednego miesiąca od dnia zwrotu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy – art. 149 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r. Sąd stwierdza jednocześnie, że bezczynność ta miała charakter rażącego naruszenia prawa, gdyż od chwili złożenia wniosku upłynęło już 2 lata, sam zaś wniosek nie dotyczy materii skomplikowanej, czy też wymagającej żmudnego i długotrwałego postępowania sprawdzającego. Nie można również uznać za okoliczność usprawiedliwiającą bezczynność organu jest jego stanowisko zawarte w piśmie z dnia [...] grudnia 2014 r., iż "nie jest zobowiązany do udzielania porad prawnych". Pismo to było jedyną reakcją organu na wniosek skarżącego z dnia [...] listopada 2014 r. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.