II SAB/Wa 650/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi P. L. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] sierpnia 2020 r. w sprawie przetwarzania danych osobowych 1. stwierdza, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w rozpoznaniu wniosku P. L. z dnia [...] sierpnia 2020 r.; 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie. P. L., dalej: "skarżący", pismem z dnia 24 sierpnia 2021 r. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, dalej: "Prezes Urzędu", "organ", postępowania z jego skargi z dnia [...] sierpnia 2020 r. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez [...] z siedzibą w [...], dalej: "Spółka". Skarżący zarzucił Prezesowi Urzędu, że postępowanie z jego skargi jest prowadzone z rażącym naruszeniem zasady szybkości postępowania (art. 12 k.p.a. i art. 35 k.p.a.), z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania (art. 8 k.p.a.), zasady prawdy obiektywnej i praworządności (art. 7 i art. 6 k.p.a.), zasady informacyjnej (art. 36 k.p.a.) oraz odpowiedzialności wynikającej z art. 37 § 5 i 6 k.p.a. Wskazał, że organ w sposób nagminny przekracza terminy postępowania i nie informuje o choćby przybliżonym terminie rozpatrzenia sprawy i przyczynach tego opóźnienia. Skarżący wniósł o: 1. stwierdzenie, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym z jego skargi nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. stwierdzenie, że przewlekłość ta miała charakter rażącego naruszenia prawa; 3. przyznanie od organu sumy pieniężnej w wysokości 1.000 zł. Prezes Urzędu, odpowiadając na skargę, pismem z dnia 24 września 2021 r. wniósł o jej oddalenie. Poinformował, że w związku ze skargą P. L. z dnia 24 sierpnia 2021 r., pismem dnia [...] sierpnia 2021 r., wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez wskazanie jakiego rodzaju czynności oczekuje w niniejszej sprawie od Prezesa Urzędu. Pismo to skarżący odebrał w dniu 28 sierpnia 2020 r. Skarżący odpowiedział na wezwanie Prezesa Urzędu pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 31 sierpnia 2020 r. Prezes Urzędu pismem z dnia [...] października 2020 r. ponownie wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych (w związku z tym, że zdaniem organu skarżący zgłosił dwa sprzeczne ze sobą żądania), co skarżący zrealizował pismem z dnia [...] października 2020 r., które wpłynęło do organu w dniu 2 listopada 2020 r. W dniu [...] marca 2021 r. skarżący skierował do Prezesa Urzędu ponaglenie, w trybie art. 37 ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2021 r. poz. 735), dalej: "k.p.a." Pismem z dnia [...] marca 2021 r. Prezes Urzędu wezwał Spółkę do udzielenia pisemnych wyjaśnień i ustosunkowanie do treści skargi oraz poinformował skarżącego o podjętych w niniejszym postępowaniu czynnościach. Wyjaśnienia Spółki wpłynęły do organu w dniu [...] marca 2021 r. Następnie Prezes Urzędu pismami z dnia [...] września 2021 r. powiadomił strony przedmiotowego postępowania o zgromadzeniu materiału dowodowego, wystarczającego do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie, oraz o przysługującym im w myśl art. 10 § 1 k.p.a., prawie wypowiedzenia się co do zebranych w toku postępowania dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od daty otrzymania ww. pism. Ww. termin upłynął odpowiednio w dniu [...] i [...] września 2021 r. W dniu [...] września 2021 r. Prezes Urzędu wydał decyzję w przedmiotowej sprawie. Prezes Urzędu odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było zgodnie z dyspozycją art. 78 ust. 2 RODO, który jest szczególnym przepisem względem uregulowań k.p.a. Przepis ten stanowi, że termin rozpatrzenia skargi dotyczącej ochrony danych osobowych bądź poinformowania osoby, której dane dotyczą o postępach lub efektach rozpatrywania skargi - wynosi trzy miesiące. Stwierdził, że w żadnym razie nie uchylał się od wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Przeciwnie, jako organ do spraw ochrony danych osobowych, przedsięwziął przewidziane prawem czynności, służące wnikliwemu i rzetelnemu ustaleniu okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawy i zebraniu materiału dowodowego potrzebnego do rozstrzygnięcia jej decyzją administracyjną. Organ podkreślił, że decyzja została wydana już w dniu [...] września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 119 pkt 4 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W związku z powyższym Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Przypomnieć należy, iż od dnia 25 maja 2018 r. w polskim porządku prawnym obowiązuje ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781, zwanej dalej: "u.o.d.o."), jak również rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. U. UE. Seria L. rok 2016 nr 119 str. 1 z dnia 2016.05.04 z późn. zm. – dalej "RODO", które stosuje się bezpośrednio. Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.o.d.o., w postępowaniach prowadzonych przez Prezesa UODO, stosuje się przepisy k.p.a. w sprawach nieuregulowanych w u.o.d.o. W myśl art. 35 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwić sprawy bez zbędnej zwłoki, przy czym – w myśl § 3 tego przepisu – załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Jednocześnie, zgodnie ze szczególnym przepisem art. 78 ust. 2 rozporządzenia 2016/679, termin rozpatrzenia skargi dotyczącej ochrony danych osobowych bądź poinformowania osoby, której dane dotyczą o postępach lub efektach rozpatrywania skargi – wynosi trzy miesiące. Z niespornych okoliczności faktycznych sprawy wynika, iż skarżący skierował skargę wszczynającą postępowanie przed Prezesem Urzędu w dniu [...] sierpnia 2020 r., która została rozpatrzona dopiero decyzją w dniu [...] września 2021 r. Skarga jest dopuszczalna, bowiem przed jej wniesieniem P. L. pismem z dnia [...] marca 2021 r. wystąpił z ponagleniem w trybie art. 37 § 1 k.p.a. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4, albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu lub na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Pojęcie przewlekłego prowadzenia postępowania obejmuje takie działanie organu, które nacechowane jest opieszałością i nieskutecznością. Ma ono miejsce także w sytuacji, gdy organ nie podejmuje działań mimo, że nie istnieją przeszkody do prowadzenia postępowania i rozpatrzenia wniosku strony. Niepodejmowanie przez organ działań prowadzi w konsekwencji do braku możliwości realizacji przez stronę jej praw. Instytucja skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej, tak jak skarga na bezczynność organu, ma na celu zasadniczo doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Kontrola Sądu zmierza zatem do ustalenia, czy istotnie organ administracji publicznej postępowanie w sprawie prowadzi przewlekle i bezpodstawnie nie kończy go wydaniem rozstrzygnięcia. Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania dopuszczalna jest także wówczas, gdy organ wydał już decyzję, jednakże w ocenie strony postępowanie prowadzone było w sposób przewlekły. W doktrynie przyjmuje się, że o przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić, gdy organ administracji w jego toku podejmuje czynności zbędne lub też powstrzymuje się od podjęcia czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co prowadzi do nieracjonalnego przedłużenia terminu jej załatwienia (J. P. Tarno, Bezczynność organu a przewlekłe prowadzenie postępowania, Casus 2013 r., str. 11). Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że do dnia wniesienia niniejszej skargi do Sądu, skarga P. L. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych z dnia [...] sierpnia 2020 r. nie została przez organ rozpatrzona w wymaganej prawem formie. Prezes Urzędu dopiero po ponad roku, tj. w dniu [...] września 2021 r. wydał decyzję w tej sprawie. Pomimo wydania rozstrzygnięcia, strona ma jednak prawo domagać się poddania kontroli sądowej sprawności prowadzonego postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy w jej ocenie postępowanie to prowadzone było w sposób przewlekły. Z akt sprawy wynika, że organ dysponując już w dniu [...] listopada 2020 r. uzupełnioną skargą P. L., dopiero po 4 miesiącach, tj. pismem z dnia [...] marca 2021 r. wezwał Spółkę do udzielenia pisemnych wyjaśnień i ustosunkowania do treści skargi oraz poinformował skarżącego o podjętych czynnościach. Wyjaśnienia Spółki wpłynęły do organu w dniu [...] marca 2021 r. zaś pismami z dnia [...] września 2021 r., czyli po 5 miesiącach organ powiadomił strony przedmiotowego postępowania o zgromadzeniu materiału dowodowego, wystarczającego do wydania decyzji w sprawie i następnie w dniu [...] września 2021 r. wydał decyzję administracyjną. W ocenie Sądu, zarówno czas trwania postępowania ze skargi P. L. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych, jak i brak po stronie organu w toku trwania postępowania zintensyfikowanych działań, które wskazywałyby jednoznacznie, że faktycznie zmierzał do jak najszybszego zakończenia postępowania, lecz na przeszkodzie stanęła okoliczność, która usprawiedliwiałaby choćby czasowy brak działania, powodują, że konieczne stało się stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania w tej sprawie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Nie chodzi przy tym o samo rażące naruszenie terminów prowadzenia postępowania administracyjnego, czy zasady szybkości postępowania, które to uchybienia są oczywiste, ale przede wszystkim o rażące naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 36 k.p.a. W niniejszej sprawie, poza pismami kierowanymi do skarżącego w dniach [...] sierpnia 2020 r. i [...] października 2020 r. oraz do Spółki w dniu [...] marca 2021 r., żadnych innych czynności wyjaśniających w istocie nie podjęto. W aktach postępowania administracyjnego brak jest też uzasadnienia dla rozpatrywania skargi P. L. z dnia [...] sierpnia 2020 r. od momentu nadesłania wyjaśnień przez Spółkę w dniu [...] marca 2021 r. do wydania decyzji administracyjnej w dniu [...] września 2021 r. przez ponad 5 miesięcy. Zgodnie z treścią art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Użycie w ww. przepisie sformułowania "może" oznacza, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wymierzenia grzywny lub przyznania sumy pieniężnej ma charakter fakultatywny i stanowi uprawnienie dyskrecjonalne sądu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 listopada 2019 r., sygn. akt IV SAB/Po 207/19, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o zasądzenie na jego rzecz sumy pieniężnej o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. W skardze żądania tego nie poparto właściwie żadnym uzasadnieniem. W literaturze i orzecznictwie podkreśla się natomiast, i ten pogląd podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że zasądzana na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. suma pieniężna poza rolą dyscyplinująco-represyjną, powinna pełnić przede wszystkim również funkcję kompensacyjną, będąc swoistym zadośćuczynieniem dla skarżącego za oczekiwanie na zakończenie jego sprawy i ta jej funkcja ma właśnie szczególne znaczenie. Skarżący, uzasadniając wniosek o przyznanie sumy pieniężnej, powinien zatem nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością lub przewlekłością i przedstawić argumentację uzasadniającą jej zrekompensowanie. Nie wystarczy ogólnie powołać się na samą okoliczność przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana argumentacją strony skarżącej (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 125/18; z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt. I SA/Wa 324/18, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga w niniejszej sprawie nie zawiera natomiast w tym zakresie żadnej argumentacji merytorycznej przemawiającej za uwzględnieniem wniosku. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i art. 149 § 1a w zw. z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. Sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w punkcie 3 sentencji wyroku. Odnośnie zaś kosztów postępowania należy wyjaśnić, że skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.