II SAB/Wa 92/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2016 r., sygn. akt II SAB/Wa 92/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] stycznia 2016 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2016 r. J. S. złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 marca 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Odpis powyższego orzeczenia został doręczony wnioskodawcy w dniu 1 kwietnia 2016 r. (zpo k-44). Skarżący w dniu 8 kwietnia 2016 r. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego (k-44). Podniósł, że miesięczny dochód na jedną osobę w rodzinie wynosi 486,44 zł, nadto nie wzięto pod uwagę przewlekłej choroby jego syna, ostatnio przebytego przez niego zawału serca, konieczności operacji, co jest związane z dodatkowymi kosztami na leczenie. Do pisma dołączone zostały kserokopia skierowania do szpitala z dnia [...] marca 2016 r. oraz zwolnienia lekarskiego z dnia [...] marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Należy stwierdzić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte wnioskiem wniesionym po tej dacie, dlatego stosownie do treści art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z tym przepisem, rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy podkreślić, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych (czy tylko od wpisu sądowego od skargi). Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezdomnym, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (granice ubóstwa). W ocenie Sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Wskazać należy, że zarówno skarżący, jak i jego żona, uzyskują stały dochód miesięczny, w postaci emerytur rolniczych. Okoliczność, że skarżący wraz z żoną pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i jego rodziną nie upoważnia do żądania przyznania J. S. prawa pomocy. Należy zwrócić uwagę, że syn wnioskodawcy jest właścicielem domu o pow. 200 m2 oraz gospodarstwa rolnego. Co prawda według oświadczenia skarżącego, gospodarstwo to nie przynosi żadnych dochodów ze wglądu na zły stan zdrowia syna, który nie jest w stanie wykonywać pracy fizycznej, jednak zarówno we wniosku, jak i w zażaleniu skarżący podnosi, że prowadzenie gospodarstwa pozwala zapewnić niezbędne środki na życie. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż wnioskodawca od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 2058 ze zm.). Prowadzenie spraw przed sądem wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków strona, prowadząc tak rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, a zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego należy utrzymać w mocy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.