II SAB/Wa 951/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Mierzejewska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2016 r., sygn. akt II SAB/Wa 951/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 2 lipca 2015 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2016 r. sygn. akt II SAB/Wa 951/15 – W. S. złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu uwzględnienia jego wniosku, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu złożonego przez stronę sprzeciwu postanowieniem z dnia 10 lutego 2016 r., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. W dniu 22 lutego 2016 r., W. S. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie trzeci wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż jego sytuacja materialna i życiowa istotnie się zmieniła. Wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką dzieci oraz rodzicami. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytura rolnicze jego rodziców w kwocie 1088,62 zł ojca oraz 1088,62 zł matki i zasiłki rodzinne na dzieci – w łącznej wysokości 643 zł, i dochód z gospodarstwa w wysokości 1071,29 zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi zatem 3891,53 zł brutto miesięcznie. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina ponosi następujące wydatki: ubezpieczenie budynków – 470 zł rocznie, opłata za telefon ok. 80 zł miesięcznie, zakup węgla ok. 850 zł rocznie, wywóz nieczystości ok. 600 zł rocznie, wywóz śmieci ok. 160 zł miesięcznie, opłacenie podatków od gruntów i budynków – 594 zł rocznie, sczepienie psów 100 zł rocznie, przegląd kominiarski ok. 150 zł rocznie, dojazdy do szkoły ok. 70 zł miesięcznie. Do wniosku skarżący dołączył dokumentację dotyczącą stanu majątkowego rodziny w tym decyzję potwierdzającą pobieranie zasiłków, decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego, dokumenty potwierdzające wydatki na opłaty, oraz dokumentację medyczną po przebytym zawale serca i dowód poniesienia związanych ze stanem chorobowym wydatków. Po rozpoznaniu powyższego wniosku starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 lutego 2016 r. sygn. akt II SAB/Wa 951/15 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący wskazał, że miesięczny dochód w wysokości 486,44 zł na osobę w rodzinie jest wystarczającym dowodem do uznania, że rodzina żyje w ubóstwie. Ponadto stwierdził, że jego stan zdrowia znacznie się pogorszył - w stanie zawałowym trafił do szpitala, gdzie stwierdzono u niego wadę serca, co oznacza, że jest niezdolny do pracy w gospodarstwie. Wskazał, że obecnie zalega z płatnościami z tytułu podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości na kwotę 746,50 oraz odsetki, a z tytułu wywozu śmieci - 478,60 zł. Do pisma załączył kserokopie dokumentacji medycznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Należy stwierdzić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą, wniesioną po tej dacie, dlatego stosownie do treści art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z tym przepisem, rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy podkreślić, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych (czy tylko od wpisu sądowego od skargi). Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezdomnym, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (granice ubóstwa). W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie przyjął, że obecnie rozpatrywany wniosek jest drugim z kolei wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie, a to z kolei oznacza, że podlega on rozpoznaniu w oparciu o art. 165 p.p.s.a., który daje możliwość uchylenia bądź zmiany postanowienia niekończącego postępowanie (nawet prawomocnego) wskutek zmiany okoliczności sprawy. Słusznie zauważył starszy referendarz sądowy, iż z porównania złożonych przez skarżącego w niniejszej sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, iż brak jest w ich treści jakichkolwiek różnic w opisie sytuacji majątkowo – rodzinnej skarżącego. Jedyna różnica dotyczy zakresu żądania skarżącego i nowej okoliczności jaką jest przebyty przez skarżącego zawał. Zatem należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uległa, ani istotnej zmianie, ani pogorszeniu, dochody rodziny utrzymują się na podobnym poziomie czyli w kwocie 3891,53 zł, skarżący jest właścicielem domu, w którym mieszka, o powierzchni 200 m² oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu), która, jak wynika z oświadczenia, zaspakaja bieżące potrzeby rodziny. Uzasadnione zatem jest stwierdzenie, że wnioskodawca nie wykazał, iż w sprawie zaszły jakiekolwiek zmiany w zakresie jego stanu majątkowego – poza wydatkiem na leczenie po zawale, a zatem nie doszło również do doszło zmiany okoliczności sprawy, która uzasadniałaby uwzględnienie wniosku o częściowe przyznanie prawa pomocy. Wykazany stan majątkowy wskazuje, że skarżący nie żyje z rodziną w ubóstwie i jest w stanie opłacić koszty postępowania w sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego należy utrzymać w mocy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.