II SO/Wa 171/15

Starszy Referendarz sądowy Lucyna Picho Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Prezydenta [...] w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania T. M. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek T. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W treści urzędowego formularza wniosku skarżący zaznaczył, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że w obecnym stanie majątkowym, który powstał na skutek wielomiesięcznego niewypłacania mu należnego wynagrodzenia, przy braku możliwości innego zarobkowania nie ma żadnej możliwości opłacenia kosztów sądowych. Ponadto w celu kontynuowania jakiejkolwiek egzystencji wykorzystał w ostatnich miesiącach wszelkie oszczędności, które przez lata zgromadził. Aby zagwarantować byt swojej rodzinie został zmuszony do zaciągnięcia pożyczek, które już się skończyły. W chwili obecnej jedynym jego dochodem jest otrzymywane co miesiąc zabezpieczenie w kwocie [...] zł brutto, począwszy od dnia 10 maja 2015 r., przyznane na mocy postanowienia z dnia [...] kwietnia 2015 r., Sądu Rejonowego dla [...], [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt [...]) oraz kwota [...] zł z wynajmu mieszkania. Mimo to, uzyskiwane przychody nie pozwalają mu nawet na regulowanie bieżących zobowiązań. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnim synem. Ujawnił, że jest właścicielem dwóch mieszkań w W. o powierzchni [...] m2 i [...] m2, których łączna wartość rynkowa wynosi około [...]. Ponadto skarżący wykazał, że posiada samochód osobowy. Dochód trzyosobowej rodziny to kwota około [...] zł na który składają się ww. zabezpieczenie przyznane przez Sąd pracy w wysokości [...] zł, dochód z tytułu wynajmu mieszkania w wysokości około [...] zł oraz wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł. Wnioskodawca wskazał, że posiada zobowiązania kredytowe (kredyt hipoteczny) w wysokości [...] Euro, ok. [...] zł, miesięczna rata kredytu to [...] zł, opłaca czynsz za mieszkanie w wysokości [...] zł, ratę za prąd [...] zł, opłatę za Internet i telefon [...] zł, czynsz za żłobek dla syna w wysokości [...] zł, zakup karty transportu miejskiego [...] zł, zakup środków czystości dla dziecka w wysokości około [...] zł, zakup żywności dla rodziny ok. [...] zł i zakup paliwa do samochodu w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek na wstępie należy zauważyć, że prawo pomocy stosownie do treści art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) może być przyznane osobie fizycznej w częściowym – wówczas obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy). Przed rozpoznaniem wniosku należy zaznaczyć, że jedynym kryterium mającym znaczenie dla jego rozpoznania jest sytuacja majątkowa ubiegającego się o pomoc prawną. Zauważyć należy, że przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ustawodawca nakazuje stosowanie surowych kryteriów oceny. Strona domagając się uwzględnienia takiego wniosku w całości musi wykazać, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji, która w znaczący sposób odbiega od przeciętnej. Nie bez powodu w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy posłużono się zwrotem "nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania". Tylko te osoby, które wykażą, iż ich sytuacja materialna jest wyjątkowo ciężka mogą oczekiwać, że zostaną zwolnione z kosztów sądowych. Przechodząc do rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że T. M. nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący ma zabezpieczone nie tylko potrzeby bytowe, ale również potrzeby życiowe, gdyż uzyskuje stały (choć tymczasowy i niejako zastępczy) dochód. Mimo wyliczonych wydatków rodzina nie pozostaje bez środków do życia. Niewątpliwie obciążeniem dla budżetu domowego jest konieczność regulowania zobowiązania kredytowego. Jednak wskazać należy, że okoliczność ta nie oznacza jeszcze, że skarżący jest w skrajnie trudnej sytuacji majątkowej. W ocenie referendarza sądowego będąc beneficjentem kredytu wnioskodawca posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Ponadto ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Koszty te nie mają bowiem pierwszeństwa przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa. Tym samym niezrozumiałe jest, aby skarżący spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi oraz ewentualnego ustanowienia pełnomocnika pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, Lex 939382). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Wskazać również należy, że do kosztów sądowych zalicza się opłaty sądowe (w tym wpis i opłaty kancelaryjne) oraz zwrot wydatków (art. 211 powołanej ustawy). Nie ulega wątpliwości, iż na obecnym etapie postępowania sądowego konieczne będzie uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi, którego wysokość wyniesie nie więcej niż 300 zł (por. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., nr 321, poz. 2193). Natomiast wysokość innych kosztów sądowych, np. opłat kancelaryjnych (m. in. opłat za wydanie kopii, czy odpisu dokumentu z akt sprawy – odpowiednio 2 lub 10 zł za każdą stronę dokumentu, opłaty za sporządzenie uzasadnienia wyroku -100 zł), czy wydatków (np. kosztów dojazdu do Sądu) nie jest obecnie znana, ponieważ zależna będzie od przebiegu sprawy. Zatem konieczność ich opłacenia powstanie być może w przyszłości na dalszym etapie postępowania sądowego. Z tego względu należy uznać, że skoro skarżący terminowo reguluje należności kredytowe, to ma również możliwość poniesienia pozostałych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący ma ponadto zabezpieczone potrzeby bytowe i nie pozostaje bez środków do życia. Wobec zatem niespełnienia przesłanki ustawowej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówiono przyznania prawa pomocy.