III SA 2259/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA (del.), Antoni Hanusz, WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie, NSA (del.) Włodzimierz Kubiak (spr.), Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2004 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Izby Skarbowej w W. Ośrodek Zamiejscowy w R. z dnia [...] lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług oddala skargę Syg.akt III S.A. 2259/02 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. Nr [...] Izba Skarbowa w W. uchyliła w całości decyzję [...] Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] marca 2002 r. odmawiającą H. P. umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł za lata 1993-1996 i orzekła o umorzeniu podatnikowi części zaległości w kwocie [...] zł oraz odsetek w kwocie [...] zł, pozostałej zaś części zaległości podatkowej i odsetek odmówiła umorzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Izba Skarbowa podała, że H. P. w odwołaniu od decyzji organu I instancji podniósł, iż organ ten nie wziął pod uwagę okoliczności powstania zaległości podatkowych albowiem powstały one z przyczyn od podatnika niezależnych. Powołał się na uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwiatnia 1999 r. sygn.akt I SS/Lu 201/98. Pomimo, że H. P. nie był zarejestrowany jako podatnik podatku od towarów i usług, to faktycznie rozliczał z niego jakby nim był. Na rachunek Urzędu Skarbowego wpływały kwoty z tytułu tego podatku, a Urząd ten nie zwrócił uwagi na zaistniałą nieprawidłowość. Zdaniem podatnika Urząd Skarbowy rozpoznając ponownie wniosek o umorzenie zaległości całkowicie pominął względy społeczne, którymi powinien kierować się powinien przy rozpoznawaniu sprawy. Izba Skarbowa wskazała, że przedmiotowa zaległość podatkowa została określona decyzją wymiarową wydaną na podstawie wyników kontroli przeprowadzonej w dniach 6, 9 13 i 14 maja 1996 r.. W czasie kontroli stwierdzono, że H. P. w okresie od sierpnia 1993 r. do marca 1996 r. wystawiał faktury VAT, w których wykazywał podatek od towarów i usług posługując się numerem identyfikacji podatkowej NIP należącym do innego podatnika. H. P. nie złożył w Urzędzie Skarbowym zgłoszenia rejestracyjnego i nie posiadał decyzji o nadaniu mu numeru identyfikacji podatkowej. Izba Skarbowa podniosła, że z dowodów wpłaty wynikało iż na konto H. P. w okresie od marca 1995 r. do 30 kwietnia 1996 r. dokonano wpłat na kwotę [...] zł plus odsetki za zwłokę [...] zł. Wpłaty te były księgowane zgodnie z adnotacją na dowodach wpłat na zobowiązania bieżące M. M. , NIP [...], którym posługiwał się podatnik. Według oświadczenia H. P. nie był on świadomy uchybień. Rachunkowość podatkową prowadził mu L. G. , który między innymi był odpowiedzialny za dokonanie zgłoszenia rejestracyjnego VAT i prowadzenie ewidencji sprzedaży i zakupu VAT. Zaległość podatkowa, jak twierdzi podatnik, powstała wskutek nierzetelnego prowadzenia dokumentacji podatkowej przez osobę zatrudnioną w charakterze księgowego. Organ odwoławczy wskazał, że z protokołu o stanie majątkowym wynika, iż źródłem utrzymania podatnika jest renta w wysokości [...] zł. Łącznie z żoną osiągają dochody w kwocie [...] zł. H. P. jest przewlekle chory, mieszka w domu córki i zajmuje w nim jeden pokój. Małżeństwo P. nie posiada żądnego majątku, który mogliby sprzedać lub który można by wyegzekwować na pokrycie powstałej zaległości. W ocenie Izby Skarbowej w W. sytuacja materialna podatnika, a także sposób w jaki doszło do powstania ciążących na nim zaległości podatkowych, stanowią uzasadnienie dla częściowego ich umorzenia. Organ odwoławczy uznał za bezsporne w sprawie, że mimo nie złożenia deklaracji dla potrzeb podatku od towarów i usług, podatek ten był wpłacany do Urzędu Skarbowego, co prawda w wysokościach znacznie niższych niż by to wynikało z obowiązujących przepisów prawa. Izba Skarbowa, mając na uwadze przepis art.67 § 1 Ordynacji podatkowej, rozważyła ważny interes podatnika i interes publiczny i uznała za zasadne częściowe umorzenie zaległości w podatku od towarów i usług, w wysokości podanej w sentencji zaskarżonej decyzji. Kwota umorzenia należności głównej odpowiada kwocie podatku naliczonego, jaka przysługiwałaby podatnikowi do odliczenia za podany okres, w wypadku gdyby był zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług. Natomiast co do pozostałej części należności, to Izba Skarbowa w W. nie znalazła podstaw do jej umorzenia. Wskazano, że ta część zaległości odpowiada kwocie zobowiązania podatkowego jaką H. P. zobowiązany był zapłacić, gdyby przestrzegał obowiązków wynikających z ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Wskazano, że ryzyko związane z prowadzoną działalnością na własny rachunek obciąża podatnika. Decyzje o powierzeniu prowadzenia dokumentacji podatkowej osobie nieodpowiedzialnej i niewiarygodnej nie może stanowić przesłanki do udzielenia ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości. Podniesiono nadto, że H. P. i jego małżonka byli właścicielami domu jednorodzinnego w R. , przy ul .[...]. Dom ten sprzedali w lutym 1998 r. T. P. , który następnie w kwietniu 2000 r. dom ten odprzedał małżeństwu A. i P. G. Jak ustalono w trakcie czynności wyjaśniających A. G. jest córką T. i H. P. W skardze do Sądu H. P. wniósł o uchylenie decyzji Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2002 r. Zarzucił jej naruszenie art.67 § 1 Ordynacji podatkowej, polegające na odmowie umorzenia części zaległości podatkowych w sytuacji, gdy zachodzą okoliczności określone w wymienionym przepisie prawa, a w szczególności gdy do powstania długu przyczynił się organ podatkowy. Zaległość ta została określona decyzją wydaną z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, art.77 § i art.80 Kpa. Skarżący twierdzi, że mimo nie złożenia deklaracji podatkowych wpłacał przez okres trzech lat należny podatek na podstawie faktur zakupu i sprzedaży. Wobec tego nie nastąpiło uszczuplenie należności Skarbu Państwa. Skarżący uważa, że Urząd Skarbowy miał obowiązek czuwania nad tym, aby nie poniósł on szkody w toku postępowania administracyjnego z powodu nieznajomości prawa (art.9 Kpa). Całkowita bierność tego Urzędu, doprowadziła skarżącego do ruiny finansowej, nerwicy i choroby wieńcowej. W 1997 r. przeszedł zawał mięśnia sercowego, co było jego zdaniem, następstwem postępowania Urzędu Skarbowego. Od 1998 r. jedynym jego źródłem utrzymania jest renta w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w W. wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawę prawną dla organu podatkowego do umorzenia zaległości podatkowych oraz odsetek za zwłokę stanowi przepis art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi, że wymieniony organ może umorzyć, na wniosek podatnika, w całości lub w części zaległości podatkowe oraz odsetki za zwłokę, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Treść zacytowanego przepisu prawa prowadzi do wniosku, iż decyzje organu podatkowego w omawianym zakresie podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Wskazuje na to użyte w przepisie art. 67§ 1 Ordynacji podatkowej wyrażenie "może umorzyć". W orzecznictwie sądowym, jak też w doktrynie prawa podatkowego, przyjmuje się, iż uznanie administracyjne polega między innymi na tym, że nawet gdy w sprawie zachodzą przesłanki umorzenia zaległości podatkowych przewidziane przepisami prawa (ważny interes podatnika lub interes publiczny), to organ podatkowy może lecz nie jest obowiązany do wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego w całości lub w części wniosek podatnika w tym przedmiocie. Nie oznacza to jednak całkowitej dowolności rozstrzygnięć organów podatkowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych. Decyzje w tych sprawach muszą być poprzedzone postępowaniem, w trakcie którego zostanie zgromadzony pełny materiał dowodowy i materiał ten zostanie oceniony zgodnie z regułami dowodowymi obowiązującymi w postępowaniu podatkowym. Na ten obowiązek organu podatkowego zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 16 kwietnia 1999 r. sygn.akt I S.A./Lu 201/98. Wskazane w tym wyroku uchybienia, w ocenie składu orzekającego w sprawie niniejszej, zostały w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, a przede wszystkim w postępowaniu odwoławczym, usunięte. Zgromadzono materiał dowodowy obrazujący sytuację życiową skarżącego, jego stan zdrowia oraz uzyskiwane w związku z tym dochody. Uwzględnione zatem nie tylko przesłanki o charakterze gospodarczym, które legły u podstaw umorzenia skarżącemu sankcji w podatku od towarów i usług, ale również przesłanki osobiste i życiowe, objęte zakresem znaczeniowym użytego w przepisie art.67 § 1 Ordynacji podatkowej pojęcia "ważny interes podatnika". Mając na uwadze całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd doszedł do wniosku, że brak jest podstaw do uznania, że materiał ten został oceniony w zaskarżonej decyzji w sposób dowolny. Uwzględniono bowiem zarówno sytuację materialną podatnika, związaną niewątpliwie z jego stanem zdrowia, jak i okoliczności w jakich doszło do powstania zaległości podatkowych. Stąd też w zaskarżonej decyzji orzeczono o umorzeniu ponad ¾ zaległości i odsetek za zwłokę. Odmowę umorzenia pozostałej części umotywowano trafnie i przekonywująco. Zasadnie też podniesiono, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek obciąża skarżącego. Dlatego też powierzenie prowadzenia księgowości firmy niewłaściwej osobie nie może stanowić okoliczności uzasadniającej udzielenie ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę. Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie w świetle przepisów art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz.1270). Dlatego też należało orzec o oddaleniu skargi na podstawie art.151 wymienionej ustawy. Małgorzata Długosz-Szyjko Antoni Hanusz Włodzimierz Kubiak