III SA 2762/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Dudra, Sędzia WSA Jerzy Płusa (spr.), Asesor WSA Sylwester Golec, Protokolant Łukasz Duda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2004 r. sprawy ze skargi J.K. na postanowienie Głównej Komisji Orzekającej w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przy Ministrze Finansów z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie naruszenia dyscypliny finansów publicznych 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Komisji Orzekającej w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przy Wojewodzie L. z dnia [...] grudnia 2002 r., 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu w całości. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] Główna Komisja Orzekająca w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przy Ministrze Finansów, po rozpatrzeniu zażalenia J. K. - skarżącego w niniejszej sprawie, utrzymała w mocy postanowienie z dnia [...] grudnia 2002 r. Komisji Orzekającej w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przy Wojewodzie [...] w sprawie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w orzeczeniu tej Komisji z dnia [...] kwietnia 2002 r. Jak wynika z akt sprawy, orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2002 r. Komisja Orzekająca w sprawach o naruszenie finansów publicznych przy Wojewodzie [...] uznała J. K. - Likwidatora Zakładu Obsługi [...] Urzędu Wojewódzkiego z siedzibą w P. i R. B. p.o. Głównej Księgowej w tym Zakładzie winnymi z winy nieumyślnej naruszenia dyscypliny finansów publicznych poprzez przekroczenie upoważnienia do dokonywania wydatków ze środków publicznych ponad ustalony dla Zakładu plan w wydatkach limitowanego wynagrodzenia osobowego dla pracowników za rok 2001, t.j. popełnienie czynu określonego w art. 138 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 155, poz. 1014, z późn. zm.). Wobec obojga obwinionych odstąpiono od wymierzenia kary. W ust. 3 orzeczenia dotyczącym kosztów postępowania umieszczony został zapis w następującym brzmieniu - "Zgodnie z art.152 ust.1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o finansach publicznych ( Dz. U. z 1998 r. Nr 155, poz.1014, z późn. zm.) orzeczono zwrot na rzecz Skarbu Państwa kosztów postępowania w wysokości 175,62 zł." Postanowienie to, według naniesionej na nim adnotacji, stało się prawomocne dnia 10 lipca 2002 r. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2002 r. ta sama Komisja, powołując się na art.51a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999 r. w sprawie właściwości i trybu powoływania rzeczników dyscypliny finansów publicznych, organów orzekających oraz szczegółowych zasad postępowania w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U Nr 42 poz. 421, z 2002 r. Nr 82, poz. 742), dokonała sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej powstałej w ust. 3 w.w. orzeczenia z dnia [...] kwietnia 2002 r. w ten sposób , że ustępowi 3 tego orzeczenia nadano następujące brzmienie - " Na podstawie art. 152 ust.1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o finansach publicznych ( Dz. U. z 1998 r. Nr 155, poz. 1014, z późn. zm.) obciąża każdego z Obwinionych kosztami postępowania w wysokości po 175,62 zł." Na postanowienie to pismem z dnia [...] grudnia 2002 r. skarżący wniósł zażalenie do Głównej Komisji Orzekającej w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przy Ministrze Finansów, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał m.in., iż po przesłuchaniu przed Komisją Orzekającą został poinformowany wraz z drugą obwinioną osobą o wymierzonej karze oraz o kosztach wynoszących 175,62 zł, która to kwota została wpłacona do kasy [...] Urzędu. Ponadto podkreślił radykalny charakter dokonanej zmiany oraz fakt, iż dokonano jej dopiero po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia bez udziału zainteresowanych, co uniemożliwiło im obronę. Po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia skarżącego, Główna Komisja Orzekająca w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przy Ministrze Finansów, postanowieniem z dnia [...] lipca 2003 r. utrzymała zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu postanowienia przedstawiono następującą argumentację. Możliwość sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej lub rachunkowej wynika z art. 51a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999 r. w sprawie właściwości i trybu powoływania rzeczników dyscypliny finansów publicznych, organów orzekających oraz szczegółowych zasad postępowania w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Przepis ten nie ogranicza organu orzekającego żadnym terminem, do którego sprostowanie takie może być dokonane. Byłoby korzystne z punktu widzenie postępowania, gdyby okres ten był krótszy, niemniej wydanie postanowienia po tak długim czasie nie narusza prawa. Nieuzasadniony jest także zarzut dotyczący braku udziału stron w posiedzeniu, na którym postanowienie zostało wydane, gdyż żaden przepis takiego uczestnictwa nie przewiduje. Ponadto zdaniem Głównej Komisji Orzekającej zmieniony ustęp 3 sentencji, choć czytelniejszy i precyzyjniejszy, nie zmienił znacząco, szczególnie w świetle treści art.152 ustawy o finansach publicznych, treści orzeczenia. Obowiązek zwrotu kosztów postępowania w określonej w sentencji kwocie ciążyłby na każdym z obwinionych z osobna, chociażby sprostowania nie dokonano. Sprostowanie takie nie byłoby dopuszczalne, gdyby w jego wyniku doszło do merytorycznej zmiany orzeczenia. W tym zakresie wzięto pod uwagę w szczególności treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1975 r. ( IV KR 15/75 OSNKW 1975/7/91), w którym stwierdza się, iż "niedopuszczalne jest sprostowanie w trybie art. 92 k.p.k. elementów dotyczących merytorycznej treści wyroku, jak orzeczenia co do winy i kary, powództwa cywilnego, zasądzonego z urzędu odszkodowania. Główna Komisja Orzekająca nie dopatrzyła się, aby do takiej zmiany w wyniku wydania zaskarżonego postanowienia doszło. Na postanowienie Głównej Komisji Orzekającej skarżący wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu podtrzymał zarzuty i argumentację zawarte w zażaleniu. Ponownie podkreślił, zestawiając pierwotne i poprawione, w wyniku postanowienia z dnia [...] grudnia, brzmienie ust. 3 orzeczenia , że dokonano istotnych zmian w prawomocnym orzeczeniu i nie można przyjąć twierdzenia, że była to pisarska omyłka. Stanowi to naruszenie i obrazę obowiązującego prawa. W odpowiedzi na skargę Główna Komisja Orzekająca, wnosząc o oddalenie skargi, w całości podtrzymała stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Postępowanie w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych uregulowane jest przepisami ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych ( j.t. Dz.U. z 2003 r. Nr 15 poz. 148, z późn. zm.) zwanej dalej "ustawą" oraz wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999 r. w sprawie właściwości i trybu powoływania rzeczników dyscypliny finansów publicznych, organów orzekających oraz szczegółowych zasad postępowania w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych ( Dz.U. Nr 42, poz. 421, z późn. zm.) zwanego dalej "rozporządzeniem". Jest to swoistego rodzaju samodzielne i odrębne postępowanie wykazujące jednak cechy charakterystyczne dla postępowania karnego. Istotą tego postępowania jest bowiem poczynienie ustaleń i wydanie rozstrzygnięcia co do winy i kary osoby obwinionej. W art. 142 i 170 ustawy znajdują się ponadto odesłania do odpowiedniego stosowania w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych ,wskazanych w tych artykułach - przepisów ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz. U. Nr 12, poz.114, z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 20 maja 1971r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia ( Dz. U. Nr 12, poz.116, z późn. zm.). Również sformułowanie przepisu, na podstawie którego dokonano w niniejszej sprawie sprostowania treści orzeczenia wydanego przez Komisję Orzekającą w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przy Wojewodzie [...] - zwanej dalej "Komisją Orzekającą", t.j. § 51a rozporządzenia ( mylnie wskazywanego w postanowieniach obu Komisji Orzekających jako art. 51a rozporządzenia) zostało zaczerpnięte z przepisów karnych. O sprostowaniu "oczywistych omyłek pisarskich lub rachunkowych" stanowił bowiem zarówno art.92 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks postępowania karnego ( Dz. U. Nr 13, poz. 96, z późn. zm.), jak i art.105 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego ( Dz.U. Nr 89, poz. 555, z późn. zm.). Przy braku bliższego określenia na gruncie ustawy oraz rozporządzenia, co należy rozumieć pod pojęciem "oczywistych omyłek pisarskich lub rachunkowych" , Główna Komisja Orzekająca w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przy Ministrze Finansów - zwana dalej "Główną Komisją Orzekającą" próbując ustalić znaczenie i zakres stosowania instytucji "sprostowania omyłek" słusznie, co do zasady, odwołała się do orzecznictwa w sprawach karnych dotyczącego wskazanych wyżej przepisów kodeksu postępowania karnego. Tyle tylko, że uczyniła to w sposób wybiórczy , jednostronny, a przywołane sformułowanie było oderwane od kontekstu w jakim w wyroku tym było użyte . Powołując w uzasadnieniu swojego postanowienia wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1975 r. ( IV KR 15/75 OSNKW 1975/7/91) i wyciągając wnioski z wyliczenia zawartych w tym orzeczeniu elementów wyroku, które w ocenie sądu nie mogą być prostowane w trybie art. 92 k.p.k., nie zaznaczyła , że wyliczenie to miało jedynie charakter przykładowy, o czym świadczy użyty na końcu wyliczenia skrót "itp.". Zauważyć także należy, że w tym samym wyroku znajdowały się poglądy wyrażone przez sąd , które raczej negowałyby, niż potwierdzały tezę przyjętą w zaskarżonym postanowieniu, n.p. "Tymczasem art.92 § 1 k.p.k. pozwala na sprostowanie jedynie takich omyłek pisarskich ( oraz innych omyłek wymienionych w tym przepisie), które są oczywiste. Do takich oczywistych omyłek pisarskich należeć będzie w szczególności przekręcenie w wyroku imienia lub nazwiska oskarżonego, jego daty urodzenia, nazwy miejscowości, w której czyn został popełniony itp., jeżeli na podstawie akt sprawy nie budzi wątpliwości ( rozpatrując na tle wyżej podanych przykładów), o jaką osobę , datę czy miejscowość chodzi.". Pozostając przy przytaczaniu dorobku orzecznictwa i doktryny prawa karnego dotyczącego prostowania oczywistych omyłek w orzeczeniach karnych, należałoby jeszcze przytoczyć następujące poglądy. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 1970 r. (III KZ 76/70, OSNKW 1970/11/149 sąd stwierdził m.in. - "Przepis art. 92 k.p.k. zezwala na prostowanie w formie postanowienia tylko omyłek pisarskich czy rachunkowych, tj. takich, które nie dotyczą materialnej treści orzeczenia i które są przy tym oczywiste, tj. w danym kontekście są już widoczne na pierwszy rzut oka. Można się pomylić w oznaczeniu sądu, sygnatury akt, błędnie oznaczyć numerację artykułu ustawy czy poplątać imiona. Tylko tego rodzaju omyłki, wynikające z pośpiechu czy nieuwagi, mogą być prostowane w formie postanowienia, natomiast niedopuszczalne jest prostowanie w tej formie błędnych rozstrzygnięć sądu." Z kolei w glosie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 września 1997r., I KZP 18/97(Stanisław Zimoch, OSP 1998/2/39) autor sformułował następującą tezę - "Skorygowanie wysokości globalnej kwoty zasądzonych kosztów może nastąpić na wniosek, a nawet z urzędu w trybie sprostowania oczywistej omyłki rachunkowej przewidzianym w art. 92 § 1 k.p.k.( art.105 § 1 n.k.p.k.). Mogłoby to jednak nastąpić tylko wówczas, gdyby omyłka ta polegała na błędnym podsumowaniu kwot poszczególnych wydatków przytoczonych w uzasadnieniu orzeczenia." Rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania jest istotnym elementem każdego orzeczenia wydawanego w sprawach karnych. Zgodnie z art.626 k.p.k w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd określa, kto, w jakiej części i zakresie ponosi koszty procesu. Z kolei art.59 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczeniach, (do odpowiedniego stosowania tego przepisu w postępowaniu w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych odsyła przepis art.170 ustawy) stanowi, iż orzeczenie o ukaraniu powinno zawierać decyzję co do kosztów postępowania, dowodów rzeczowych, jeżeli zostały one zajęte, oraz innych kwestii przewidzianych w przepisach prawa. Nie inaczej jest w postępowaniu w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Rozstrzygnięcie co do zwrotu kosztów postępowania było integralną częścią orzeczenia z dnia [...] kwietnia 2002 r. wydanego przez Komisję Orzekającą i zawarte było w pkt 3 sentencji orzeczenia. Pierwotna jego treść była następująca - -"Zgodnie z art.152 ust.1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o finansach publicznych ( Dz. U. z 1998 r. Nr 155, poz.1014, z późn. zm.) orzeczono zwrot na rzecz Skarbu Państwa kosztów postępowania w wysokości 175,62 zł." Natomiast po dokonaniu, postanowieniem Komisji Orzekającej z dnia [...] grudnia 2002 r., sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej pkt 3 otrzymał brzmienie - " Na podstawie art. 152 ustawy z dnia 26 listopada 1998 roku o finansach publicznych ( Dz. U. z 1998 r. Nr 155, poz. 1014 z późn. zm.) obciąża każdego z Obwinionych kosztami postępowania w wysokości po 175,62 zł." Zestawiając te dwa zapisy i mając na uwadze , że orzeczenie Komisji Orzekającej obejmowało dwie osoby, już na pierwszy rzut oka widoczne jest, iż została dokonana istotna zmiana w merytorycznej treści orzeczenia, w części dotyczącej rozstrzygnięcia w sprawie zwrotu kosztów , polegająca na podwojeniu orzeczonego zwrotu kosztów postępowania. W ocenie Sądu porównując brzmienie pkt 3 sentencji orzeczenia przed i po sprostowaniu, nie da się potraktować w żaden sposób - tej, w swojej istocie ingerencji w treść orzeczenia, jako sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w rozumieniu § 50a rozporządzenia. Biorąc pod uwagę dosyć jednoznaczny w swej treści art.152 ustawy regulujący właśnie sprawę zwrotu kosztów postępowania, można powiedzieć, iż nie miała tu miejsca oczywista pomyłka pisarska, a raczej oczywisty błąd Komisji Orzekającej w zastosowaniu prawa, co znalazło swój wyraz w takiej a nie innej treści rozstrzygnięcia w sprawie kosztów. Błędu tego nie wolno było jednak naprawiać poprzez zastosowanie instytucji "sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej". Było to tym bardziej niedopuszczalne, że mogło to być, i tak w istocie zostało odebrane, jako pogorszenie sytuacji obwinionego, co nakazywało tym większą ostrożność i wstrzemięźliwość w stosowaniu trybu prostowania oczywistych omyłek . Należy zatem uznać, iż wydając postanowienie z dnia [...] grudnia 2002 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2002 r. Komisja Orzekająca wyszła poza ramy dozwolone dyspozycją przepisu § 50a rozporządzenia czym naruszyła ten przepis, natomiast Główna Komisja Orzekająca utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie tym samym też dokonała naruszenia tego przepisu. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) w związku z art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1271 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji. Sąd uwzględniając art.210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie orzekł o zwrocie na rzecz skarżącego uiszczonego wpisu w wysokości 10 zł , gdyż skarżący, będąc pouczonym o treści tego przepisu w prawidłowo doręczonym wezwaniu na rozprawę, nie zgłosił żądania zwrotu kosztów postępowania.