III SA 432/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stanisława B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 15 stycznia 2003 r. (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku rolnym za pierwszy kwartał 2002 r. - uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy w G.-K. z dnia 8 maja 2002 r. (...); W dniu 21 marca 2002 r. 64-letni Stanisław B. wystąpił z wnioskiem o umorzenie I raty "podatku gruntowego" za 2002 r., powołując się na: zły stan zdrowia /przebyty w marcu 2000 r. "wylew krwi do mózgu", poważną chorobę serca i kręgosłupa/, niemożność wykonywania żadnych prac fizycznych, pobieranie renty w wysokości 400 zł miesięcznie oraz brak następcy, który mógłby objąć gospodarstwo rolne. Na potwierdzenie wyżej wymienionych okoliczności do wniosku zostały załączone stosowne dokumenty. Burmistrz Miasta i Gminy w G.-K. w decyzji z dnia 8 maja 2002 r. (...), wydanej na podstawie art. 67 par. 1 i 2 oraz art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ odmówił umorzenia wyżej wymienionej zaległości, uzasadniając swoje stanowisko tym, że w praktyce podatkowej bardzo rzadko stosowane są umorzenia zaległości podatkowych, tym bardziej, że inni podatnicy podatku rolnego znajdując się w analogicznej sytuacji materialnej i rodzinnej wywiązują się ze swych obowiązków podatkowych. Dodatkowo organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawca w poprzednim roku korzystał z umorzenia 4 rat podatku rolnego. Odwołanie podatnika, wniesione w dniu 27 maja 2002 r., zawierało powtórzenie argumentacji zamieszczonej we wniosku o umorzenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia 7 czerwca 2002 r. /..../ utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, w podstawie prawnej wskazując art. 233 par. 1 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy. W uzasadnieniu stwierdzono - mimo powołania się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego /SA/Gd 295/91/, z którego wynika, że umorzenie zaległości podatkowych uzasadnione będzie względami gospodarczymi lub społecznymi, jedynie w takich okolicznościach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od jego sposobu postępowania - że brak podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Umorzenie podatków jest bowiem decyzją uznaniową, a jeśli zainteresowany znajduje się w trudnej sytuacji finansowej może ubiegać się o przyznanie środków z pomocy społecznej na podstawie odrębnych przepisów. W skardze skierowanej w dniu 20 lutego 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, omyłkowo zatytułowanej "odwołanie", Stanisław B. wniósł o rozpatrzenie sprawy przez Sąd, gdyż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest dla niego krzywdząca. Dodatkowo przywołał jeszcze raz zarzuty zawarte we wniosku i w odwołaniu. W lakonicznej odpowiedzi na skargę z dnia 27 maja 2003 r. organ drugiej instancji wniósł o oddalenie skargi, podnosząc, że w zaskarżonej decyzji szczegółowo wyjaśniono skarżącemu przesłanki postępowania podatkowego, z jednoczesnym wskazaniem, że istnieją możliwości skorzystania z pomocy w oparciu o przepisy o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie zgodzić się trzeba z organami obu instancji, że instytucja umorzenia zaległości podatkowych, wyrażona w art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, zwanej w dalej Ordynacją podatkową, mieści się w ramach tzw. uznania administracyjnego i nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu podatkowego, to jednak nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której organy oceniające czy w konkretnej sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych dokonają analizy stanu faktycznego niedokładnie i bez wszechstronnego wyjaśnienia uwarunkowań, pozostawiając przekonanie, iż miała miejsce dowolna interpretacja zebranych dowodów. Kontrola sądowa decyzji uznaniowej sprowadza się bowiem do zbadania czy nastąpiło wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego /art. 187 par. 1 Ordynacji podatkowej/, czy dokładnie wyjaśniono okoliczności faktyczne /art. 122 Ordynacji podatkowej/ oraz czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego /191 Ordynacji podatkowej/ dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej. Tym samym wojewódzki sąd administracyjny, sprawujący - stosownie do art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/ w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ - kontrolę legalności zaskarżonej decyzji oraz aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, ma obowiązek sprawdzić czy nie naruszono reguł postępowania podatkowego, które mogły mieć istotny wpływ na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jasno wynika, że podatnik po przebytym udarze mózgu i przy istniejących dolegliwościach kręgosłupa i serca znalazł się w trudnej sytuacji materialnej. Stan zdrowia nie pozwalał mu na podjęcie pracy, a pobierana renta w wysokości 400 zł. okazała się niewystarczająca na pokrycie wydatków koniecznych, takich jak wyżywienie i niezbędne leki. Nie był więc w stanie płacić należności podatkowych. Okoliczności te nie budziły wątpliwości ani organu drugiej instancji, ani nie były podważane przez organ pierwszej instancji, mimo iż w toku postępowania podatkowego istniała możliwość ich zweryfikowania, np. poprzez zażądanie odcinków renty i zeznań podatkowych ze stosownego okresu, wezwania świadków na okoliczność zamieszkiwania i wykonywania przez podatnika prac w gospodarstwie rolnym oraz powołanie się na okoliczności znane organowi z urzędu, które podważyłyby stanowisko podatnika. Organ podatkowy I instancji nie rozważył też czy schorowany podatnik ponosił odpowiedzialności za zaistniałą sytuację, czy była ona zależna od jego woli, czy miał na nią wpływ i czy można ją uznać za nadzwyczajny przypadek losowy. Przesłanki te w świetle ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego powinny być uwzględnione w postępowaniu o umorzenie zaległości podatkowych z uwagi na "ważny interes podatnika", o którym mowa w art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej /por. wyroki NSA z dnia: 28 listopada 2001 r., SA/Sz 1292/00 - nie publ., 7 grudnia 2000 r., I SA/Kr 1977/98 - POP 2002 nr 3 poz. 80, 15 maja 1991 r., SA/Gd 295/91 - POP 1994 nr 1 poz. 7/. Nieprawidłowe działanie Burmistrza Miasta i Gminy w G.-K. zostało zaakceptowane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., które powołując się wprawdzie na tezę zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie SA/Gd 295/91, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, zamiast ją uchylić w całości z powodu występujących uchybień, warunkujących przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego oraz przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, stosownie do dyspozycji art. 233 par. 2 Ordynacji podatkowej. W ocenie Sądu organ podatkowy pierwszej instancji dowolnie i bez szerszego uzasadnienia przyjął także, że inni podatnicy znajdujący się w analogicznej sytuacji materialnej i rodzinnej wywiązują się ze swych zobowiązań podatkowych. Tak sformułowana opinia, bez odniesienia się do konkretnych przypadków, budzi poważne wątpliwości, szczególnie z uwagi na sytuację zdrowotną skarżącego oraz konieczność stosowania przy umarzaniu zaległości podatkowych, powstałych u indywidualnie określonych osób, kryteriów zawartych w art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej. Powyższe sformułowanie nie powinno więc być umieszczone w uzasadnieniu ww. decyzji. Organ podatkowy ma bowiem obowiązek odnieść się do sytuacji konkretnej osoby, podatnika występującej z wnioskiem, zbadać czy odmowa umorzenia zaległości nie zagrozi w szczególności jego egzystencji, a nie podnosić, że inni podatnicy płacą podatki. Gdyby ustawodawca nie zakładał powszechności opodatkowania, nie stworzyłby przepisu, który pozwala - po spełnieniu odpowiednich wymogów - zastosować swoistego rodzaju ulgę. Zdaniem Sądu przeciwko skarżącemu nie przemawia również argument przywołany przez Burmistrza Miasta i Gminy w G.-K. w decyzji z dnia 8 maja 2002 r., że podatnik już raz - w 2001 r. - skorzystał z umorzenia podatku. W tym zakresie skład orzekający podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawarty w wyroku z dnia 19 kwietnia 2002 r., I SA/Gd 1704/99 - nie publ., że jeśli sytuacja materialna skarżącego nie uległa obiektywnie polepszeniu - informacji na ten temat brak w aktach sprawy - to odmowa uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości w podatku rolnym za pierwszy kwartał 2002 r. świadczy wręcz o niekonsekwencji w działaniu organów podatkowych. Dodatkowo stwierdzić należy, że przy wyjaśnianiu "ważnego interesu" podatnika, mimo obowiązków wynikających z art. 122, art. 187 par. 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, organy obu instancji pominęły całokształt jego sytuacji, także w aspekcie rzetelności w wypełnianiu wcześniejszych zobowiązań wobec Państwa, szczególnie w okresie sprzed marca 2000 r. Nie można też zgodzić się z opinią Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., wyrażoną zarówno w zaskarżonej decyzji, jak również w odpowiedzi na skargę, że osoba zainteresowana umorzeniem zaległości podatkowej, która znalazła się w trudnej sytuacji finansowej powinna ubiegać się o przyznanie środków z pomocy społecznej na podstawie odrębnych przepisów. Takie postawienie sprawy koliduje bowiem z interesem publicznym, czyli drugą przesłanką podlegającą rozważeniu przy stosowaniu umarzania zaległości podatkowych. Interes publiczny, jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2001 r., III SA 830/00 - Monitor Podatkowy 2001 nr 9 str. 2, to nie tylko potrzeba zapewnienia budżetowi Państwa maksymalnych dochodów, ale także ograniczenie jego ewentualnych wydatków, np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc z opieki społecznej. W związku z powyższymi uwagami Sąd na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" i "c" powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdził, że obie uchylone decyzje naruszają prawo materialne i procesowe w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Organy podatkowe zastosowały bowiem zawężającą wykładnię art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej, naruszyły także przepisy prawa procesowego - art. 122, art. 187 par. 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie uwzględniono również dyspozycji art. 233 par. 2 Ordynacji podatkowej oraz pominęło w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej. Mając powyższe na względzie Sąd doszedł do wniosku, że sprawa powinna być ponownie przeanalizowana w zakresie naruszonych przepisów z uwzględnieniem powyższych stwierdzeń i objaśnień. W pkt 2 sentencji wyroku Sąd, uwzględniając dyspozycję art. 152 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dał wyraz temu, że obie uchylone decyzje: Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. i Burmistrza Miasta i Gminy w G.-K. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku rolnym za pierwszy kwartał 2002 r. nie nadają się do wykonania, gdyż dotyczą odmowy przyznania uprawnienia /ulgi podatkowej/. Dodatkowo Sąd stwierdza, że w związku z tym, iż skarżący uzyskał na podstawie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2003 r., III SA 432/03 (...) zwolnienie z obowiązku wniesienia wpisu bezprzedmiotowe stało się wydawanie orzeczenia w tym zakresie.