III SA 531/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Kamińska, Sędzia NSA Bogdan Lubiński (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Protokolant Małgorzata Szamocka, po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2004r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2003r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącego kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z akt sprawy wynika, że Pan A. Z. wniósł z uchybieniem terminu odwołanie od decyzji Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...] listopada 1998r. Nr [...] doręczonej stronie 10 listopada 1998r., określającej zaległość podatkową z tytułu podatku od towarów i usług za m-ce styczeń – listopad 1995r. Postanowieniem z dnia [...] lutego 1999r. Nr [...] Izba Skarbowa w W. stwierdziła uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wymienione postanowienie nie zostało zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Natomiast podatnik w dniu 19 stycznia 2000r. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa. Stwierdził, iż przy jej wydawaniu bezpodstawnie zastosowano art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 21 kwietnia 1999r. Sygn. akt III SA 5455/98 oraz decyzją Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 1999r. Nr [...]poniesione wydatki stanowią koszty uzyskania przychodów. Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] lutego 2003r. Nr [...] Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję Izby Skarbowej w W. Ośrodek Zamiejscowy w C. z dnia [...].03.2000r. Nr [...] odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...].11.1998r. Nr [...] określającej A. Z.wysokość zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń - maj oraz lipiec - listopad 1995r. W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził, iż pomiędzy doręczeniem decyzji wymiarowej, o której stwierdzenie nieważności wystąpił podatnik wyniosła ponad 1 rok. A zatem w przedmiotowej sprawie musiał znaleźć zastosowanie art. 249 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 - Ordynacja podatkowa, zgodnie z treścią którego, organ dodatkowy odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie roku od jej doręczenia. Minister nie zgodził się z zarzutem odwołania dotyczącym "celowej" – niewłaściwej kwalifikacji wniosku podatnika z dnia 17 stycznia 2000r. We wniosku strona podniosła zarzut wydania decyzji z "rażącym naruszeniem prawa", wskazując jednocześnie, o jaki przepis prawa jej chodzi (art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 stycznia 1993r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym - Dz.U.Nr 11, poz. 50 ze zm.). Zdaniem Ministra przedmiotowa argumentacja odnosić się może tylko i wyłącznie do trybu "stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej" (art. 247 - 252 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r.). Organ podatkowy był obowiązany rozpatrzyć wniosek. Minister Finansów nie uwzględnił także zarzutu podatnika dotyczącego naruszenia art. 123 § 1 i art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż Izba Skarbowa rozpatrując żądanie strony z dnia 17.01.2000r., bazowała na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, który w całości był już wcześniej znany stronie. W związku z tym, Izba Skarbowa, słusznie uznała, iż nie było potrzeby zapoznawania z nim strony po raz kolejny. W złożonej skardze skarżący wniósł o uchylenie decyzji. Zarzucił naruszenie art. 121 § 1 i 2, art. 122, art. 123 § 1 i 2, art. 125 § 1 i 2, art. 139 § 1, 2 i 3, art. 140 § 1 i 2, art. 200 § 1, art. 210 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U.Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) oraz naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podniósł, iż Minister Finansów między innymi 1) nie przeprowadził czynności procesowych zgodnie z zasadą szybkości i prostoty postępowania podatkowego, 2) podtrzymał niewłaściwą kwalifikację wniosku strony z dnia 17.01.2000r., czym zostały naruszone niektóre zasady ogólne postępowania podatkowego, tj. zasada zaufania, udzielania informacji oraz zasada prawdy obiektywnej, 3) "arbitralnie" potraktował uprawnienie strony co do jej udziału w postępowaniu, czym została naruszona zasada czynnego udziału strony, 4) nie zamieścił w swoim rozstrzygnięciu uzasadnienia faktycznego i prawnego, 5) wydał rozstrzygnięcie niezgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należało przypomnieć, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność wydanych aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnych) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia tego kryterium stwierdzić należy, iż została wydana z naruszeniem przepisów postępowania i to w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też za zasadny trzeba uznać zarzut strony dotyczący naruszenia art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej. Argumentacja Ministra Finansów, że nie było potrzeby po raz kolejny zapoznawać strony ze zgromadzonym materiałem dowodowym nie jest zgodna ze stanem faktycznym. Uszło zapewne uwadze organów podatkowych, że w tym postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności, podatnik nigdy nie był zapoznany z materiałem dowodowym. Fakt, iż skarżący z takim materiałem mógł być zapoznany w postępowaniu wymiarowym, które nie jest przedmiotem rozpoznania, nie może konwalidować naruszenia zasady czynnego udziału strony w innym postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji. Przypomnieć wypada, że zasada wymieniona w art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi jedną z najważniejszych zasad ogólnych postępowania podatkowego. Ma ona na celu zapewnienie stronie współdziałania w kształtowaniu przebiegu całego postępowania oraz treści rozstrzygnięcia. Z koeli w przypadku gdy strona nie brała udziału z własnej winy w postępowaniu (art. 240 § 1 pkt 4 O.p.) Sąd uchyla decyzję, bowiem takie naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Natomiast za bezpodstawne należało uznać pozostałe zarzuty skargi. Zgodnie z art. 165 § 1 Ordynacji podatkowej postępowanie wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony. A więc skoro wszczęcie postępowania nastąpiło na wniosek strony i strona w sposób precyzyjny zakreśliła to żądanie, tym samym wyznaczony został przedmiot postępowania podatkowego. Wokół tego żądania powinno koncentrować się postępowanie podatkowe i jego powinno dotyczyć rozstrzygnięcie. Rozstrzygnięcie powinno więc dotyczyć sprawy stwierdzenia nieważności decyzji. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania strona nie zgłosiła żadnych innych wniosków, bowiem za takie nie można uznać argumentacji zawartej w odwołaniu od decyzji organu pierwszoinstancyjnego. Gdyby żądanie zawarte w odwołaniu lub innym piśmie stanowiło inny wniosek, to powinno to znaleźć wyraz w odrębnym postępowaniu. Jednakże ta kwestia nie może stanowić przedmiotu tego postępowania. Godzi się podnieść, że jeżeli skarżący jest zdania, że jego żądanie nie zostało rozpatrzone w całości, to powinien złożyć skargę na bezczynność organu. Oznacza powyższe, że organ podatkowy nie miał prawa wydać innej decyzji niż w trybie unormowanym w rozdziale 18 Ordynacji podatkowej. Również za nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia przez organy podatkowe art. 249 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z jego treścią organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie roku od jej doręczenia. Upływ rocznego terminu stanowi przesłankę negatywna wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Ma on charakter przedawniający. Nie może on być przywrócony w trybie przepisów art. 162-163 Ordynacji podatkowej. Jego upływ powoduje, że wygasa możliwość wszczęcia postępowania. Oznacza powyższe, że powoływanie się przez stronę na fakt otrzymania wyroku NSA po upływie 1 roku dla potrzeb tego postępowania nie mógł mieć żadnego znaczenia. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) należało orzec jak w sentencji. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.