III SA 990/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Jan Rudowski, sędzia NSA, Sędzia NSA Bogdan Lubiński (spr.), Asesor sądowy WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Anna Zientara, po rozpoznaniu w dniu 07 lipca 2004 r. sprawy ze skarg Spółki z o.o. F. w M. na decyzje Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej 1. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] listopada 2002 r. Nr [...] ; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz strony skarżącej kwotę w wysokości 20 zł (dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z akt sprawy wynika, że Spółka z o.o. "F." wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2002r. wystąpiła do Urzędu Skarbowego w W. o rozłożenie zaległości podatkowej z tytułu zaległości podatkowej powstałej w zryczałtowanym podatku dochodowym od dokonanych wypłat za okres II – V 2002r. (PIT-8a) oraz z tytułu zaliczek na podatek dochodowy za okres I – VII 2002r. (PIT-4). W motywach wniosku podatniczka wskazała na swoją trudną sytuację finansową, spowodowaną brakiem zamówień. Podniosła, że brak majątku był powodem oddalenia przez Sąd wniosku o ogłoszenie upadłości. Dodała, że nie uwzględnienie wniosku spowoduje utratę zatrudnienia przez 30 osób, a co ze względu na poziom bezrobocia ma istotne znaczenie. Zaskarżonymi do Sądu decyzjami z dnia [...] lutego 2003r. Izba Skarbowa w W. utrzymała w mocy decyzje wydane przez Urząd Skarbowy odmawiające rozłożenia na raty zaległości – PIT-8a i PIT-4. W uzasadnieniach decyzji wskazując na treść art. 48 Ordynacji podatkowej Izba stwierdziła, że decyzje wydawane w tym trybie mają charakter uznaniowy. Przyznanie ulgi ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest płacenie podatków. Wskazane przez podatniczkę okoliczności nie mają charakteru losowego i w związku z powyższym ulga podatkowa nie mogła być przyznana. W złożonych skargach strona skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je decyzji organu pierwszointsancyjnego zarzuciła naruszenie art. 121 § 1, 122, 187 i 210 ust. 4 Ordynacji podatkowej oraz art. 7 Konstytucji RP. W uzasadnieniach skarg podniosła, że przyczyny powstania zaległości podatkowych miały charakter losowy bowiem za takie należy uznać spadek koniunktury na świadczone przez nią usługi oraz zmianę kursu walut, co stanowiło przyczynę powstania trudności w spłacie rat z tytułu wyleasingowania urządzeń. W odpowiedziach na skargi Izba Skarbowa podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonych decyzjach i wniosła o ich oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny po połączeniu do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia obu spraw na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) zważył, co następuje. Na wstępie należało przypomnieć, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność wydanych aktów (w tym przypadku decyzji administracyjnych) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Oceniając zatem z tego punktu widzenia zaskarżone decyzje pomimo tego, że zarzuty skargi były oczywiście niezasadne, zaskarżone decyzje podlegały uchyleniu. Przede wszystkim w sprawie jest bezsporne, że z tytułu zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT-8a – art. 41 updf) oraz zaliczek na podatek dochodowy (PIT-4 – art. 42 updf) skarżąca występowała jako płatnik. Z koeli art. 48 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym w 2002r. i dotyczącym tego okresu stanowił, że organ podatkowy mógł zastosować ulgę, o której mowa w tym przepisie tylko ze względu na ważny interes podatnika. Płatnik był uprawniony do skorzystania z ulgi wyłącznie w sytuacji, gdy należność powstała na podstawie decyzji o odpowiedzialności podatkowej (art. 48 § 2 O.p.). Oznacza powyższe, że organy podatkowe rozszerzając w drodze decyzji krąg podmiotów uprawnionych do składania wniosków o rozłożenie zaległości podatkowej na raty naruszyły art. 48 § 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa. Dopiero zmiana od 1 stycznia 2003r. art. 48 § 2 (Dz. U. z 2002r. Nr 169, poz. 1382) rozszerzyła o płatników krąg podmiotów uprawnionych do ubiegania się przyznanie ulgi podatkowej. Jednakże zmiana ta dla potrzeb tego postępowania nie mogła mieć żadnego wpływu. Zgodnie z art. 165 § 1 Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe wszczyna się na m. in. żądanie strony. Z brzmienia przytoczonych przepisów prawnych wynika, iż żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego powinno pochodzić od strony. Od tego zależy skuteczność prawna żądania wszczęcia postępowania. Organ więc zobligowany jest do zbadania w pierwszej kolejności, czy żądanie pochodzi od podmiotu, który legitymuje się przymiotem strony. Art. 165 ustawy wyznacza bowiem granice skargowości, co oznacza, że wszczęcie postępowania na wniosek może nastąpić tylko z inicjatywy osoby, która ma legitymację procesową. Złożenie wniosku przez osobę, która w sprawie nie jest stroną, ani nie działa jako pełnomocnik bądź przedstawiciel strony, powinno spowodować wydanie odmownej decyzji z przyczyn formalnych, tj. z powodu braku legitymacji procesowej wnioskodawcy. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b oraz 200 cyt. ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec, jak w sentencji.