III SA/Wa 1012/16

Warszawa, dnia 23 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2006 r. oraz wysokości odsetek za zwłokę od zaniżonych zaliczek na podatek dochodowy za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Skarżąca G. Sp. z o.o. w likwidacji w W. złożyła w skardze kasacyjnej z 10 czerwca 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, od 2010 r. jej wszystkie konta bankowe są zabezpieczone w związku z toczącym się postępowaniem, od 7 lat uzyskuje ujemny wynik działalności. Wezwaniem z dnia 22 czerwca 2018 r. Skarżąca została wezwana m.in. do przedłożenia dokumentacji dotyczącej prowadzonej działalności. W odpowiedzi na powyższe Spółka złożyła formularz PPPr wraz z dokumentami finansowymi (m.in. bilans na poszczególne lata, wyciąg z rachunków bankowych, wprowadzenie do sprawozdania finansowego, zestawienie kosztów za maj, kwiecień i czerwiec 2018 r. zestawienie faktur przychodowych za 2018 r, zestawienie dopłat, zestawienie zaległości, rachunek zysków i strat za 2016 r., wyciągi z rachunków bankowych i in.). W formularzu PPPr Skarżąca wskazała, że nie posiada wolnych od zajęcia aktywów obrotowych, ani też zbywalnego majątku trwałego, który umożliwiłby jej uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 6.241 zł. Skarżąca wyjaśniła też, że obecnie w związku ze zmianami na rynku, które przyniosła ustawa o grach hazardowych, nie ma ona możliwości prowadzenia działalności w zakresie urządzania gier na automatach o niskich wygranych, bowiem wszystkie posiadane przez nią zezwolenia wygasły. Skarżąca poniosła stratę z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej za lata 2013 - 2017 r., w kwocie przekraczającej 25 milionów zł. Skarżąca zwróciła też uwagę, że wartość jej środków trwałych jest pozornie duża, jednak są to przede wszystkim działki niezabudowane, zajęte lub zabezpieczone przez organ egzekucyjny. Natomiast automaty do gier o niskich wygranych są obecnie niesprzedawalne. Skarżąca dodała również, że jej wspólnicy podjęli uchwałę o postawieniu spółki w stan likwidacji. Z oświadczenia Skarżącej o majątku i dochodach wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi [...] zł, zaś środki trwałe zostały zajęte przez organy państwowe. Skarżąca zakończyła 2017 rok stratą w wysokości 1.496.700,21 zł. Na rachunkach bankowych Skarżąca posiada debet w kwocie 24,27 zł. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej: "p.p.s.a.". Pismem z dnia 19 września 2018 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia starszego referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że Skarżąca jest w stanie uiścić wpis od skargi kasacyjnej. Skarżąca wniosła w sprzeciwie o zmianę zaskarżonego orzeczenia, poprzez przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że wykazywane przez nią dochody wynikają z procesu likwidacji jej majątku i są w całości przeznaczane na poczet spłaty zaległości. Skarżąca nie ma więc realnej możliwości dysponowania tymi środkami i uiszczenia dzięki nim kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżąca zwróciła również uwagę, że jej obecna sytuacja finansowa nie wynika z dokonanych wcześniej dobrowolnych rozporządzeń majątkiem, lecz jest konsekwencją zajęcia środków uprzednio przez nią wygospodarowanych właśnie w celu zabezpieczenia możliwości ponoszenia kosztów sądowych. W tej sytuacji odmowa przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pozbawia ją możliwości dochodzenia jej praw w postępowaniu sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, na które na obecnym etapie postępowania składa się wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie 6.241 zł. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Sformułowanie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". Dodatkowo należy też wskazać, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w określonym zakresie. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Wyjaśnić również należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia ten dostęp. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w dużych rozmiarach, bowiem jej przychody w kwocie netto wyniosły: w 2017 r. – 21.850 zł, w 2016 r. - 69.088 zł, w 2015 r. - 1.772.645 zł. Natomiast środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych (na koniec 2017 r.) wyniosły według nadesłanego bilansu za 2017 r. – 48.487,31 zł. W tej sytuacji zdaniem Sądu bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych Skarżącej, jest fakt wystąpienia za 2017 rok straty na poziomie ponad 215.824,86 zł. Ponadto wskazać należy, że w 2017 r. zysk z działalności operacyjnej spółki wyniósł 1.518 624,05 zł. Sąd podziela argumentację referendarza sądowego, iż poniesienie straty z działalności za ostatni rok obrotowy nie jest to okolicznością z powodu której należy przyznać Skarżącej prawo pomocy. Bowiem to przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Natomiast jak już wcześniej wskazano z nadesłanych dokumentów wynika, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w dużych rozmiarach, uzyskując przychody na takim poziomie, który pozwalał jej na uiszczenie w niniejszej sprawie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 6.241 zł. Powyższe nie pozwala więc uznać, że w przypadku Skarżącej została spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o której mowa w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd zauważa również w tym miejscu, że na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje też pogląd, iż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937 r., sygn. akt II C 618/37, OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 725/14). Sąd zwraca także uwagę na fakt, że w innych sprawach sądowych toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, Sąd oceniając ten sam stan faktyczny, utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania Skarżącej prawa pomocy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.