III SA/Wa 1029/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (spr.), Asesor WSA Artur Kot, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2007 r. sprawy ze skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz H. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 18.491 zł (słownie: osiemnaście tysięcy czterysta dziewięćdziesiąt jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] , określił spółce "H" sp. z o.o. z/s w W. – Skarżącej w rozpatrywanej sprawie, kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następne miesiące za okres październik-grudzień 2000 r., styczeń-czerwiec 2001 r. oraz ustalił dodatkowe zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za czerwiec 2001 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż w trakcie postępowania kontrolnego stwierdzono nieprawidłowości zarówno w rozliczeniu podatku należnego jak i naliczonego, a mianowicie: - w deklaracji za grudzień 2000 r. Skarżąca rozliczyła fakturę korygującą wystawioną dla A. M., którą to fakturą skorygowała sprzedaż za "poniesione koszty z tytułu noclegów w hotelach". Jak ustalono skorygowana faktura stanowiła refakturę faktury wystawionej przez "A. P." z/s w W. na rzecz Skarżącej tytułem poniesionych kosztów podróży oraz kosztów noclegów. Ostatnio wymienioną fakturą "A. P." refakturowała z kolei zakup usługi noclegowej oraz zakup biletu kolejowego na rzecz A. M. Organ podatkowy uznał, że ani faktura pierwotna, ani faktura korygująca nie dokumentują rzeczywistej sprzedaży, bowiem Skarżąca nie miała żadnych podstaw do przyjęcia refaktury tych zakupów, natomiast "A. P." nie miała podstaw do refakturowania wymienionych wyżej usług na rzecz Skarżącej. - w maju i czerwcu 2001 r. Skarżąca wystawiła faktury na rzecz firmy "A. I." S.A. Ze złożonych przez nią wyjaśnień wynikało, że faktury te dotyczyły kosztów podróży V.M., która nie świadczyła usług na rzecz Skarżącej, a co za tym idzie spółka nie była zobligowana do zwrotu kosztów podróży inwestorowi zastępczemu, tj. "A. I." S.A. Organ pierwszej instancji stwierdził, że faktury wystawione na rzecz "A. I." S.A. dokumentują czynności, które nie zostały dokonane. Pobyt V.M. nie był bowiem związany z usługami wykonywanymi na rzecz Skarżącej. Usługi te wykonano dla innego podmiotu, stąd też stosownie do art. 19 ust. 3a ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 z późn. zm ) - dalej ustawa o VAT, Skarżąca nie miała prawa ująć tych faktur w swoich księgach. - w maju i czerwcu 2001 r. Skarżąca wystawiła faktury na rzecz firmy "A. P." za koszty podróży, podczas gdy, jak ustalono, sprzedaż udokumentowana tymi fakturami została w całości skorygowana fakturami korygującymi, gdzie jako podstawę korekty wskazano "nieprawidłowy podział kosztów". W konsekwencji organ pierwszej instancji stwierdził, że faktury te nie dokumentowały faktycznych (rzeczywistych) czynności. W świetle powyższych ustaleń organ pierwszej instancji stwierdził, że w maju i czerwcu 2001 r. Skarżąca nie wykonała czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług, a co za tym idzie wykazanie w deklaracji VAT-7 za czerwiec 2001 r. kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w wysokości 3.770.018 zł i żądanie jej zwrotu na rachunek bankowy jest - w świetle art. 21 ust. 2 i 3 ustawy o VAT, bezpodstawne. Przepis ten uzależnia bowiem zwrot różnicy podatku od wykonania czynności podlegających opodatkowaniu oraz wystąpienia podatku należnego. Organ I instancji zakwestionował także odliczenie w rozliczeniach za miesiące objęte rozstrzygnięciem podatku naliczonego wynikającego z faktur wystawionych przez "A. I." S.A. oraz "A. P." Sp. z o.o. na podstawie umowy z 21.01.1999r. o pomoc i doradztwo w trakcie realizowania inwestycji, faktur wystawionych przez "E" sp. z o.o. oraz "B.V.P." sp. z o.o. z uwagi na wystawienie ich przed powstaniem obowiązku podatkowego, tj. przed wykonaniem usług. Naczelnik Urzędu skarbowego uznał, że faktury te kwalifikują się do dokumentów sprzedaży, o których mowa w art. 33 ust. 1 ustawy o VAT, gdyż nie stwierdzają rzeczywistej sprzedaży. Nie stanowią zatem podstawy do odliczenia podatku naliczonego. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie: - przepisów prawa materialnego, tj. art. 19 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 3a, art. 21 ust. 2 i 3, art. 27 ust. 6 ustawy o VAT, § 50 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia MF z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 109, poz. 1245 ze zm.) zwanym dalej "rozporządzeniem Ministra Finansów", - przepisów prawa procesowego, tj. art. 120, art. 121 § 1, art. 122 w związku z art. 187 § 1, art. 210 § 1 pkt 6 w związku z art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa(Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.). Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za poszczególne miesiące okresu od października 2000 r. do czerwca 2001 r. i w tym zakresie określił tę nadwyżkę w innych wysokościach. W pozostałej części decyzję organu pierwszej instancji utrzymał w mocy. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie nieprawidłowości w rozliczeniu podatku należnego. Odnosząc się do wykazania w deklaracji za grudzień 2000 r. kwot wynikających z faktury korygującej wystawionej dla A. M. zauważył, iż z zawartej między nim a Skarżącą umowy nie wynika by A.M. był zobowiązany do ponoszenia kosztów podróży i noclegów, a Skarżąca do refakturowania na niego tychże kosztów, co zresztą sama potwierdziła wystawiając fakturę korygująca. Poza tym w dacie wystawienia faktury stanowiącej podstawę dla refakturowania przez Skarżącą kosztów podróży nie istniał przedmiot sprzedaży. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, iż szczegółowe uzasadnienie braku podstaw do wystawienia przez Skarżącą faktury skorygowanej wskazano w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...]. Dodał, iż skoro faktura ta nie dokumentowała żadnej sprzedaży brak było podstaw do wystawienia faktury korygującej. Dyrektor Izby Skarbowej w W. zgodził się także z organem pierwszej instancji w kwestii faktur wystawionych przez Skarżącą na rzecz firmy "A. I." S.A. Zauważył, iż faktury te dokumentują niesłusznie poniesione koszty dla refakturowania, których nie istniały umowne podstawy. Wystawiając zatem "puste faktury" Skarżąca nie dokonała czynności, o których mowa w art. 2 ustawy o VAT, stąd też bez znaczenia pozostaje podnoszona w odwołaniu argumentacja, zgodnie z którą brak po stronie Skarżącej obowiązku ponoszenia kosztów podróży nie oznacza, że wystawionych faktur nie można uznać za faktury sprzedaży. Skoro bowiem Skarżąca nie zakupiła spornych usług to tym bardziej nie mogła ich sprzedać. Podobną argumentację organ odwoławczy zastosował w przypadku faktur wystawionych przez Skarżącą na rzecz firmy "A. P.". W jego ocenie faktury te nie generowały po stronie Skarżącej ani obrotu, ani też podatku należnego, co oznacza, że w miesiącu maju i czerwcu 2001 r. nie wykonała ona czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Na powyższą decyzję Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego: - art. 21 ust. 2 ustawy o VAT poprzez odmowę prawa do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w kwocie odpowiadającej podatkowi naliczonemu przy nabyciu towarów i usług zaliczanych do środków trwałych podlegających amortyzacji; - art. 2 oraz art. 5 ust. 4 ustawy o VAT przez uznanie że refakturowanie usług nie stanowi czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług; - art. 27 ust. 6 ustawy o VAT przez nieuzasadnione ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego. Skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie prawa procesowego: - art. 120 Ordynacji podatkowej w związku z powołanymi wyżej przepisami prawa materialnego, poprzez ich błędne zastosowanie, - art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez prowadzenie postępowania podatkowego w sposób naruszający zasadę działania w sposób wzbudzający zaufanie podatników. W uzasadnieniu skargi Skarżąca spółka zauważyła, iż istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy refakturowanie usług hotelowych na rzecz "A. I." S.A. stanowi czynność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług. Jej zdaniem na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej, na potwierdzenie czego przywołała orzeczenia Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych. Odnosząc się do zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji argumentacji dotyczącej refakturowania na rzecz "A. I." S.A. kosztów usług noclegowych nabytych od "W.T.", Skarżąca wskazała, iż okoliczność czy wydatki na nabycie tych usług poniesione zostały słusznie czy też niesłusznie nie powinna mieć wpływu na możliwość ich refakturowania. Tym bardziej że, jak wyjaśniała w toku postępowania podatkowego, obowiązek poniesienia tych wydatków nie wynikał z umowy inwestorskiej, co jednakże nie świadczy o tym, iż wydatki te poniesiono "niesłusznie". Istotne jest bowiem to, że wydatki te zostały zwrócone Skarżącej przez "A. I." Skarżąca zakwestionowała także stanowisko organu odwoławczego zgodnie z którym odbiorcą spornych usług był inny podmiot, co oznacza że skoro Skarżąca usług tych nie zakupiła nie mogła ich też sprzedać. Podkreśliła mianowicie, że stanowisko to jest niezgodne ze stanem faktycznym. Wyjaśniła, że "W. T." wystawiło faktury za usługi noclegowe na Skarżącą, a ona następnie uiściła kwotę z nich wynikającą. To ona tym samym była odbiorcą nabytych usług. Bez znaczenia jest przy tym fakt, iż usługi noclegowe nie były faktycznie w dosłownym tego słowa znaczeniu wykorzystywane przez Skarżącą. Spółka zauważyła, że w odniesieniu do osoby prawnej argument ten jest w ogóle nielogiczny, bowiem osoby prawne z istoty swojej nie mogą korzystać z usług noclegowych. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w W. podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Dokonana stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w tekście "P.p.s.a." - ocena legalności zaskarżonej decyzji pozwala stwierdzić, że zaskarżony akt wydany został z naruszeniem prawa. W decyzji odwoławczej Dyrektor Izby Skarbowej w W. uznał za uzasadnione zarzuty Spółki odnoszące się do zakwestionowania poprawności odliczeń podatku naliczonego wynikającego z faktur wystawionych przez "A. I." S.A.- Inwestora Zastępczego oraz "A. P." Sp. z o.o. - Współinwestora Zastępczego dokumentujących czynności związane z realizacją inwestycji centrum handlowego w L. wynikające z Umowy Ramowej z dnia 21.01.1999r. o pomoc i doradztwo w trakcie realizacji inwestycji oraz Umowy z dnia 15.01.2001r. Dyrektor potwierdził także prawo Skarżącej do obniżenia kwoty podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktur wystawionych przez "B.V.P." Sp. z o.o. oraz "E." sp. z o.o. Organ odwoławczy nie podzielił co prawda wszystkich podniesionych przez stronę argumentów prawnych, jednakże po dokonaniu uzupełniających ustaleń dowodowych (opinia klasyfikacyjna Urzędu Statystycznego), uwzględnieniu orzecznictwa sądowego (Uchwała 7 sędziów NSA z dnia 22.04.2002r. sygn. akt FPS 2/02) oraz tez wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.06.2004r. sygn. akt SK 22/03 uznał, że nie było podstaw prawnych do pozbawienia Strony prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z w/w faktur. Kwestie te przestały zatem być sporne w niniejszej sprawie. Zważywszy ponadto, że sąd administracyjny nie może wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu (art. 134 § 2 P.p.s.a.) oraz, że w rozstrzygnięciach organu odwoławczego dotyczących w/w zarzutów sąd nie stwierdził tego rodzaju naruszeń prawa, rozważyć należało jedynie zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w zakresie: 1) rozliczenia podatku należnego za miesiące maj i czerwiec 2001r., 2) odmowy zwrotu bezpośredniego wykazanego przez spółkę w deklaracji VAT-7 za miesiąc czerwiec 2001r. oraz 3) ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w kwocie [...] PLN za miesiąc czerwiec 2001r. Świadczenia objęte 4 fakturami z dnia [...] i [...]spółka "H" zakupiła od "W. T." Sp. z o.o. oraz "S.-I." Sp. z o.o., co potwierdzają faktury wystawione przez te podmioty. Faktu tego nie kwestionują również organy podatkowe, jednakże dalszej odsprzedaży powyższych usług nie uznają za dokonanie czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Dyrektor Izby Skarbowej w W. wskazuje, iż z umów zawartych z inwestorem i współinwestorem zastępczym wynika, że Skarżąca nie była zobowiązana do zakupu usług od "W. T." Sp. z o.o. oraz "S.-I." Sp. z o.o. z przeznaczeniem do wykorzystania przez V.M. Fakt zakupu usług bez uzasadnienia umownego, zdaniem organu odwoławczego powoduje, że dalszą odsprzedaż tych świadczeń poprzez refakturowanie na "A. P." Sp. z o.o. traktować należy jako tzw. "puste" fakturowanie nie stanowiące sprzedaży w rozumieniu art. 2 ustawy o VAT. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał także jako uzasadnienie zajętego stanowiska, iż z usług objętych w/w fakturami korzystał inny niż Skarżąca spółka podmiot tj. V. M. Zdaniem Sądu argumenty te są chybione. Po pierwsze - uznanie, że podatnik podatku od towarów i usług dokonał czynności podlegających opodatkowaniu nie jest uzależnione od stwierdzenia istnienia jakiekolwiek uzasadnienia faktycznego lub prawnego wcześniejszego zakupu przedmiotu czynności. To podatnik swobodnie decyduje (z uwzględnieniem obowiązku posiadania koncesji w niektórych przypadkach) jakimi towarami i usługami obraca i jaka jest przyczyna jego decyzji gospodarczych. W odniesieniu do podatku należnego do organów podatkowych należy jedynie ocena czy czynność rzeczywiście została dokonana, czy podlegała opodatkowaniu oraz czy zobowiązany właściwie określił podstawę opodatkowania, zastosował należytą stawkę podatku i wykazał obrót ze sprzedaży w deklaracji podatkowej za właściwy miesiąc. Stąd nabycie i zapłata za usługi wykonane przez "W-T" i "S–I" nie musiały mieć żadnego umocowania w umowach zawartych z inwestorami zastępczymi. W przypadku podatku należnego, odmiennie niż przy odliczaniu podatku naliczonego i w podatku dochodowym, zasadność poniesionych kosztów nie ma żadnego znaczenia. Nawet gdyby faktura z wykazaną kwotą podatku dotyczyła sprzedaży nie objętej obowiązkiem podatkowym albo zwolnionej od podatku nie miałoby to wpływu na obowiązek zapłaty podatku należnego. Po drugie - nieuzasadniony jest pogląd organów podatkowych, że wykazana sprzedaż nie dotyczyła rzeczywiście dokonanych czynności. Jeżeli Skarżąca nabyła przedmiot obrotu (co nie jest kwestionowane) i następnie przeniosła go na inny podmiot nie można uznać, by wykazywała fikcyjną sprzedaż. Na marginesie zaznaczyć należy, że nawet gdyby przyjąć stanowisko organów podatkowych, że Skarżąca nie dokonała skutecznie refakturowania powyższych usług na inwestora zastępczego samo nieodpłatne przekazanie usług od "W- T" i "S– I" p. V. M. stanowi z mocy art. 2 ust. 3 pkt 5 ustawy o VAT sprzedaż opodatkowaną. Po trzecie - refakturowanie usług stanowi odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 4 pkt 8 ustawy z dnia 8.01.1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.). "Refakturowanie" usług oznacza bowiem nic innego, jak "fakturowanie" usługi świadczonej przez podatnika podatku od towarów i usług przy pomocy osoby trzeciej. Przy czym "refakturowanie" nie jest jakąś specyficzną, nieznaną klasyfikacjom statystycznym usługą, ale przeniesieniem na następnego uczestnika obrotu usługi wcześniej nabytej. Są to te same usługi, które Skarżąca nabyła od "W-T" i "S–I". Możliwość taka wynika zaś wprost z przepisów powołanej wcześniej ustawy. Zauważyć bowiem trzeba, że stosownie do treści przepisu art. 5 ust. 4 ustawy w przypadku, gdy kilka podmiotów dokonuje sprzedaży tego samego towaru w ten sposób, że pierwszy z nich wydaje ten towar bezpośrednio ostatniemu w kolejności odbiorcy, przyjmuje się, że sprzedaży dokonał każdy z podmiotów biorących udział w obrocie. Jest przy tym oczywiste, że zasada określona w tym przepisie znajduje zastosowanie również w przypadku odpłatnego świadczenia usług, ponieważ wynika to z treści art. 4 pkt 8 ustawy stanowiącego, że ilekroć w dalszych przepisach ustawy (a więc i w przepisie art. 5 ust. 4) jest mowa o sprzedaży towarów - rozumie się przez to również odpłatne świadczenie usług. Z powyższego wynika więc, że podatnik wykonujący usługę przy pomocy osoby trzeciej ma obowiązek jej refakturowania. Opodatkowaniu podlega bowiem wykonanie usługi będącej czynnością wymienioną w art. 2 ustawy nawet wtedy, gdy "fizycznie" dokonuje tego osoba trzecia (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 25.X.2001r. sygn. IIISA 1466/00). Nie jest uzasadnieniem stanowiska organu podatkowego fakt skorzystania z usług zakupionych od "W-T" i "S–I" przez osobę fizyczną a nie odbiorcę refaktur. Trafne są argumenty Skarżącej, że z tego typu usług osoba prawna z istoty swojej nie może skorzystać. Udostępnienie przedmiotowych usług osobie wskazanej przez Inwestora zastępczego uznać należy za wykonanie świadczenia wobec kontrahenta. Po czwarte – bez znaczenia zdaniem Sądu jest fakt skorygowania w następnych okresach rozliczeniowych części przedmiotowych faktur i wystawienia ich na drugiego z inwestorów zastępczych (faktury 01/POZ/HORY/1 i 01/POZ/HORY/3). Jak wynika z art. 6 ust. 1 ustawy o VAT obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania (dostarczenia), przekazania, zamiany, darowizny towaru lub wykonania usługi, o których mowa w art. 2, z zastrzeżeniem ust. 2-10. W ust. 4 tego artykułu mowa, że jeżeli sprzedaż towaru lub wykonanie usługi powinny być potwierdzone fakturą, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury, nie później jednak niż w 7 dniu od dnia wydania towaru lub wykonania usługi. Oznacza to, iż jeżeli prawidłowa faktura nie została wystawiona w terminie 7 dni od dnia wykonania usługi terminem powstania obowiązku podatkowego jest moment wykonania usługi. Albowiem w przypadku podatku należnego sama faktura w zasadzie nie kreuje obowiązku podatkowego (z wyjątkiem faktur, o których mowa w art. 33 ust. 1 ustawy oraz wpływu na moment powstania obowiązku faktur wystawionych w terminie). Mimo braku faktury obowiązek podatkowy i tak powstaje. Zważywszy, że wspomniane usługi zostały udostępnione osobie wskazanej przez Inwestora Zastępczego, uznać należy, że także w odniesieniu do świadczeń objętych fakturami skorygowanymi w następnych okresach rozliczeniowych Skarżąca dokonała sprzedaży. Konsekwencją stwierdzenia wadliwości ustaleń organu podatkowego w kwestii dokonania przez Skarżącą sprzedaży opodatkowanej w kontrolowanym okresie jest konieczność uznania bezzasadności odmowy zwrotu bezpośredniego nadwyżki podatku naliczonego nad należnym wykazanego przez spółkę w deklaracji VAT-7 za miesiąc czerwiec 2001r. oraz ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w kwocie [...] PLN za miesiąc czerwiec 2001r. W przedstawionych okolicznościach błędne jest stanowisko organów podatkowych, że Skarżąca w złożonej deklaracji podatkowej wykazała kwotę zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego wyższą od kwoty należnej. Biorąc pod uwagę powyższe, ze względu na naruszenie art. 2, art. 5 ust.4, art. 21 ust. 3 oraz art. 27 ust. 6 ustawy o VAT na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c), art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku. Sąd zasądził na rzecz Skarżącej koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. w kwocie równej uiszczonemu wpisowi oraz kosztom zastępstwa procesowego w wysokości określonej w § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z § 6 pkt 7) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).