III SA/Wa 104/12

Dnia 10 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. F. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do lipca 2006 r. postanawia: odrzucić wniosek P O S T A N O W I E N I E Dnia 10 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do lipca 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący – J. F. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do lipca 2006 r. Skarżący zawarł w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, postanowieniem z dnia 24 lutego 2012 r., odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, pismem z dnia 7 marca 2012 r. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r. przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 1.000 zł, zaś w pozostałej części wniosek Skarżącego oddalił. Postanowienie to nie zostało zaskarżone, skutkiem czego stało się prawomocne. Skarżącemu, przy piśmie z dnia 9 lipca 2012 r., przesłano odpis zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 5 lipca 2012 r. o wezwaniu do uiszczenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego pisma - wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.000 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 13 września 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 104/12 odrzucił skargę Skarżącego z uwagi na nieuiszczenie przez niego w wyznaczonym terminie wpisu sądowego od skargi. Pełnomocnik Skarżącego, pismem z dnia 16 października 2012 r. wniósł skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze kasacyjnej pełnomocnik Skarżącego zawarł także wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Uzasadniając ww. wniosek o przywrócenie terminu wyjaśnił, że podnosi zarzuty takie jak co do postanowienia o odrzuceniu skargi. Wskazał, że Skarżący nie mógł odebrać przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, gdyż awizo nie znajdowało się w skrzynce pocztowej. Pełnomocnik Skarżącego stwierdził ponadto, że gdyby Skarżący powziął informację o wysokości i terminie dokonania wpłaty, to dokonałby tej czynności zgodnie z wezwaniem, jednakże z uwagi na brak informacji o tym, że w placówce pocztowej znajduje się przesyłka, nie był świadomy upływu terminu. Pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił dodatkowo, że Skarżący wskazał przedmiotowy adres ze względu na brak możliwości odbioru korespondencji w miejscu zamieszkania, nie zamieszkiwał jednak pod adresem korespondencyjnym. Pełnomocnik Skarżącego stwierdził także, iż praktyka doręczyciela polegała na tym, że przesyłki odbierał sąsiad, jednakże ze względu na okres urlopowy przesyłka nie została faktycznie odebrana, jednak bez winy Skarżącego. Wyjaśnił, że Skarżący podejmował czynności zmierzające do monitorowania korespondencji, jednak nie mógł tego czynić bezustannie. Pełnomocnik Skarżącego stwierdził, że zdaniem Skarżącego okresowa kontrola skrzynki pocztowej była wystarczająca. Na koniec pełnomocnik Skarżącego wskazał, że wszelkie doręczenia za pośrednictwem sąsiada, o ile nie skutkowały faktycznym doręczeniem należy uznać za błędne. Wraz ze złożoną skarga kasacyjną i ww. wnioskiem o przywrócenie terminu pełnomocnik Skarżącego uiścił kwotę 1.000 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, pismem z dnia 25 października 2012 r., wezwał pełnomocnika Skarżącego do wskazania, w terminie 7 dni, czy wobec złożenia przez niego, pismem z dnia 16 października 2012 r. skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2012 r. o odrzuceniu skargi, podtrzymuje on także zawarty w piśmie z dnia 16 października 2012 r. wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Pełnomocnik Skarżącego, pismem z dnia 2 listopada 2012 r., odpowiedział na ww. wezwanie Sądu, wyjaśniając, że przedmiotowy wniosek i skarga kasacyjna pomimo, że zostały zawarte w jednym piśmie, nie są wnioskami jednoczesnymi i równorzędnymi, dlatego też Skarżący domaga się rozpoznania w pierwszej kolejności wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, a dopiero po jego rozpoznaniu, w zależności od sytuacji procesowej również złożonej skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż w sytuacji jednoczesnego wniesienia środka odwoławczego od rozstrzygnięcia odrzucającego pismo z powodu uchybienia terminu do dokonania czynności oraz wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej omawiane instytucje procesowe wykluczają się wzajemnie. Należy mieć bowiem na uwadze, że w przypadku gdy strona kwestionuje ocenę sądu, że do uchybienia terminu doszło, tzn. gdy twierdzi, że czynności dokonała w terminie, a sąd błędnie uznał, iż terminowi uchybiła, powinna wnieść środek odwoławczy. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności strona powinna wnieść w sytuacji, gdy nie kwestionuje ona faktu, że uchybiła terminowi, jednakże w jej ocenie to uchybienie nie było zawinione i następnie wskazuje przyczyny usprawiedliwiające niedokonanie czynności w terminie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 listopada 1999 r. sygn. akt II CZ 129/99, z dnia 4 października 2001 r. sygn. akt I CZ 116/01, z dnia 10 stycznia 2002 r. sygn. akt I CZ 198/01, z dnia 3 października 2002 r. sygn. akt I CZ 120/02 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2004 r. sygn. akt FZ 61/04). Podkreślić trzeba więc, że omawiane instytucje procesowe oparte są na przeciwstawnych przesłankach - podstawą skorzystania ze środka zaskarżenia jest przekonanie, że do uchybienia terminu nie doszło, natomiast wniosek o przywrócenie terminu opiera się na twierdzeniu, że do tego uchybienie doszło, lecz jest ono niezawinione. Tak więc złożenie wniosku o przywrócenie terminu uwarunkowane jest przede wszystkim tym, by termin do podjęcia czynności procesowej upłynął. Stosownie bowiem do treści art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: P.p.s.a.), dopiero wówczas czynność taka staje się bezskuteczna. Zauważenia wymaga przy tym, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 P.p.s.a.). Ponadto pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). W sytuacji więc, gdy strona złożyła środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie złożenia środka zaskarżenia. Pogląd ten, ukształtowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i zaakceptowany w doktrynie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 czerwca 1957 r. sygn. akt II CZ 123/57, z dnia 2 września 1993 r. sygn. akt II CRN 83/93, z dnia 10 stycznia 2002 r. sygn. akt I CZ 198/01; literatura powołana w "Kodeksie postępowania cywilnego z komentarzem" pod red. prof. dr. J. Jodłowskiego i SN dr hab. K. Piaseckiego, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1989 r., t. I, s. 277), jest także w pełni aktualny na gruncie regulacji przyjętych w P.p.s.a. W ocenie Sądu uznać należy zatem, że wniosek o przywrócenie terminu, o którym stanowi art. 87 § 1 P.p.s.a., może być aktualny dopiero wówczas, gdy prawomocnie zostanie rozstrzygnięta kwestia, czy termin do dokonania czynności procesowej upłynął - czy też nie - przed jej dopełnieniem (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 kwietnia 1997 r. sygn. akt II CZ 43/97 oraz z dnia 15 kwietnia 1997 r. sygn. akt II CZ 40/97, niepubl.). Natomiast przedwczesny wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej uznać trzeba za niedopuszczalny z mocy ustawy (art. 88 P.p.s.a.), co w konsekwencji skutkuje jego odrzuceniem (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r. sygn. akt CKN 1261/99). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że bezsporne w sprawie jest to, iż pełnomocnik Skarżącego, pismem z dnia 16 października 2012 r. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2012 r., odrzucającego skargę Skarżącego z powodu nieuiszczenia w wyznaczonym terminie wpisu sądowego od tej skargi oraz złożył, w tym samym piśmie, wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od przedmiotowej skargi. Pełnomocnik Skarżącego, wezwany przez Sąd do złożenia oświadczenia w kwestii wycofania albo podtrzymania wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, podtrzymał ten wniosek, domagając się rozpoznania go w pierwszej kolejności. Jednocześnie pełnomocnik Skarżącego nie wycofał wniesionej skargi kasacyjnej, wskazując, że dopiero po rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w zależności od sytuacji procesowej, będzie ewentualnie domagał się rozpoznania złożonej skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu, z uwagi na całość wskazanej powyżej argumentacji i w związku z tym, że wniesienie ww. skargi kasacyjnej i ww. wniosku o przywrócenie terminu nastąpiło w tym samym dniu i w tym samym piśmie, a pełnomocnik Skarżącego nie wycofał przedmiotowej skargi kasacyjnej, uznać należy, że ww. wniosek o przywrócenie terminu został złożony przedwcześnie, a zatem podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 88 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji U Z A S A D N I E N I E Skarżący – J. F., działając poprzez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 104/12. W skardze kasacyjnej pełnomocnik Skarżącego zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w całości. Uzasadniając wniosek pełnomocnik Skarżącego wskazał, że Skarżący nie jest w stanie ponieść tej opłaty ani w całości ani w części bez uszczerbku na utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. Do skargi kasacyjnej wraz z ww. wnioskiem dołączył formularz "Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, pismem z dnia 9 listopada 2012 r., wezwał pełnomocnika Skarżącego do nadesłania, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, wypełnionego i podpisanego wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu urzędowym PPF. Do wezwanie tego dołączono formularz PPF. Sąd wezwał ponadto pełnomocnika Skarżącego do złożenia zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe Skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych, przez Skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, rachunków bankowych krajowych oraz zagranicznych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, złożenia oświadczenia w przedmiocie korzystania, przez Skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z jakichkolwiek form pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, wskazania wszystkich źródeł utrzymania Skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, udokumentowania, ewentualnie wykazania, wysokości kosztów miesięcznego utrzymania (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, leki itp.), złożenia dokumentów świadczących o posiadanych przez Skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, zobowiązaniach np. zaległości czynszowe, kredyty bankowe itp., złożenia innych dokumentów, które Skarżący uzna za istotne dla udokumentowania przesłanek do przyznania mu prawa pomocy. Pełnomocnik Skarżącego pismem z dnia 19 listopada 2012 r. odpowiedział na wezwanie Sądu składając wypełniony przez Skarżącego formularz PPF. Pełnomocnik Skarżącego podniósł, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest dodatkowo uzasadniony działaniami komornika podjętymi wobec Skarżącego, co spowodowało, że cały majątek Skarżącego został zajęty i Skarżący nie ma możliwości rozporządzania nim. Pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił także, iż Skarżący znajdował się poza miejscem zamieszkania i nie miał technicznej możliwości zgromadzenia szeregu dokumentów w związku z czym wniósł o udzielenie dodatkowego 14 dniowego terminu do ich złożenia. W złożonym formularzu PPF Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, z uwagi, jak wskazał, na brak środków na opłacenie kosztów sądowych. Skarżący wyjaśnił, że komornik zajął jego konta bankowe. Ponadto jest zadłużony w Urzędzie Skarbowym, Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, S. i E.. Skarżący posiada mieszkanie o pow. 60 m2, jak podkreślił "w kredycie" oraz działkę rekreacyjną o pow. około 1150 m2. Skarżący wskazał, ze ponosi opłaty bieżące za energię, najem, opłaty za gaz, podatki, lekarstwa na nadciśnienie oraz alimenty, które pochłaniają cały jego dochód w kwocie 1.500 zł, uzyskiwany z działalności gospodarczej. Według jego oświadczenia Skarżący nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej i nie posiada innych źródeł utrzymania. Skarżący stwierdził także, iż jest zadłużony w bankach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje tylko i wyłącznie, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności Sąd pragnie zwrócić uwagę, iż Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jedynym wymagalnym kosztem postępowania na tym etapie jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. W ocenie Sądu wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo ..., s. 320). Stosownie bowiem do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Sąd zauważa jednak, że aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, a więc dokonać analizy zdolności płatniczych Skarżącego w zestawieniu z wymaganymi kosztami sądowymi, Sąd musi mieć dostęp do pełnej informacji o jego sytuacji majątkowej, ponieważ informacja zawarta w formularzu PPF jest często niewystarczająca do kompleksowej oceny sytuacji majątkowej strony. Tymczasem Skarżący, pomimo wezwania (skutecznie doręczonego pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 12 listopada 2012 r., karta nr 134 akt sądowych) jakie, w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, wystosował do niego Sąd, uchylił się od przedłożenia żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa. Wskazać trzeba przy tym, że jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie. Reasumując Sąd stwierdził, że niewystarczające udokumentowanie sytuacji majątkowej Skarżącego mogło jedynie prowadzić do konstatacji, że wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd z uwagi na powyższe, na podstawie art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 259 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.