III SA/Wa 1069/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec, sędzia WSA Maciej Kurasz, Protokolant referent stażysta Anna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2013 r. sprawy ze skargi M. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz M. O. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezydent [...] W. decyzją z dnia [...] grudnia 2012r. ustalił M. O. (zwanemu dalej "Skarżącym") wysokość zobowiązania podatkowego w opłacie targowej za dokonywanie czynności sprzedaży na terenie W. w dniu 19 grudnia 2011r. Decyzję tę, zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy zwrotnym potwierdzeniem odbioru (k. nr 55 akt adm.) odebrała w dniu 14 stycznia 2013r. matka Skarżącego. Skarżący pismem z dnia 29 stycznia 2013r. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, przedstawiając argumenty dotyczące niezasadności obciążenia opłatą targową i wskazując na swoją trudną sytuację osobistą i materialną. Postanowieniem z dnia [...] marca 2013r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (zwane dalej "SKO"), na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U z 2012r., poz. 749, zwanej dalej także "O.p."), stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Według SKO termin do wniesienia odwołania upływał 28 stycznia 2013r. Odwołanie, bez daty, wpłynęło do niego w dniu 4 lutego 2013r. Brak było informacji, iżby zostało nadane w urzędzie pocztowym w dniach wcześniejszych. Tym samym uchybiono określonemu przepisami prawa terminowi do wniesienia odwołania, a Skarżący nie zwrócił się z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Skarżący wskazał, że odwołanie wysłał w dniu 29 stycznia 2013r., a więc podawanie informacji o braku informacji, iżby odwołanie zostało nadane w urzędzie pocztowym w dniach wcześniejszych od 4 lutego 2013r. było nierzetelne. Skarżący podniósł, że jest osobą z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, od kilku lat leczy się na padaczkę, pod koniec stycznia miał spore problemy ze zdrowiem, stąd jego opóźnienie. Stwierdził ponadto, że ww. decyzja Prezydenta [...] W. z dnia [...] grudnia 2012r. była niezgodna ze stanowiskiem Ministra Finansów, zawartym w odpowiedzi na interpelację poselską. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Według SKO Skarżący nie wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, za taki wniosek bowiem nie można było uznać zawartych w skardze stwierdzeń o przyczynach uchybienia terminowi, to jest o kłopotach ze zdrowiem pod koniec stycznia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012r. po. 270 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a.")., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem, z uwzględnieniem stanu prawnego, który miał zastosowanie w chwili orzekania w sprawie. W związku z tym, zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy P.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności akt administracyjnego. Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że poza przypadkiem wymienionym pod literą b), warunkiem sine qua non uchylenia zaskarżonego postanowienia jest stwierdzenie, że naruszenie prawa, którego dopuścił się organ administracji, miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku opisanym pod literą c) wymaga się ponadto, aby wpływ ten był istotny. Jedynie w razie stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.) możliwe jest uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia niezależnie od tego, czy naruszenie mogło, czy też nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. Sąd zwraca również uwagę na dyspozycję przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego rozstrzygnięcia organu podatkowego. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2013 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta [...] W. z dnia [...] grudnia 2012 r. ustalającej Skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w opłacie targowej za dokonywanie sprzedaży w dniu 18 grudnia 2011r. Oceniając zaskarżony akt, Sąd stwierdził, że postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonego aktu i samo postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego obarczone jest błędem mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe obliguje Sąd rozpoznający skargę do uchylenia zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zgodnie z art. 162 § 1 ustawy Ord. pod., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z brzmienia tego przepisu wynika, że aby można było rozpatrywać wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, najpierw taki termin musi być przez podatnika uchybiony. Skoro ocenie podlega postanowienie w sprawie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, z akt sprawy powinno bezspornie wynikać, że upłynął czternastodniowy termin – wskazany w art. 223 § 2 pkt 1 O.p.. – od dnia doręczenia stronie decyzji organu pierwszej instancji. Podstawowym zatem obowiązkiem organu rozstrzygającego kwestię czy nastąpiło uchybienie terminowi do wniesienia odwołania jest ustalenie daty doręczenia stronie decyzji pierwszoinstancyjnej oraz dnia, w którym upływa termin do wniesienia odwołania od tej decyzji. W niniejszej sprawie organ podatkowy przyjął, że decyzja Prezydenta [...] W. z dnia [...] grudnia 2012 r. została doręczona w trybie zastępczym do rąk innej, określonej w prawie osobie w dniu 14 stycznia 2013 r. Z przepisów dotyczących trybu doręczeń wynika, że osobie fizycznej pismo należy doręczyć osobiście w jej miejscu zamieszkania lub w miejscu pracy (art. 148 § 1 O.p.) aczkolwiek możliwe jest dokonanie tego doręczenia do rąk adresata w innych prawem określonych miejscach (art. 148 § 2 i § 3 ustawy O.p.). W przypadku jednak, gdy w miejscu zamieszkania adresat jest nieobecny możliwe jest dokonanie doręczenia do rąk innej, określonej w prawie osobie, w przypadku, gdy jest ona pełnoletnia, zobowiąże się oddać korespondencję do rąk adresata i w niektórych przypadkach dopełnione zostaną dalsze jeszcze wymagania (art. 149 cyt. ustawy). Z zacytowanych powyżej przepisów wynika, że generalną zasadą jest doręczanie pism bezpośrednio do rąk adresata. Jest to tzw. doręczenie właściwe. Ustawodawca przewidział ponadto możliwość innych form doręczeń pism, które mają charakter uzupełniający i określane są jako doręczenia zastępcze. Doręczenie zastępcze odnosi taki sam skutek jak doręczenie właściwe. Aby jednak dokonane w ten sposób doręczenie uznane było za skuteczne, muszą zostać kumulatywnie spełnione przesłanki określone w tych przepisach. Doręczenie zastępcze jest skuteczne, gdy nieobecność adresata pisma w jego lokalu mieszkalnym w momencie oddawania pisma jest chwilowa, gdy pismo odbierze jedna z pełnoletnich wskazanych kolejno osób (dorosły domownik) oraz gdy pokwituje ona odbiór i zobowiąże się do oddania pisma adresatowi. Można przyjąć, że pokwitowanie odbioru pisma uzasadnia przyjęcie domniemania istnienia po stronie kwitującego woli oddania pisma bezpośrednio adresatowi. Odnośnie kręgu osób, którym przysługuje status "domownika", o jakim mowa w przepisach ustawy Ordynacji podatkowej, jak i przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, utrwalone jest orzecznictwo sądów administracyjnych, że domownikami adresata pisma są zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 listopada 1996 r., sygn. akt III RN 27/96, opubl. OSN 1997 nr 11, poz. 187 oraz K. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, op. cit, s. 301). Podkreślić w tym miejscu należy, że obowiązkiem organów jest dbałość o to, aby akty administracyjne były doręczane przy wykorzystaniu takich druków zwrotnych potwierdzeń odbioru, które zawierają miejsce na odpowiednie adnotacje doręczyciela pozwalające jednoznacznie ustalić wszystkie okoliczności określone w art. 144 – art. 154 c ustawy O.p., a zatem nie tylko kiedy przesyłka została doręczona, ale również kto i w jakim trybie zastępczym odebrał przesyłkę; winny również zawierać zobowiązanie tej osoby do oddania korespondencji adresatowi. W razie niewypełnienia odpowiednich miejsc przez doręczyciela, organ ma wówczas możliwość egzekwowania tego obowiązku od podmiotu dokonującego doręczeń. Jak słusznie wskazano w orzecznictwie sądowadministracyjnym, pokwitowanie może stanowić dowód, że domownik, bądź któraś z pozostałych osób wskazanych w przepisach dotyczących doręczeń, podjął się oddania pisma adresatowi, dopiero wówczas, kiedy zawiera odpowiednią informację. Jeśli natomiast z dokumentu tego nie wynika jednoznacznie, w jaki sposób przesyłka została doręczona, doręczenie nie może zostać uznane za skuteczne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 1999 r., sygn. akt I SA/Lu 151/98 oraz z dnia 14 sierpnia 2002 r., sygn. akt I SA 2614/00, System Informacji Prawnej LEX nr 37218 i 137823). Przenosząc dotychczasowe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż decyzja Prezydenta [...] W. z dnia [...] grudnia 2012 r. została doręczona wraz z pocztowym potwierdzeniem odbioru przesyłki zgodnym ze wzorem Nr 14 Regulaminu świadczenia powszechnych usług pocztowych stanowiącego załącznik do Zarządzenia Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej z dnia 28 listopada 2007 r. (żółte potwierdzenie odbioru) Z dokumentu pocztowego wynika, iż przesyłkę zawierającą decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r. odebrała w dniu 14 stycznia 2013 r. "S. O. (matka)". Na pocztowym potwierdzeniu odbioru brak jest jednak jakiejkolwiek informacji odnośnie zobowiązania się tej osoby do doręczenia przesyłki do rąk adresata. Nie ma także podpisu doręczyciela przesyłki odnośnie okoliczności związanej z doręczeniem przesyłki zawierającej akt administracyjny. Z powyższych okoliczności faktycznych wynika, iż brak w rozpoznawanej sprawie jednoznacznego dowodu, iż przesyłka pocztowa została doręczona w trybie zastępczym zgodnie z procedurami dotyczącymi doręczeń określonymi w ustawie Ord. pod. Na podkreślenie zasługuje także to, iż druk potwierdzenia odbioru, z wykorzystaniem którego przesłano Skarżącemu decyzję jest tego rodzaju, że nie zawiera zapisów umożliwiających doręczycielowi przekazanie stosownych informacji. Z analizy akt administracyjnych nie wynika także, by Prezydent [...] W. wydający decyzję w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty targowej podejmował jakiekolwiek czynności zmierzające do wyjaśnienia, czy osoba, która złożyła podpis pod pocztowym potwierdzeniem odbioru zobowiązała się do przekazania przesyłki adresatowi we właściwym terminie. Reasumując, Sąd uznał, że przy doręczaniu decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r. naruszono powołane wyżej przepisy ustawy Ordynacji podatkowej regulujące kwestię doręczeń pism osobom fizycznym. Ponadto naruszono ogólne zasady postępowania podatkowego, określające obowiązek organów administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w szczególności poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Dodatkowo zaakcentować należy, że nie można przyjmować, iż nastąpiło doręczenie decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r., jeśli okoliczność ta nie została wykazana w postępowaniu wyjaśniającym, a faktu takiego się nie domniemywa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 1997 r., sygn. akt II SA/Kr 865/96, System Informacji Prawnej LEX nr 32873). W ocenie Sądu, do wydania zaskarżonego postanowienia doszło z naruszeniem przepisów postępowania, przy czym naruszenia te, omówione wyżej, są tego rodzaju, że mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim ustalenie, że osoba, która odebrała pismo, nie zobowiązała się do oddania korespondencji, tj. decyzji Prezydenta [...] W. adresatowi, skutkowałoby brakiem podstaw do stwierdzenia, że nastąpiło skuteczne doręczenie decyzji, a w konsekwencji brakiem przesłanek do uznania, że odwołanie wniesiono z uchybieniem terminu. Należy także podkreślić, iż wykorzystanie przez organ podatkowy druków pocztowych potwierdzających doręczenie przesyłki według wzoru Nr 14 Regulaminu świadczenia powszechnych usług pocztowych stanowiącego załącznik do Zarządzenia Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej z dnia 28 listopada 2007r. powoduje powstanie istotnej niepewności co do skutków trybu doręczeń zastępczych określonych w przepisach ustawy Ordynacji podatkowej. Zauważyć także należy, iż organy administracyjne mogą w swoich postępowaniach wykorzystywać inne dokumenty potwierdzające doręczenie przesyłki określone w przepisach wewnętrznych poczty polskiej (vide: "zawiadomienie o doręczeniu przesyłki pocztowej w postępowaniu administracyjnym" – wzór Nr 24 Regulaminu świadczenia powszechnych usług pocztowych stanowiącego załącznik do Zarządzenia Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej z dnia 28 listopada 2007 roku) jak i dokumentów potwierdzających doręczenie przesyłki opracowanych przez organy skarbowe. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c) P.p.s.a. (punkt pierwszy sentencji). Zakres, w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono na mocy o art. 152 P.p.s.a. (punkt drugi sentencji). Sąd o zwrocie kosztów postępowania sądowego orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. (punkt trzeci sentencji).