III SA/Wa 1072/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne jako nieuzasadnionej postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych D. K. (dalej jako: "Strona" lub "Skarżąca") pismem z dnia 26 marca 2013 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne jako nieuzasadnionej. Jednocześnie w piśmie tym Strona zawarła wniosek o zwolnienie z kosztów postępowania sądowego. W wykonaniu zarządzenia do złożenia w Sądzie wypełnionego i podpisanego wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPF a także do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego, Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść kolejnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Podniosła, że w listopadzie 2010 r. urząd skarbowy "ogołocił" jej rachunek bankowy z emerytury, pożyczki, oszczędności oraz świadczenia w wysokości 5.000 zł. Zajęto także mieszkanie o powierzchni 48,75 m2, w którym mieszkała od 50 lat oraz zasądzone na jej rzecz koszty sądowe. Skarżąca podkreśliła, iż utrzymuje się z emerytury wynoszącej 1.851,13 zł netto. Miesięczne koszty utrzymania wyliczyła na kwotę 1.200 zł, na co składają się czynsz – 380 zł, gaz – 65 zł, energia elektryczna – 70 zł, TV – 50 zł, telefon – 90 zł, ubezpieczenie na życie - 35 zł, samochód, parking – 110 zł. Dodatkowo na leki Skarżąca wydaje ok. 250 zł. Pozostała kwota 650 zł przeznaczona jest na jedzenie, środki czystości i naprawy. Jednocześnie Skarżąca podkreśliła, że w [...] przepracowała [...] lat. Nigdy nie prowadziła i obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Zawsze uczciwie i zgodnie z prawem płaciła podatki. Do formularza PPF załączyła decyzję o waloryzacji emerytury, zeznanie podatkowe za 2012 r., wyciągi z rachunku bankowego oraz dokumentację medyczną. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 12 czerwca 2013 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego ocenie biorąc pod uwagę wiek Skarżącej oraz jej stan zdrowia należało uznać, że wykazała ona, iż nie ma dostatecznych środków na prowadzenie sprawy przed sądem. W związku z tym za zasadne uznał zwolnienie jej z kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia Skarżąca w ustawowym terminie złożyła sprzeciw. W uzasadnieniu wskazała, że referendarz sądowy wprawdzie odmówił jej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych, jednak z treści uzasadnienie postanowienia wynika, iż zostało jej przyznane prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. W jej ocenie brzmienie sentencji w kontekście treści uzasadnienia wydaje się być oczywistą niedokładnością. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Reguła stanowi, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Wykładnia językowa art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. jednoznacznie wskazuje, że to wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie ma żadnych środków lub nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na podkreślenie zasługuje także to, iż Sąd nie jest zobligowany do prowadzenia odrębnego postępowania mającego na celu ustalenie faktycznych możliwości finansowych Skarżącej. To na Stronie spoczywa ciężar dowodzenia, iż nie jest w stanie ponieść należnych, ustawowych kosztów postępowania, w tym wpisu sądowego. W niniejszej sprawie Strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Rozpoznając niniejszy wniosek należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku oraz złożonych oświadczeniach i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącej oraz jej zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością wpisu sądowego. Wskazać należy, iż okolicznością uzasadniającą przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z dokumentów przedstawionych przez Stronę wynika, iż istotnie jej sytuacja finansowa jest trudna. Podkreślić należy, że Skarżąca jest osobą w podeszłym wieku (ur. 10 marca [...] r.), której jedynym źródłem dochodu – jak wynika z oświadczenia złożonego pod groźbą odpowiedzialności karnej (rubryka 13 formularza PPF z 28 maja 2013 r.) – jest emerytura w kwocie 1851,13 zł (druk ZUS z 5 marca 2013 r.) po uwzględnieniu zajęcia wierzytelności w trybie egzekucji o kwotę 718,04 zł. Ponadto z oświadczeń Skarżącej wynika, że z uzyskiwanej miesięcznie kwoty dochodu zobowiązana jest pokrywać, oprócz wydatków związanych z kosztami zwykłego codziennego utrzymania, także wydatki wynikające ze stanu jej zdrowia. Zdaniem Sądu okoliczność ponoszenia comiesięcznych kosztów zakupu lekarstw i pomocy medycznej, z uwagi na wiek Skarżącej ([...] lat), zasługuje na szczególne uwzględnienie. Z doświadczenia życiowego wynika bowiem, że koszty poratowania zdrowia człowieka zwiększają się wraz z jego wiekiem. Sąd wziął także pod uwagę okoliczność, że na ograniczenie swobody Skarżącej w dysponowaniu miesięcznym dochodem wskazują wyniki analizy złożonych do akt sprawy wyciągów z rachunku bankowego, z których wynika istnienie comiesięcznego debetu, a także wyjaśnienia Skarżącej o pozbawieniu jej skromnego dorobku całego życia poprzez wszczęte przez organ egzekucyjny zajęcia praw majątkowych (świadczenia emerytalne, rachunek bankowy, pożyczka zaciągnięta w miejscu pracy, mieszkanie, zasądzony zwrot kosztów sadowych, zwrot podatku). W ocenie Sądu, z uwagi na przedstawioną przez Skarżącą sytuację życiową i zdrowotną oraz związane z tą sytuacją stałe wydatki, wysokość uzyskiwanych miesięcznie dochodów z tytułu emerytury oraz wiek Skarżącej, nie jest ona w stanie wygospodarować dodatkowo środków na poczet kosztów postępowania sądowego, choćby w wysokości kwoty wymaganej z tytułu wpisu od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Biorąc powyższe pod uwagę, po przeanalizowaniu wniosku Strony oraz złożonej przez nią informacji dotyczącej jej sytuacji finansowej Sąd stwierdził, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawczyni zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze całość przedstawionej wyżej argumentacji Sąd - na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji.