III SA/Wa 109/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 6 listopada 2015 r. nr [...] [..] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący – T. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata/doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że ma na utrzymaniu dwoje dzieci, na utrzymanie których łoży 800 zł miesięcznie. Jego stałym źródłem dochodu jest wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 1.750 zł brutto. Wskazana kwota wystarcza jedynie na bieżące koszty utrzymania. Skarżący wskazał, że posiada zobowiązania wobec Skarbu Państwa z tytułu zaległości podatkowych na kwotę ponad 3 mln zł oraz posiada zobowiązania wobec banków na kwotę przeszło 1,5 mln zł. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Jednocześnie skarżący oświadczył, że jego żona uzyskuje dochody ze stosunku pracy oraz w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący wskazał również, że w 2007 r. zawarł z żoną umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej małżeńskiej. Stwierdził ponadto, że obecnie prowadzi z żoną oddzielne gospodarstwo domowe. Miesięczne koszty utrzymania skarżącego to gaz, energia elektryczna, wywóz nieczystości ok. 800 zł, edukacja dzieci ok. 500 zł, koszty utrzymania ok. 450 zł. Do wniosku skarżący załączył: zajęcie wierzytelności na wniosek wierzyciela [...] z [...] stycznia 2014 r., wydruk z listy płac za okres od listopada 2015 r. do stycznia 2016 r., zeznania podatkowe za 2014 i 2015 r. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 20012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), referendarz sądowy wezwał skarżącego do: udokumentowania sytuacji finansowej żony skarżącego, mimo rozdzielności majątkowej małżonków, poprzez nadesłanie zeznań podatkowych żony skarżącego za 2014 i ewentualnie (jeżeli zostało już sporządzone) za 2015 r., wskazania i udokumentowania dochodu żony ze stosunku pracy, poprzez nadesłanie zaświadczenia o dochodach za ostanie trzy miesiące, udokumentowanie wysokości przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, poprzez nadesłanie kopi z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie trzy miesiące, ewentualnie kopii z ewidencji sprzedaży i zakupów VAT, a także: nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia pełnego zestawienia aktualnych miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego i jego rodziny (z uwzględnieniem kosztów utrzymania domu, kosztów utrzymania dzieci, kosztów wyżywienia, środków czystości, leczenia, innych niezbędnych). W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że nie udokumentował dochodów żony z uwagi na rozdzielność majątkową pomiędzy małżonkami. Wskazał, że małżonkowie partycypują jedynie w kosztach utrzymania dzieci. Skarżący wyjaśnił również, że w okresie ostatnich trzech miesięcy nie był posiadaczem żadnego rachunku bankowego. Jego miesięczny dochód wynosi 1.749,48 zł. Z kolei pełne zestawienie wydatków wygląda następująco: koszty utrzymania domu 500 zł, koszty utrzymania dzieci 500 zł, koszty wyżywienia 450 zł, środki czystości 30 zł, koszty leczenia 50 zł, inne niezbędne koszty ok. 220 zł. Zdaniem skarżącego, z powyższego wynika, że nie stać go na poniesienie kosztów postępowania. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że powyższa przesłanka została spełniona. Przede wszystkim, skarżący, mimo wezwania nie udokumentował sytuacji finansowej swojej żony. Nieprzekonujące są twierdzenia skarżącego, że nie prowadzi on z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, zwłaszcza, że składając oświadczenia w powyższym zakresie skarżący jest niekonsekwentny. Z jednej strony w formularzu PPF wskazuje żoną jako osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (pkt 6) a następnie powołując się na rozdzielność majątkową twierdzi, że każdy z małżonków prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe (pkt 8). Powyższej okoliczności nie wyjaśnia również pismo z 9 marca 2016 r., w którym skarżący wyjaśnił, że nie udokumentował sytuacji finansowej żony, z uwagi na rozdzielność majątkową między małżonkami. Odnosząc się do powyższego zauważyć należy, że ocena, czy skarżący jest w stanie, a jeśli tak to w jakiej części, partycypować w kosztach wszczętego postępowania, wymaga posiadania rzetelnych i przekonujących informacji o źródłach jego utrzymania oraz ponoszonych wydatkach. Podobne informacje powinny być udzielone również w odniesieniu do osób, z którymi skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Tym samym, zgodnie z wezwaniem, skarżący obowiązany był przedstawić i udokumentować sytuację finansową żony, zwłaszcza, że jak sam oświadczył uzyskuje ona dochody zarówno z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jak i ze stosunku pracy. Skoro bowiem skarżący pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Powyższej oceny nie zmienia okoliczność rozdzielności majątkowej między małżonkami. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 marca 2013 r. (I FZ 62/13) przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788; dalej: "K.r.o."), małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 K.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Niezależnie od powyższego wątpliwości budzi również wysokość miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego. Skarżący utrzymuje, że jedynym jego źródłem utrzymania jest dochód ze stosunku pracy wysokości 1.750 zł, przy czym raz skarżący wskazuje, ze jest to kwota brutto (pkt 5 formularza) a raz netto (pkt 10 formularza i pismo z 09.0.32016 r.). Skarżący podnosi również, że łoży na dzieci wskazując pierwotnie, że jest to kwota 800 zł (pkt 5 formularza) a następnie – 500 zł (pismo z 09.03.2016 r.). Podobnie skarżący zmienia oświadczenia w kwestii wysokości kosztów utrzymania domu, co wygląda jakby niejako "na siłę" próbował dopasować ponoszone wydatki do uzyskiwanych dochodów. Przy czym przy nawet założeniu, że dochód skarżącego wynosi 1.750 zł netto miesięcznie a skarżący łoży na dzieci 800 zł, ponosi koszty utrzymania domu (500-800 zł), wydaje na wyżywienie 450 zł oraz ponosi inne wydatki, wydaje się, że wydatki skarżącego nie do końca znajdują pokrycie w uzyskiwanych dochodach. Z powyższego może więc wynikać, że albo skarżący posiada dodatkowe źródła dochodów albo w istocie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dzieli z nią koszty utrzymania. Dodatkowo, nie przekonują twierdzenia skarżącego o braku rachunków bankowych, skoro jak twierdzi skarżący jest on zadłużony w bankach. Oceniając całość oświadczeń i wyjaśnień skarżącego, referendarz sądowy stoi na stanowisku, że skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Sprzeczności, które wynikają ze złożonych oświadczeń nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek – jak już wskazywano wyżej – spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Należy zwrócić uwagę, że zadaniem referendarza sądowego jest ocena złożonego przez skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji, decydując o przyznaniu prawa pomocy nie można bazować na oświadczeniach strony, których wiarygodność budzi wątpliwości i których to wątpliwości strona nie usunęła. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.