III SA/Wa 110/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za I kwartał 2009 r. oraz I kwartał 2010 r. postanawia 1. odmówić zwolnienia od kosztów sądowych, 2. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. We wniosku z 5 listopada 2015 r. skarżący – W. R. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z uwagi na fakt, że powyższy wniosek został złożony na nieobowiązującym wzorze formularza PPF, skarżący został wezwany do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na aktualnym urzędowym formularzu PPF, zgodnie z wzorem ustalonym w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. 2015 r., poz. 1257). Skarżącego pouczono, że nienadesłanie formularza, w terminie 7 dni, skutkować będzie pozostawieniem jego wniosku bez rozpoznania. Wezwanie wraz załączonym nowym wzorem formularza PPF doręczono skarżącemu 1 grudnia 2015 r., zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru. W odpowiedzi skarżący ponownie złożył wniosek na nieobowiązującym już formularzu PPF. Referendarz Sądowy zarządzeniem z dnia 17 grudnia 2015 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy pozostawił bez rozpoznania. Pismem z dnia 28 stycznia 2016 r. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego zarządzenia. Do sprzeciwu załączył na aktualnym urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z załączonego do sprzeciwu formularza PPF wynika, że Skarżący nie posiada majątku, pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców, jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Skarżący wskazał, że wprawdzie mieszka z rodzicami, ale nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Korzysta jedynie z wyżywienia. Skarżący wyjaśnił, że od 2010 r. nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia. Były pracodawca nie zapłacił mu zaległego wynagrodzenia za 2010r. i nie wydał mu świadectwa pracy. Skarżący w tym zakresie złożył pozew do sądu pracy. Ponadto, Skarżący szczegółowo opisał swoje problemy zdrowotne (głównie dotyczące [...] ) oraz wyjaśnił, że ubiega się o rentę inwalidzką. Skarżący wskazał, że w sposób ciągły opiekuje się swoimi schorowanymi, niepełnosprawnymi, [...] -letnimi rodzicami oraz jest ich kuratorem. Przedstawiając miesięczne zestawienie wydatków skarżący oświadczył, że: opłaty za czynsz i fundusz remontowy wynoszą 900 zł, energia elektryczna 240 zł, gaz 120 zł, Tv i telefon 260 zł, koszt ubezpieczenia na życie rodziców Skarżącego 110 zł (łącznie 1.490-1.630 zł). Dodatkowo, koszty leków dla Skarżącego jego rodziców wynoszą 350-390 zł, wizyty lekarskie 700 zł (łącznie koszty leczenia 1.100-1.500 zł). Koszty wyżywienia wynoszą 3000 zł, inne koszty 400 zł. Skarżący oświadczył, że łączne niezbędne wydatki wynoszą 5.930 zł. Jak wskazał skarżący "na życie pozostaje 500 zł". Zarzadzaniem z 29 stycznia 2016 r. wezwano Skarżącego do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość emerytur otrzymywanych przez rodziców Skarżącego oraz kopii wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego oraz jego rodziców za ostatnie dwa miesiące. W odpowiedzi na wezwanie Sądu Skarżący nadesłał m.in. wyciąg z rachunku bankowego jego rodziców za okres od 30.11.2015 r. do 28 lutego 2016 r., kopie decyzji ustalających wysokość emerytur rodziców Skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. zarządzenia z dnia 17 grudnia 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658) do postępowań w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienia adwokata. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Ocena możliwości finansowych wnioskodawcy dokonywana jest z uwzględnieniem sytuacji finansowo-majątkowej skarżącego jak i jego rodziców, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd przy ocenie sytuacji finansowej strony winien ustalić, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich, pozwala podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy z budżetu państwa. Jak bowiem wynika z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788, dalej: k.r.o.) rodzice i dzieci zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji. Powyższy obowiązek obejmuje także obowiązek w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Sąd zwraca uwagę, że Skarżący mieszka z rodzicami i opiekuje się nimi. Jest ich kuratorem i jednocześnie pozostaje na ich utrzymaniu. To oni ponoszą koszty utrzymania mieszkania, mediów, wyżywienia, leczenia i inne. Nie można więc zgodzić się ze Skarżącym, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe. Przez prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego należy, bowiem rozumieć wspólne zamieszkiwanie wraz ze wspólnym zaspokajaniem potrzeb życiowych. Tym samym, należy przyjąć, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami. W konsekwencji należało dokonać oceny czy dochody, którymi dysponuje trzyosobowa rodzina Skarżącego umożliwią partycypowanie w kosztach wszczętego postępowania oraz pokrycia wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać trzeba, że Skarżący jest aktualnie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, pozostającą pod opieką lekarską. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącego wynika, że miesięczne wydatki rodziny na czynsz i media wynoszą 1.490-1.630 zł, leczenie rodziców i Skarżącego 1.100-1.500 zł, wyżywienie 3000 zł, inne 400 zł. Łączne miesięczne wydatki wynoszą więc ok. 5.930 zł, a po ich odliczeniu, "na życie" – jak wskazuje sam Skarżący – pozostaje 500 zł. Jak wynika z nadesłanych przez Skarżącego dokumentów wysokość wypłacanych emerytur rodzicom Skarżącego wynosi odpowiednio 1979,43 zł oraz 4116,54 zł miesięcznie. Saldo rachunku bankowego rodziców skarżącego na dzień 28 lutego 2016 r. wynosiło 11.107,73 zł. Zdaniem Sądu, sytuacja finansowa i rodzinna Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy jedynie w zakresie w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Dochody z tytułu emerytur rodziców Skarżącego przewyższają zadeklarowane przez Skarżącego wydatki. Jednocześnie rodzice Skarżącego posiadają także oszczędności. Tym samym Skarżący bez uszczerbku utrzymania koniecznego z pomocą rodziców jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postepowania stanowią wpis od skargi w kwocie 500 zł. W ocenie Sądu z uwagi na wiek oraz stan zdrowia rodziców Skarżącego, nie można obciążać ich gospodarstwa domowego dodatkowymi kosztami tytułem wynagrodzenia dla profesjonalnego pełnomocnika. Mogłoby to bowiem doprowadzić do nieuzasadnionej konieczności ograniczenia ich niezbędnych wydatków, w tym chociażby na leczenie. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 260 P.p.s.a, orzekł, jak w sentencji postanowienia.