III SA/Wa 111/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. s.c. K. U. , R. U. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. C. s.c. K. U., R.U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca – G. s.c. K. U., R.U. , na urzędowym formularzu PPPr, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że zablokowanie jej konta uniemożliwiło zgromadzenie środków na opłacenie tych kosztów. Powołała się także na spowodowany kryzysem gospodarczym spadek zamówień oraz spadek przychodów wywołany utratą zaufania kontrahentów wskutek prowadzonych postępowań kontrolnych i podatkowych. Wartość kapitału zakładowego i środków trwałych Skarżąca określiła na 400 zł. Wyjaśniła, że nie sporządza bilansu, gdyż prowadzi księgę przychodów i rozchodów. Do majątku zaliczyła samochód [...] . Podała że na jednym z kont bankowych widnieje saldo debetowe 274,89 zł, na drugim zaś zabezpieczenie na kwotę 700.000 zł. Wspólnicy oświadczyli, że dysponują skromnym dochodem w wysokości 2.256 zł, który przeznaczany jest na bieżące koszty utrzymania. Nie posiadają oszczędności. Dodatkowo R. U. powołał się na zły stan zdrowia. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła zeznania o wysokości osiągniętego dochodu poniesionej straty, z których wynika, ze wspólnicy spółki w 2012 r. uzyskali przychód w kwotach po 1728.110,90. natomiast dochód w przypadku wspólnika R. U. wyniósł 28.052,70 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły natomiast 1.700.058,20 zł. W przypadku wspólnika K. U. dochód wyniósł 33.484,30 zł natomiast koszty uzyskania przychodu wyniosły 1.748.418,38 zł. Skarżąca przedłożyła również, zestawienie dochodów Spółki w roku 2013, zestawienie przychodów i rozchodów oraz dochodu za lata podatkowe 2011 i 2012, zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych, tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, zajęcie wierzytelności, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, wypowiedzenia umów rachunków bankowych w [...] SA, informację o kredycie restrukturyzacyjnym, przedsądowe wezwanie do zapłaty, opinie bankowe, pisma w sprawie umowy leasingu, oraz zawiadomienie o wystawieniu bankowego tytułu egzekucyjnego. Ponadto w aktach sprawy o sygn. III SA/Wa 143/13 znajdują się deklaracje VAT. Natomiast w aktach sprawy III SA/Wa 591/13 znajdują się wyciągi z rachunków bankowych w [...] Spółki oraz wspólników Spółki. Postanowieniem z 25 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 7 maja 2013 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. Zarzuciła błędną wykładnię art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153,poz.1270 ze zm., dalej: p.p.s.a) polegającą na uznaniu, że przychody Skarżącej są wystarczającą przesłanką do wykazania, że Skarżąca posiada dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w sytuacji, gdy powinien brać pod uwagę wyłącznie rzeczywistą i aktualną sytuację materialną Skarżącej. W sprzeciwie Skarżąca podniosła, że przywołany przez referendarza przychód, nie odzwierciedla sytuacji finansowej Skarżącej, bowiem taką sytuację odzwierciedla dochód. Skarżąca wyjaśniła, że z zeznań o wysokości osiągniętego przez wspólników Skarżącej dochodu za 2012 r. wynika, iż dochód wspólnika R. U. wyniósł 28.052,70 zł brutto, natomiast dochód wspólnika K.U. wyniósł 33.484,30 zł brutto. W związku z prowadzonymi w stosunku do Skarżącej postępowaniami podatkowymi, straciła ona zaufanie u swoich kontrahentów. Dlatego też w chwili obecnej Skarżąca musi płacić kontrahentom z góry za cały towar. W sytuacji, gdy Skarżąca pokryje koszty związane z prowadzonym przezeń sporem sądowym nie będzie w stanie zapłacić swoim kontrahentom za towar, a to spowoduje, że wspólnicy nie otrzymają dochodu w wysokości ok. 2.000 zł miesięcznie co stanowi ich jedyne środki utrzymania. Konsekwencją tego będzie niemożliwość poniesienia przez wspólników Skarżącej stałych i niezbędnych kosztów utrzymania, w tym kosztów leczenia. Skarżąca dodała również, że referendarz sądowy w uzasadnieniu postanowienia nie uzasadnił dlaczego wydał takie postanowienie. Skarżąca podniosła ponadto, że nadesłała jedynie dwa wyciągi z rachunków bankowych, z uwagi na fakt, że były to jedyne rachunki bankowe, które w okresie objętym zobowiązaniem do dostarczenia dodatkowych informacji, były kontami nie zajętymi przez komornika. Wskazała, że Skarżąca ani jej wspólnicy nie mieli konta w [...] . Był to bank, który udzielił kredytu na samochód. Skarżąca ani jej wspólnicy nie mieli także rachunku bankowego w [...]. Natomiast pozostałe rachunki bankowe od 2009 r. są zajęte przez komornika i nie ma na nich żadnych operacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia Referendarza sądowego, tj. postanowienia z 17 kwietnia 2013 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącą kosztem sądowym jest wpis od skargi w kwocie 3666 zł. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Skarżąca na wezwanie sądu nadesłała szereg dokumentów m.in. przedłożyła deklaracje VAT, zestawienie przychodów i rozchodów za rok 2012 i styczeń 2013, zeznania podatkowe wspólników, oświadczenie w sprawie wynagrodzenia pełnomocnika, oświadczenie w sprawie wyciągu z konta firmowego, tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych, opinie bankowe o rachunku, zaświadczenia o wysokości dochodu, zaświadczenia o posiadaniu rachunków, pisma w sprawie umowy leasingu, dokumentację dotyczącą umów kredytowych, wyciągi bankowe. Należy jednak mieć na uwadze, że Skarżąca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, która generuje znaczne przychody. I tak w samym styczniu 2013 r. przychody te wyniosły 285.209,43 zł, natomiast w 2012 r. przychody wyniosły 3.456.221,79 zł. Z deklaracji VAT (przedłożonych przy sprawie III SA/Wa 143/13) za ostatnie 6 miesięcy natomiast wynika, że miesięcznie sprzedaż kształtuje się na poziomie od 135.255 zł do 632.028 zł. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2013 r. Skarżąca kwestionuje przyjęte w sprawie ustalenia, że jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania. Skarżąca zarzuciła, że przychód nie odzwierciedla sytuacji finansowej Skarżącej bowiem sytuację taką odzwierciedla jedynie wykazany dochód. Skarżąca nie przedłożyła jednak na tę okoliczność żadnych dodatkowych dokumentów, nie wykazała m.in. co składa się na koszty uzyskania przychodu. Za gołosłowne należy uznać twierdzenie Skarżącej, iż w sytuacji, gdy pokryje koszty związane z prowadzonym postepowaniem sądowym nie będzie w stanie zapłacić swoim kontrahentom za towar, co spowoduje, że wspólnicy nie uzyskają dochodu, który stanowi ich jedyne środki utrzymania, czego konskekwencją będzie niemożliwość poniesienia przez wspólników Skarżącej stałych i niezbędnych kosztów utrzymania, w tym kosztów leczenia. W ocenie Sądu tak wysokie przychody za poprzednie lata mimo ciążących na Skarżącej zadłużeń z tytułu niespłaconych kredytów, umów leasingowych czy podatków nie pozwalają uznać, że Skarżąca nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania. Dodatkowo oceniając sytuację materialną Skarżącej należy wskazać, że wyciągi bankowe z konta [...] wskazują, że Spółka dokonywała operacji (wpływy i wypływy) i to na znaczne kwoty. Dodatkowo należy podkreślić, że prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich". Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Do takiej kategorii, nie można zaliczyć Skarżącej, która prowadzi działalność gospodarczą, generuje przychody i dokonuje operacji finansowych na znaczne kwoty, co wynika z wyciągów bankowych. Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. (sygn. akt II OZ 318/05 niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Zdaniem Sądu Skarżącej nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Należy podkreślić, że strona wnosząca skargę do sądu powinna liczyć się z koniecznością uiszczenia wpisu sądowego. Zdaniem Sądu Skarżąca mogła poczynić stosowne oszczędności w swoich wydatkach miesięcznych pozwalające na uiszczenie wpisu sądowego. Ponadto należy dodać, że konieczność spłacania kredytów bankowych nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatno - prawne nie korzystają z takich preferencji, a w konsekwencji uzasadniać skorzystania z instytucji prawa pomocy. Decydując się na wszczęcie postępowania sądowego Skarżąca powinna przewidywać konieczność ponoszenia kosztów z tym związanych i nie może, jeżeli ma możliwości zgromadzenia wymaganych należności, choćby w wyniku przedsięwzięcia oszczędności oczekiwać, że zostaną one zapłacone z budżetu sądu (por. postanowienie NSA z 26 października 2004 r. sygn. OZ 510/04). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Skarżąca nie udowodniła w sposób wystarczający, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a. oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.