III SA/Wa 1110/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dziedzic - Chojnacka, po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. H. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2018 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. H. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r. postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy D. H. (dalej jako "Skarżący"), reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, w skardze na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2018 r. przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r. wniósł o "zwolnienie od opłat sądowych w całości". Wobec powyższego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 19 czerwca 2018 r. wezwano Skarżącego reprezentowanego przez pełnomocnika do nadesłania wypełnionego formularza wniosku PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak wniosek ten zawierał braki uniemożliwiające jego rozpoznanie. Wobec powyższego, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 23 lipca 2018 r. wezwano Skarżącego reprezentowanego przez pełnomocnika do uzupełnienia nadesłanego do Sądu formularza wniosku lub ponowne nadesłanie właściwie uzupełnionego formularza, poprzez wypełnienie rubryk nr 4.1 i 4.2 (co wypływa na zakres wniosku i podstawę jego rozpoznania) oraz rubryki nr 6. Na wykonanie wezwania zakreślono termin 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie wezwano Skarżącego reprezentowanego przez pełnomocnika, na podstawie art. 255 p.p.s.a. do złożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, poprzez nadesłanie: - kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za rok 2017 lub zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego przez Skarżącego w tym okresie; - oświadczenia, czy Skarżący posiada udziały w spółkach prawa handlowego, a jeśli tak, to jakiej wartości; - oświadczenia, czy Skarżący pełni jakieś funkcje w spółkach prawach handlowego, stowarzyszeniach, fundacjach, a jeśli tak, to w jakiej wysokości uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie; - zaświadczenia o zarobkach ze wskazaniem sposobu wypłaty wynagrodzenia (przelew, wypłata w kasie); - wyciągów wszystkich posiadanych przez Skarżącego rachunków bankowych z ostatnich sześciu miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków; - kserokopii umów kredytowych, które Skarżący wykazał w rubryce nr 11 formularza dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków (kredyt obrotowy i kredyt konsumpcyjny) oraz informacji, na jaki cel kredyty zostały zaciągnięte oraz w jakiej części zadłużenia te zostały spłacone; - oświadczenia o wysokości wynagrodzenia pełnomocnika i źródeł jego pokrycia; - innych informacji, które skarżący uzna za istotne. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik Skarżącego przy piśmie z dnia 1 sierpnia 2018 r. nadesłał prawidłowo wypełniony przez Skarżącego formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W formularzu tym Skarżący zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że w związku z bardzo trudną sytuacją finansową, w jakiej się znalazł m.in. po przeprowadzeniu wadliwego postępowania przez organy kontroli podatkowej i zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej, Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie choćby w części. Ze względu na te okoliczności nie ma możliwości, aby Skarżący mógł uiścić opłatę od skargi, mając na uwadze fakt, że w przedmiotowej sprawie jest ona nad wyraz wysoka. Skarżący podał, że w chwili obecnej podjął pracę, ale wynagrodzenie jakie otrzymuje ledwie starcza na jego utrzymanie, tym bardziej, iż jest zobowiązany do comiesięcznego płacenia alimentów w kwocie 850 zł. Ponadto, Skarżący z uwagi na katastrofalną sytuację finansową w jakiej się znalazł, zmuszony był do zamieszkania wraz z rodzicami, co pozwoliło mu zminimalizować koszty utrzymania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, oszczędności czy przedmiotów wartościowych. Dochód Skarżącego z wynagrodzenia za pracę wynosi 1530 zł. Natomiast zobowiązania i stałe wydatki Skarżącego to: alimenty 850 zł, telefon 69 zł oraz kredyt obrotowy 2.500.000,00 zł i kredyt konsumpcyjny 50.000,00 zł. Do wniosku Skarżący załączył oświadczenie, w którym wskazał, że w 2017 r. nie osiągnął żadnego dochodu, nie posiada udziałów ani akcji w żadnych spółkach kapitałowych, nie pełni żadnej funkcji w spółkach prawa handlowego, stowarzyszeniach, fundacjach, natomiast pełnomocnik podjął się prowadzenia przedmiotowej sprawy nieodpłatnie, w ramach praktyki pro bono. Jednocześnie pełnomocnik Skarżącego zwrócił się o przedłużenie o kolejne 7 dni tj. do dnia 8 sierpnia 2018 r. terminu do wykonania zobowiązania do przedłożenia żądanych dokumentów tj. zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego przez Skarżącego w 2017 r., zaświadczenia o zarobkach ze wskazaniem sposobu wypłaty wynagrodzenia, wyciągów wszystkich posiadanych przez Skarżącego wyciągów bankowych z ostatnich sześciu miesięcy oraz kserokopii umów kredytowych. Pełnomocnik wskazał, że uzyskanie zaświadczeń i dokumentów związane jest z działalnością innych podmiotów a w związku z sezonem urlopowym czas oczekiwania na uzyskanie zaświadczeń i umów jest znacznie dłuższy. Pełnomocnik podkreślił, że Skarżący ma ograniczony dostęp do rachunków bankowych, w związku z ich zablokowaniem i wszelkie wyciągi musi uzyskiwać w oddziałach banków. Dodał, że oryginały umów kredytowych zostały również zabezpieczone w toku postępowań prowadzonych przeciwko Skarżącemu, stąd uzyskanie ich kopii możliwe jest wyłącznie w siedzibie banków. Następnie, przy piśmie z dnia 8 sierpnia 2018 r. pełnomocnik Skarżącego nadesłał zaświadczenie o zarobkach Skarżącego (wbrew treści pisma przewodniego pełnomocnika Skarżącego, zaświadczenie zostało wystawione bez wskazania sposobu wypłaty wynagrodzenia), wyciągi z jednego rachunku bankowego Skarżącego za okres od 29 listopada 2015 r. do 27 sierpnia 2016 r. (pełnomocnik wskazał, że nadesłane zostały wyciągi z wszystkich posiadanych przez Skarżącego rachunków bankowych w zakresie w jakim są one możliwe do uzyskania, albowiem wszystkie rachunki bankowe Skarżącego zostały zablokowane przez urzędy kontroli skarbowej w związku z toczącymi się postępowaniami) oraz kserokopię umowy o kredyt na rachunku bieżącym na kwotę 300.000,00 zł wraz z kserokopią formularza realizacji tej decyzji kredytowej, aneksem do wskazanej umowy kredytowej oraz kserokopię weksla in blanco w związku z powyższą umową kredytową. Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2018 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 30 sierpnia 2018 r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazał, iż zdecydowaną większość dokumentacji, w tym: oryginały umów kredytowych oraz innych dokumentów finansowych Skarżącego, zostało zabezpieczonych przez urzędy kontroli skarbowej oraz organy ścigania. Skarżący, wbrew twierdzeniom Referendarza sądowego uzupełnił żądane dokumenty, w zakresie w jakim było to możliwe. Za nieuzasadnione uznał stanowisko Referendarza, iż Skarżący jest w stanie ponieść bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny opłatę w wysokości ponad 28 tys. złotych, podczas gdy wszystkie jego rachunki bankowe zostały zajęte przez komorników bądź zablokowane przez organy skarbowe. Zaznaczył, iż jego sytuacja jest na tyle trudna, iż musiał się on przeprowadzić z wynajmowanego uprzednio mieszkania, do małego lokalu, który zajmuje obecnie wspólnie z rodzicami. Skarżący nie otrzymuje wynagrodzenia na rachunek bankowy, gdyż pensja Skarżącego zostałaby niemalże w całości zabrana przez wierzycieli. Podkreślił, że do wielu rachunków bankowych nie ma już dostępu, a nawet gdyby ten dostęp uzyskał, to nie posiada na nich żadnych środków. W odniesieniu do spółek, których udziały posiada Skarżący, stwierdził, iż omyłkowo nie zostały one wskazane przez niego w oświadczeniu. W ocenie Skarżącego udziały w tychże spółkach rozpatrywać należy w kategoriach obciążeń, albowiem spółki te są zadłużone w takim stopniu, że ich sprzedaż jest praktycznie niemożliwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi w kwocie 28.464 zł. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że Skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Zasadniczy wpływ na uznanie prawidłowości stanowiska zwartego w zaskarżonym postanowieniu referendarza sądowego wywarła okoliczność, iż Skarżący w ocenie Sądu nie dąży do należytego wyjaśnienia jego sytuacji finansowej. W przedmiotowej sprawie Skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się jedynie z dochodu uzyskiwanego z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1530 zł. Nie posiada żadnego majątku. Aby zminimalizować koszty utrzymania zamieszkał w domu rodziców. Na stałe wydatki i zobowiązania Skarżącego składają się alimenty w wysokości 850 zł oraz telefon 69 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że ma do spłaty kredyt obrotowy 2.500.000,00 zł oraz kredyt konsumpcyjny 50.000,00 zł. Referendarz sądowy na podstawie dokumentów i wyjaśnień Skarżącego stwierdził, m.in., iż nie przedstawił wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Wnioski referendarza w oparciu o podane przez Skarżącego informacje były prawidłowe. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Skarżący nie przedstawił, pomimo wezwania, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy. Ponadto fakt zablokowania przez urzędy kontroli skarbowej rachunków bankowych nie został przez Skarżącego wykazany. W pełni prawidłowa jest argumentacja referendarza w zakresie możliwości uzyskania aktualnych wyciągów z rachunków bankowych. Skarżący nie nadesłał zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu pomimo faktu, że pełnomocnik Skarżącego zwrócił się o przedłużenie terminu na nadesłanie również tego dokumentu. Nie nadesłał także dokumentu urzędowego potwierdzającego okoliczność, że Skarżący w 2017 r. nie osiągnął żadnego dochodu. Należy również wskazać, iż z rejestru przedsiębiorców wynika bowiem, że Skarżący, wbrew złożonemu oświadczeniu Skarżącego, posiada 100 udziałów o wartości 5.000 zł w P. z o.o. z/s w W. i pełni funkcję Prezesa Zarządu tej spółki. Skarżący posiada również 100 udziałów o wartości 5.000 zł w T. Sp. z o.o., której także jest Prezesem Zarządu. Obie spółki figurują w Krajowym Rejestrze Sądowym, ich działalność nie jest zawieszona, nie są też w likwidacji (dane z Krajowego Rejestru Sądowego aktualne na dzień 14 sierpnia 2018 r. – P. Sp. z o.o. z/s w W. nr KRS [...]; T. Sp. z o.o. z/s w W. nr KRS [...]). Wbrew twierdzeniom Skarżącego zawartym w sprzeciwie, iż "Spółki te są zadłużone w takim stopniu, że ich sprzedaż jest praktycznie niemożliwa" powyższe nie oznacza, iż Skarżący nie otrzymuje żadnych dochodów z tytułu zajmowanych stanowisk, tj. Prezesa Spółki. Także zatem ta okoliczność może budzić wątpliwości Sądu odnośnie ustalenia źródeł dochodu Skarżącego, a tym samym faktycznej sytuacji Sąd zauważa, że Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że posiada zobowiązania w postaci kredytu obrotowego w wysokości 2.500.00,00 zł oraz kredyt konsumpcyjny w wysokości 50.000,00 zł. Jednak wezwany do złożenia kserokopii umów kredytowych Skarżący nadesłał jedynie dokumentację dotyczącą kredytu na rachunku bieżącym w wysokości 300.000,00 zł. Wymaga również wskazania, iż ww. dokumentacja przewiduje spłatę kredytu na dzień 30 maja 2017 r. z możliwością automatycznego przedłużenia terminu spłaty o kolejny rok w przypadku m. in. posiadania przez kredytobiorcę w ocenie Banku zdolności kredytowej. Skarżący nie udzielił żadnych informacji popartych dokumentami jak obecnie wygląda stan jego zobowiązań z tytułu udzielonych kredytów. Wszystkie powyższe okoliczności wskazują, że Skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 i z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W orzecznictwie akcentuje się skutki niedopełnienia, choćby w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Sąd zgodził się ze stanowiskiem referendarza, iż wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania związanego z wykazaniem sytuacji majątkowej, niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącego, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należy zatem wskazać, iż kwestia pełnego określenia sytuacji majątkowej strony wnioskującej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest bardzo istotna dla oceny możliwości finansowych tej strony, bowiem tylko pełne zobrazowanie sytuacji majątkowej pozwala na dokonanie obiektywnej oceny (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.