III SA/Wa 1139/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Trelka po rozpoznaniu w dniu 12 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. M. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2010 r., Nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji określającej kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym oraz kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r. postanawia - przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnić ją od kosztów sądowych, - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Pismem z 14 czerwca 2010 r. W. M. (dalej "Skarżący") wniósł o zwolnienie go od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Skarżący podniósł, że nie jest w stanie ponieść ww. kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z 21 czerwca 2010 r. wezwał Skarżącego do nadesłania wypełnionego i podpisanego wniosku o przyznanie prawa pomocy - na formularzu PPF. Dodatkowo Skarżący został zobligowany do nadesłania w tym samym terminie dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPF, w którym przedstawił swoją sytuację rodzinną, majątek, dochody i źródła utrzymania. Z treści wniosku wynika również, iż poza zwolnieniem od kosztów sądowych Skarżący wniósł również o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący powołał się na skomplikowany charakter czynności prawnych oraz na fakt, że jest osobą nieporadną. Wskazał, że jedynym jego majątkiem jest nieruchomość rolna, zajęta przez komornika sądowego. Źródłem utrzymania Skarżącego jest działalność gospodarcza (od 1 maja br.) oraz działalność rolnicza. Dochód z tego tytułu wynosi łącznie 600 zł. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Wydatki kształtują się na poziomie 300 zł. Skarżący nie posiada konta bankowego, jak również wierzytelności. Podał, że wobec niego toczy się postępowanie egzekucyjne. Skarżący przedłożył zeznania podatkowe za 2009 r., decyzję o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, pismo komornika sądowego z 9 marca 2010 r. Postanowieniem z 23 lipca 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powodem odmowy było niewystarczające uprawdopodobnienie trudnej sytuacji materialnej Skarżącego. Na powyższe postanowienie, dochowując terminu ustawowego, Skarżący wniósł sprzeciw oraz przedstawił zestawienie przychodów za 2009 r. Wskazał, iż przychód za 2009 r. wyniósł 26.000 zł, a dochód 2.600 zł. Średni dochód wyniósł około 217 zł. Skarżący wyjaśnił, iż rozpoczęcie działalności gospodarczej nie wymaga poniesienia żadnych nakładów finansowych, gdyż zniesione zostały opłaty za wydanie zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto wskazał, że hurtownie przekazują towary handlowe, za które płatność następuje po ich późniejszej sprzedaży. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 23 lipca 2010 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a. Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Przyznanie prawa pomocy zarówno we wnioskowanym zakresie, jak i w zakresie częściowym jest możliwe zaś w sytuacji, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść odpowiednio: jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To zatem w jej interesie leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co oznacza, iż wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący w sposób wystarczający uprawdopodobnił, iż poniesienie kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe. Jego miesięczne dochody wynoszą 600 zł i stanowią dochód z prowadzonej działalności gospodarczej oraz działalności rolniczej. Ponadto z oświadczenia Skarżącego wynika, że nie dysponuje oszczędnościami ani przedmiotami wartościowymi. Posiada jedynie nieruchomość rolną o powierzchni 1.0225 hektara. Z tych też względów Sąd uznał, iż wnioskodawca nie jest w stanie, bez uszczerbku koniecznego dla swojego utrzymania, ponieść kosztów sądowych. Sytuacja materialna strony uniemożliwia mu tego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie ze względu na to, iż brak jest konieczności ustanawiania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie przewidują bowiem "przymusu adwokackiego". Skarżący ma ustawowo zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest sformułowana w art. 6 p.p.s.a. zasada udzielania pomocy stronom (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., II GZ 143/05). Zgodnie z tym przepisem sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną gwarancją procesową jest również to, iż stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że sąd bada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też Skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2007 r., II FZ 450/07). Niezależnie od powyższego, należy podnieść, że Skarżący nie wykazał, aby podejmował we własnym zakresie działania zmierzające do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i że działania te nie powiodły się z uwagi na to, iż nie był on w stanie spełnić jego żądań finansowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. Sąd postanowił, jak w sentencji.