III SA/Wa 1162/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Anna Sękowska, sędzia WSA Waldemar Śledzik, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi R. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. postanowieniem z [...] listopada 2011 r. nałożył na Skarżącego R. L. karę porządkową w wysokości 2.600 zł z tytułu bezzasadnej odmowy złożenia zeznań w charakterze świadka. Skarżący wniósł następnie o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na to postanowienie. Jako przyczynę niepodjęcia przesyłki wskazał przebywanie na trzytygodniowym wyjeździe poza miejscem zamieszkania. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] lutego 2012 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Przypomniał, że przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy po stronie wnioskodawcy. Jego zdaniem analiza akt sprawy wykazała, że postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z [...] listopada 2011 r. zostało doręczone w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej jako: "O.p.") w dniu 9 grudnia 2011 r., a Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu w dniu 17 stycznia 2012 r. Obowiązek zachowania należytej staranności przez podatnika nakazywał w przypadku wyjazdu podjęcie działań w zakresie odbioru korespondencji. Ponadto brak wiedzy o doręczeniu wspomnianego postanowienia w trybie art. 150 O.p. nie stanowi przesłanki przywrócenia terminu do złożenia zażalenia. Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 162 O.p. przez niezasadne przyjęcie, iż nie zostały spełnione przesłanki do przywrócenia terminu do złożenia zażalenia pomimo uprawdopodobnienia, że podatnik nie ponosi winy w uchybieniu tego terminu. Wyrokiem z 13 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Skarżącego. Jego zdaniem zasadnie organ podatkowy stwierdził, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku swej winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. Nie uprawdopodobnił on bowiem, że nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet za pomocą największego w danych warunkach wysiłku. Nie stanowią takiego uprawdopodobnienia podniesione we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w skardze okoliczności, iż Skarżący nie spodziewał się żadnej korespondencji z Urzędu Kontroli Skarbowej, nie miał prawnego obowiązku informować tego organu o planowanej nieobecności oraz, że w okresie doręczenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej przebywał poza miejscem zamieszkania. Zdaniem Sądu: po pierwsze - Skarżący odmawiając składania zeznań w charakterze świadka powinien był spodziewać się reakcji organu podatkowego. Po drugie - mimo, iż w świetle art. 146 § 1 O.p. Skarżący, jako świadek, nie miał obowiązku zawiadomienia organu podatkowego o zmianie swego adresu (co jest niesporne), to jednak za przejaw niedbalstwa Sąd uznał fakt, że w trakcie przebywania poza miejscem zamieszkania przez okres trzech tygodni nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu skuteczny odbiór korespondencji, jak choćby poprzez udzielenie pełnomocnictwa pocztowego. Od powyższego wyroku Skarżący wniósł skargę kasacyjną, którą Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił. W efekcie Sąd ten uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Uwzględniając status Skarżącego w toczącym się postępowaniu podatkowym, a dotyczącym innej osoby, Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił poglądu Sądu I instancji, który za przejaw niedbalstwa uznał fakt, że w trakcie przebywania poza miejscem zamieszkania przez okres trzech tygodni Skarżący nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu skuteczny odbiór korespondencji, jak choćby poprzez udzielenie pełnomocnictwa pocztowego. W jego ocenie pogląd ten byłby usprawiedliwiony, gdyby dokonana przez organ czynność procesowa dotyczyła strony toczącego się postępowania podatkowego, a zwłaszcza strony samodzielnie inicjującej takie postępowanie. Natomiast przyczyny niedochowania terminu, w odniesieniu do "wpadkowej" w ramach toczącego się postępowania czynności procesowej, polegającej na wymierzeniu kary porządkowej świadkowi, wymagają weryfikacji w szerszym kontekście. Uwzględniając ten kontekst Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznał zarzut naruszenia art. 162 § 1 O.p. przez uznanie, że wskazanie we wniosku o przywrócenie terminu urlopu nie może stanowić o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Ważne w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania Sądu jest to, że zapadł już wcześniej prawomocny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2015 r. sygn. akt. 905/13 uchylający wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2012 r. o sygn. akt III SA/Wa 1524/12. NSA uchylił wyrok WSA ze względu na wniesioną skargę kasacyjną przez stronę skarżącą, ponieważ nie podzielił poglądu Sądu I instancji odnośnie braku przesłanki do przywrócenia terminu a mianowicie braku należytej staranności. Mając zatem powyższe na uwadze, należy zauważyć, iż na podstawie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153,poz.1270 z późn. zm. dalej zwanej "p.p.s.a."). Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zatem, jak wynika z brzmienia tego przepisu Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Sąd ten jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Związanie dokonaną przez ten sąd wykładnią ma szeroki zasięg, nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA. Wracając do istoty sprawy spór sprowadzał się do rozstrzygnięcia czy okoliczność, że skarżący przebywał na trzytygodniowym urlopie, w trakcie którego organ skierował na jego adres przesyłkę zawierającą postanowienie w sprawie kary porządkowej, której w związku z tym nie odebrał i upłynął termin do wniesienia zażalenia, można utożsamiać z brakiem winy w uchybieniu terminu do złożenia tego środka zaskarżenia w rozumieniu art. 162 § 1 O.p. Zgodnie z tym przepisem w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W świetle natomiast art. 162 § 2 O.p. podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Analiza treści przytoczonej regulacji prawnej pozwala na wniosek, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie następujących przesłanek: 1) uchybienie terminowi; 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie; 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. Nie ulega również wątpliwości, że instytucja przywrócenia terminu dotyczy inicjujących bieg określonego terminu procesowego zdarzeń, które faktycznie się ziściły. Ocena zatem czy w konkretnym przypadku spełnione zostały określone w art. 162 O.p. przesłanki przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na wydane postanowienie, może zostać dokonana jedynie wówczas, gdy nie ma wątpliwości, że postanowienie - na które przysługuje środek zaskarżenia - zostało adresatowi w sposób prawidłowy doręczone. W ocenie Sądu postanowienie w sprawie wymierzenia kary porządkowej organ kontroli skarbowej prawidłowo skierował na skarżącego, a nadto zostało ono doręczone w dniu 9 grudnia 2011 r. w tzw. trybie zastępczym, przewidzianym w art. 150 O.p. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia zażalenia; złożył w dniu 17 stycznia 2012 r. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia wraz z zażaleniem na wydane postanowienie, tj. w terminie 7 dni od uzyskania informacji o wymierzeniu kary porządkowej (w dniu 11 stycznia 2012 r. skarżący otrzymał od organu upomnienie o dokonanie wpłaty kary porządkowej). Tym samym sporna pozostała przesłanka uprawdopodobnienia braku winy wnioskującego w uchybieniu terminu. W tym miejscu, należy podkreślić, że uwzględniając status skarżącego w toczącym się postępowaniu podatkowym, a dotyczącym innej osoby, nie można podzielić poglądu organu podatkowego, który za przejaw niezachowania należytej staranności uznał fakt, że w trakcie przebywania poza miejscem zamieszkania przez okres trzech tygodni skarżący nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu skuteczny odbiór korespondencji, jak choćby poprzez udzielenie pełnomocnictwa pocztowego. Pogląd ten byłby usprawiedliwiony, gdyby dokonana przez organ czynność procesowa dotyczyła strony toczącego się postępowania podatkowego, a zwłaszcza strony samodzielnie inicjującej takie postępowanie. Strona postępowania z natury rzeczy powinna mieć świadomość określonej aktywności procesowej organu w trakcie tego postępowania. Natomiast przyczyny niedochowania terminu, w odniesieniu do "wpadkowej" w ramach toczącego się postępowania administracyjnego czynności procesowej, polegającej na wymierzeniu kary porządkowej świadkowi, wymagają weryfikacji w szerszym kontekście. Warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi, jako konieczną przesłankę do ewentualnego przywrócenia terminu, należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. Skarżący nie miał obowiązku informowania organu o swoich planach urlopowych, ani też ustanawiania pełnomocnika pocztowego do odbioru korespondencji. Nie można też zgodzić się z założeniem, że winien był spodziewać się reakcji organu w postaci wydania postanowienia o wymierzeniu kary porządkowej, skoro wprawdzie stawił się w wyznaczonym terminie w siedzibie organu (wraz z pełnomocnikiem), lecz odmówił złożenia zeznań z uwagi na niedopuszczenie do udziału w przesłuchaniu jego pełnomocnika. Art. 262 § 1 O.p. nie nakłada na organ obowiązku wymierzenia kary porządkowej. Kara ma charakter fakultatywny. Nadto z wyjaśnień skarżącego wynika, że z uwagi na wskazane okoliczności odmowy złożenia zeznań, nie spodziewał się tego, że organ zastosuje wymienioną sankcję. Trudno w tych warunkach uznać, że skarżący wyjeżdżając na trzytygodniowy urlop, nie dopełnił reguł starannego działania i przez to utracił definitywnie prawo do zaskarżenia wydanego postanowienia, a przez to również możliwość weryfikacji legalności wymierzonej mu kary. W konsekwencji za zasadny uznać należy zarzut naruszenia przez organ art. 162 § 1 O.p. przez uznanie, że w przytoczonych okolicznościach wskazanie we wniosku o przywrócenie terminu urlopu nie może stanowić o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu. Powyższe tezy zostały zawarte w wyroku NSA z 31 marca 2015 r. sygn.. akt II FSK 905/13, które Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela i uznaje za swoje. Organ podatkowy rozpoznając sprawę ponownie zobowiązany będzie pogląd powyższy uwzględnić, przy wydawaniu postanowienia o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., Nr 270;) orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów nie orzeczono, bowiem nie było wniosku o ich zwrot.