III SA/Wa 120/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w sprawie ze skargi A. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego Skarżąca A.F. zwróciła się o zwolnienie od kosztów tej opłaty, argumentując, że w postępowaniu o ogłoszenie upadłości dłużnika została zwolniona od kosztów sądowych w całości. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przesłała wypełniony formularz PPF, w którym wskazała, że aktualnie utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia wynoszącego – po potrąceniach komorniczych – 1.010 zł. Mieszkanie, w którym mieszka wraz ze studiującą córką jest obciążone zadłużeniem z tytułu zaległości czynszowych (7.041,49 zł) oraz zaległości w spłatach kredytu (2.602,16 zł). Skarżąca spłaca także raty w wysokości 277 zł na zakładowy fundusz zapomogowy oraz w wysokości 567 zł z tytułu zwrotu pożyczki bezprocentowej udzielonej przez zakład pracy w 2010 r. W tym zakresie Skarżąca korzysta z pomocy dalszej rodziny. Do majątku zaliczyła udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego oraz udział w działce rekreacyjnej, który został zabezpieczony przez Prokuraturę Okręgową w B. . Wśród wydatków Skarżąca wymieniła czynsz za mieszkanie (605 zł), energię elektryczną (55 zł), żywność, środki czystości (210 zł), gaz (40 zł) telefon (200 zł). Córka Skarżącej jest studentką i nie osiąga dochodów. Skarżąca oświadczyła również, że nie prowadzi już działalności gospodarczej. Przedłożyła postanowienie przyznające jej prawo pomocy w sprawie III SA/Wa 3457/12, zeznanie podatkowe za 2012 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przed przystąpieniem do rozpoznania wniosku Skarżącej należy poczynić uwagę natury ogólnej. Otóż co prawda w formularzu PPF Skarżąca nie wypełniła rubryki 4, niemniej referendarz sądowy przyjął, że granice swojego żądania zakreśliła ona w uzasadnieniu tego formularza, podnosząc, iż nie jest w stanie ponieść "kosztów opłaty sądowej od skargi". Nadto w piśmie z 4 lutego 2014 r. inicjującym niniejsze postępowanie wskazała, że domaga się zwolnienia od kosztów opłaty sądowej zakreślonej wezwaniem do uiszczenia wpisu. W tej sytuacji referendarz sądowy odstąpił od wezwania Skarżącej do uzupełnienia braku formalnego wniosku, uznając, iż wiążący dla niego jest zakres żądania wytyczony w treści formularza. Z powyższego wynika więc, że Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "P.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak się przyjmuje w orzecznictwie owe wykazanie polegać będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny (por. postanowienie NSA z 6 marca 2014 r., II FZ 297/14). Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Instytucja ta stanowi mianowicie wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak to już wskazano przedstawione przez stronę informacje powinny być - jak o tym stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a. - dokładne, a zatem od strony wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Informacje te powinny więc być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną strony. W niniejszej sprawie brak jest takiego właśnie kompletnego obrazu sytuacji majątkowej Skarżącej. Wiąże się to z tym, że wybiórczo potraktowała ona wezwanie do dostarczenia dokumentów uzupełniających wniosek. Jego wykonanie ograniczyła w zasadzie do nadesłania zeznania podatkowego za 2012 r. oraz postanowienia przyznającego jej prawo pomocy w sprawie III SA/Wa 3457/12. Tymczasem nie jest to wystarczające do pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącej. Wezwanie z 20 lutego 2014 r. precyzyjnie określało bowiem jakich oświadczeń oczekuje referendarz sądowy i jakie dokumenty miały zostać przedstawione. Chodziło mianowicie o przesłanie dokumentu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia, jak również dokumentów obrazujących ponoszone wydatki. Skarżącą wezwano nadto do przedłożenia wyciągów bankowych. Dane dotyczące rachunków bankowych stanowią bowiem ważną podstawę oceny możliwości płatniczych strony postępowania. Wezwano ją także do wskazania wysokości wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika. Jak bowiem ustalono z pomocy pełnomocnika korzystała ona w postępowaniu podatkowym. Nie wiadomo natomiast, jakie było źródło finansowania kosztów z tym związanych. Brak wszystkich wymaganych dokumentów sprawia, że materiał dowodowy jest niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie Skarżącej o niemożności poniesienia kosztów wpisu od skargi znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Nie sposób w szczególności zweryfikować złożonych przez Skarżącą oświadczeń o wysokości dochodu, czy ponoszonych wydatków, w tym z tytułu zadłużenia. Referendarz sądowy nie może natomiast domyślać się i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty. Jak to już wskazano wyżej postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, co oznacza, że wyłączona jest na gruncie tej instytucji zasada działania sądu z urzędu. To zatem wnioskodawca powinien przekonać sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej oraz ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie jej oceny. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd. W przeciwnym razie musi się on liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami wynikającymi z jego bierności. Decydującego znaczenia nie mógł też mieć fakt przyznania Skarżącej prawa pomocy w innych sprawach. Fakt ten nie może sam w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. też postanowienie NSA z 19 grudnia 2011 r., II FZ 751/11). Z tych względów uznać należało, że Skarżąca nie wykazała, iż jej wniosek o zwolnienie od wpisu od skargi zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.