III SA/Wa 1201/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. w W. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca – G. spółka z o.o., wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że nie posiada wolnych od zajęcia aktywów obrotowych, ani też zbywalnego majątku trwałego, który pozwalałby na uiszczenie wpisu w tak wielkiej wysokości. Skarżąca oświadczyła, że wskutek wydania zaskarżonych decyzji za lata 2006 - 2009, na kwotę przekraczającą 20 milionów zł., które to decyzje są obecnie wykonywane i stanowią podstawę dokonywanej z majątku Skarżącej egzekucji. Skarżąca oświadczyła, że nie ma żadnej możliwości obrony swoich racji w sytuacji, w której warunkiem rozpatrzenia skargi byłaby konieczność uiszczenia wpisu od skargi. Obecnie, w związku ze zmianami na rynku, które przyniosła ustawa o grach hazardowych, Skarżąca nie ma możliwości prowadzenia działalności w zakresie urządzania gier na automatach o niskich wygranych, bowiem większość posiadanych zezwoleń wygasło. Skarżąca oświadczyła, że nie ma możliwości korzystania z konta bankowego, gdyż pozostaje ono zajęte. Skarżąca podniosła, że Firma w 2013 r. przyniosła gigantyczną stratę, w kwocie ponad 20 milionów zł., a strata wyniosła w pierwszym kwartale 2014 r. 3.139.391 zł. Wartość środków trwałych jest pozornie duża jednak są to przede wszystkim działki niezabudowane, zajęte lub zabezpieczone przez organ egzekucyjny. Natomiast automaty do gier o niskich wygranych są obecnie niesprzedawalne. Skarżąca wskazała, że podjęła szereg starań celem zdobycia środków na opłacenie wpisów od skarg. W szczególności zdobyła kwotę 1.2 miliona zł. Na zapłatę podatków i wpisów od skarg, lecz pomimo zapewnień organu prowadzącego egzekucję, kwota 1.215.575 zł została 11 kwietnia 2014 r. przekazana z banku jako spłata zajęcia dotyczącego zaskarżonych decyzji. Skarżąca oświadczyła, że wspólnicy podjęli uchwałę o postawieniu spółki w stan likwidacji. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Skarżącej wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł. Skarżąca rok 2013 r. zakończyła stratą w wysokości 20.626.516,86 zł. Na rachunkach bankowych Skarżąca posiada: w [...] 16.900,92 zł, a w Banku [...] zadłużenie na kwotę 6.134,09 zł. Na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła, rachunek zysków i strat za 2014 r. i 2013 r., bilans za 2013, 2012 i 2011 r., rachunek przepływów pieniężnych za 2013, 2012 i 2011 r., zestawienie w kapitale własnym za 2013, 2012 i 2011 r., deklaracje VAT-7 za miesiące od września 2013 do lutego 2014 r., wniosek o zamknięcie rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym oraz wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 14 lipca 2014 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), przez błędną ocenę dołączonych do wniosku dokumentów i nieuprawnione przyjęcie, że skarżąca nie wykazała że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż wobec Skarżącej prowadzona jest egzekucja, na kwotę ponad 22.000.000 złotych. Spółka poniosła w 2013 roku i ponosi obecnie w 2014 roku straty, sięgające odpowiednio kwot 20.626.516,86 złotych oraz 3.139.391,58 złotych. Spółka osiąga przychody z urządzania gier, które stanowią sumę środków, za które uczestnicy gier grają. Wskazała, iż średnia wypłacalność automatu wynosi 95% w związku z tym rzeczywisty utarg, czyli gotówka pozostała w automatach, stanowiąca zysk dla firmy to kwota stanowiąca przeciętnie jedynie 5% przychodów z tytułu urządzania gier. Skarżąca podniosła, iż za każdy automat do gier opłaca podatek od gier w kwocie 2 000 złotych miesięcznie (do czasu wejścia w życie w 2010 roku Ustawy o grach hazardowych - ok. 4 razy mniej), który w wielu przypadkach przekracza zysk z automatu, co z kolei przekłada się na wynik finansowy firmy. Zdaniem Skarżącej ocenie powinna podlegać faktyczna aktualna zdolność firmy do opłacenia wpisów sądowych, dokonana na podstawie najnowszych danych finansowych skarżącej, a nie, jak to uczynił Referendarz, na podstawie danych historycznych, które mogą mieć jedynie znaczenie pomocnicze. Bieżąca sytuacja finansowa skarżącej jest beznadziejna, na skutek egzekwowania zaskarżanych decyzji, na kwotę ponad 22.000.000 złotych. Zarząd Skarżącej miał świadomość faktu, iż postępowania podatkowe się toczą. Ponadto przewidział sytuację, w której spółka będzie być może zmuszona do dochodzenia swoich racji i prawdy w Sądzie i pozostawił rezerwę wystarczającą na nawet kilkukrotne zapłacenie wpisów sądowych, w kwocie ponad 1.200.000 zł, którą wpłacił na konto bankowe spółki. Skarżąca podkreśliła, iż całość tej kwoty została przelana na konto organu egzekucyjnego, pomimo zapewnień o pozostawieniu w dyspozycji spółki kwot na wpisy sądowe i inne niezbędne wydatki. Zdaniem Skarżącej brak środków nie powstał z jej winy. Spółka od zajęcia rachunków bankowych w 2014 roku nie zgromadziła środków w wysokości pozwalającej jej na opłacenie wpisów od skarg złożonych do WSA, a każda kwota z rachunku jest egzekwowana przez organ egzekucyjny. Nieruchomości, które spółka mogłaby zbyć aby uzyskać środki na wpis, zostały zajęte przez organ egzekucyjny. W ocenie Skarżącej automaty do gier nie są sprzedawalne, bowiem nie posiadają możliwości spełnienia aktualnych wymogów technicznych, i mogą działać jedynie w spółce do końca okresu ważności homologacji (homologacja jest przypisana do firmy użytkującej i nabywca musiałby dokonać nowych badań technicznych, które od 2009 roku odbywają się przy uwzględnieniu nowych parametrów technicznych, których automaty nie spełniają). Zdaniem Skarżącej skoro wobec niej prowadzona jest egzekucja z wszystkich zbywalnych składników majątku, na kwotę ponad 22 000 000 złotych, a zgromadzone na cele wpisu środki zostały wyegzekwowane na inny cel, oczywistym jest, iż dołożyła wszelkich starań, aby móc zapłacić za wpisy sądowe. Fakt, iż obecnie środków nie posiada, bowiem są egzekwowane, nie może stanowić przeszkody do przyznania możliwości obrony przed błędnymi decyzjami organów podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm, zwanej dalej "p.p.s.a.") - wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać także należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście,obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą prawną jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 44.744 zł. Na Spółce ciąży ponadto obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w innych, zawisłych przed tutejszym Sądem, sprawach w łącznej wysokości około 93576 zł. (sygn. akt od III SA/Wa 1199/14 do III SA/Wa 1200/14, III SA/Wa 1202/14). Oceniając sytuację finansową Spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka wskazuje, iż jej sytuacja finansowa jest zła i stale się pogarsza, w związku z wprowadzeniem ustawy o grach hazardowych, jej dochody znacząco zmalały. W ocenie Sądu wprowadzona zmiana legislacyjna - mając na uwadze obrót jaki Spółka wykazuje - nie przemawia za przyznaniem skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest bowiem wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Z analizy dokumentów wynika, że Skarżąca w 2010 r. uzyskała przychód w kwocie 817.879.079 zł, w 2011 r. przychód w kwocie 596.217.102 zł, w 2012 r. 420.979.563 zł, w 2013 r. przychód w kwocie 255.000.315 zł, a w pierwszym kwartale 2014 r. przychód w kwocie 34.604.896 zł. Co istotne w 2013 r. oraz w pierwszym kwartale 2014 r. Skarżąca kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej. Z deklaracji VAT-7 za miesiące od września 2013 r. do lutego 2014 r. wynika z kolei, że jeszcze w tych miesiącach, mimo akcentowanej niemożności prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie organizowania gier na automatach o niskich wygranych, Skarżąca dokonywała transakcji handlowych (przykładowo w styczniu 2014 r. sprzedaż kształtowała się na poziomie 185.517 zł, a w lutym 2014 r. na poziomie 104.065 zł.). Sąd zauważa, iż Skarżąca pomimo wykazywanych trudności obraca nadal środkami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów postępowania. Dodatkowo wskazać należy, że Skarżąca posiada kapitał zakładowy w kwocie [...] zł oraz aktywa trwałe o wartości [...] zł, w tym grunty ([...] zł.), budynki i lokale ([...] zł) oraz środki trwałe ([...] zł - według danych na dzień 31 grudnia 2013 r.). W ocenie Sądu w aspekcie wyników gospodarczych spółki za ostatnie lata okoliczność zajęcia przez organ egzekucyjny w dniu 11 kwietnia 2014 r. wskazanej przez stronę kwoty ponad 1.200.000 zł z jej rachunku bankowego nie może przemawiać za zwolnieniem od kosztów- sądowych, ani sam fakt obciążenia rachunku bankowego strony nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności przez Skarżącą na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Zdaniem Sądu bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Spółce prawa pomocy, był przy tym końcowy wynik finansowy Spółki za 2013 tj. strata na poziomie 20.626.516,86 złotych oraz strata w 2014 roku w wysokości 3.139.391,58 złotych. Jak bowiem wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z dnia 22 marca 2011 r. O sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004r. o sygn. akt I FZ 436/04 NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd w pełni aprobuje powyższe poglądy i stwierdza, że oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy Skarżącej, należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje pogląd, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę, (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014r., sygn. akt II FZ 725/14). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 259 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.