III SA/Wa 1205/17

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 1/6/2017 r. po rozpoznaniu wniosku P.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]/12/2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2007 r. p o s t a n a w i a odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. Skarżący P.Z., wnioskiem zawartym w skardze z 10/2/2017 r. i w formularzu PPF (data 27/4/2017 r. i 19/5/2017 r.), zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że - nie osiągnął w 2016 r. dochodu; - nie otrzymuje wynagrodzenia i nie ma możliwości nadesłania zaświadczenia o jego wysokości; - nie zamieszkuje pod adresem do korespondencji ([...] – pismo z 28/4/2017 r.); - utrzymuje się dzięki pomocy matki (żywność, środki czystości); - nie finansuje obsługi prawnej pełnomocnika; - nic nie posiada; Wykonując wezwania referendarza sądowego poinformował dodatkowo o tym, że: - nie korzysta ze wsparcia jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania z zakresu pomocy społecznej; - nie prowadzi szczegółowego zestawienia pomocy uzyskiwanej od matki; - zamieszkuje wraz matką pod adresem [...]; - nie podejmuje działań w celu podjęcia zatrudnienia, ponieważ prowadzi indywidualną działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodu; -nieruchomość przy ul [...] jest własnością B.Z.; - nie finansuje pełnomocnika, zasady udzielania pomocy przez pełnomocnika mają charakter poufny Nie posiada udziałów, pełni jedynie funkcje prezesa w spółce Z. sp. z o.o., lecz nie pobiera z tytułu sprawowania tej funkcji – wynagrodzenia. Skarżący załączył, m.in., zeznania podatkowe PIT, wyciągi z rachunku bankowego, rachunek zysków i strat za 2016 r. i in. Referendarz sądowy przyjmuje, że wartość przedmiotu sporu w sprawie wynosi 537130 zł i od tej kwoty należy naliczyć wpis sądowy. Spór jest związany z prowadzeniem przez Skarżącego działalności T. przy ul [...]. Obecnie pod tym adresem prowadzi też działalność (Autoryzowany [...]) Z. Sp. z o.o. W spółce tej Skarżący pełni funkcje prezesa zarządu, lecz nie pobiera wynagrodzenia. Fakt sprawowania (niedochodowej) funkcji prezesa zarządu powoduje jednak dla Skarżącego kolejną negatywną konsekwencję: uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, z którego mógłby uzyskać – samodzielnie – środki zaspokojenie niezbędnych potrzeb życia codziennego. Dlatego Skarżący jest zmuszony korzystać (z uwzględnieniem przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i wykorzystaniem relacji matka-dziecko) z pomocy matki (w podeszłym wieku, jak wynika z zestawienia daty urodzenia Skarżącego wynikającej z publicznych rejestrów). Nie da się ukryć, że jeżeli chodzi o skutki prawne wykonywania kierowanych do Strony wezwań, interes ogółu jest chroniony w europejskim dorobku prawnym (leges omnium salutem singulorum saluti anteponunt): Strona, jeśli oczekuje skuteczności swojego wniosku, musi ustosunkować się – i to w sposób wiarygodny - do każdego punktu wezwania i – co najważniejsze - przekonać urzędnika sądowego o potrzebie przyznania Stronie pomocy. Skarżący powinien mieć tego świadomość, ponieważ dysponuje profesjonalną pomocą prawną w wielu już sprawach wniesionych do Sądu. Urzędnik sądowy podjął starania w celu umożliwienia Stronie sytuacji finansowej w obrany przez nią sposób, tak by możliwe było przyznanie jej prawa pomocy, bez narażania się na zarzut "marnotrawienia" środków publicznych. Należy zasygnalizować pewne rozbieżności w treści składanych oświadczeń przez Skarżącego, w różnych odstępach czasowych (tylko przykładowo: adres [...] jest raz adresem tylko i wyłącznie do korespondencji, innym razem – w piśmie z 18/5/2017 r. – adresem zamieszkania), lecz nie ma to wpływu na wynik postępowania. Z akt sprawy wynika bowiem szereg powiązań (szeroko pojętych, również majątkowych) Skarżącego z matką, które wykraczają poza zwykłe relacje rodzinne (np. nieruchomość przy ul [...], na której prowadzi niedochodową działalność firma zatrudniająca Skarżącego na stanowisku Prezesa Zarządu jest własnością matki Skarżącego). Referendarz sądowy uznał jednak, że te okoliczności mogą, co najwyżej, uzasadniać dalsze prowadzenie postępowania o prawo pomocy – lecz nie negatywne rozstrzygniecie w tym zakresie, ponieważ mogłoby to skutkować pokrzywdzeniem Skarżącego i naruszeniem Jego prawa dostępu do Sądu. Referendarz nie wywodzi również negatywnych konsekwencji z odmowy udzielenia informacji nt. zasad wynagradzania pełnomocnika reprezentującego Skarżącego, chociaż zwraca uwagę, że poufny charakter, na który powołuje się Strona, ma także postępowanie o udzielenie pomocy przez Sąd: jednak informacje w tym zakresie są udzielane Stronie, ponieważ dotyczą jej interesu prawnego i - faktycznego. Chociaż tajemnica zawodowa pełnomocnika (może) dotyczy informacji łączących pełnomocnika z umocowującym, to jednak nie dotyczy informacji o Skarżącym i które to informacje Skarżący mógłby – gdyby zechciał – udostępnić wykonując skierowane do niego (a nie do pełnomocnika) wezwanie: zwłaszcza wobec możliwych powiązań funkcjonalnych z pełnomocnikiem i podmiotem finansującym jego aktywność. Trudno jest rozważać możliwość przyznania prawa ubogiego Skarżącemu, jeżeli niepoznawalna jest – z woli Skarżącego – pełnia stanu faktycznego, na podstawie której można klasyfikować sytuację Skarżącego. Tym samym brak wnioskowanych informacji, przy poszanowaniu woli Strony do udzielania tych informacji, może, niekiedy (lecz nie w tym postępowaniu prowadzonym na tym etapie przez urzędnika sądowego), skutkować rozstrzygnięciem w zakresie prawa pomocy. Referendarz sądowy podziela, w pewnym zakresie, pogląd Skarżącego o jego nienajlepszej sytuacji (życiowej), która to sytuacja może być wypadkową tendencji gospodarczych i globalizacji w świecie. Świadczą o tym informacje, dostępne z urzędu: rosnący import samochodów używanych, zapaść na rynku motoryzacyjnym związana zarówno z ekspansją produktów wytwarzanych przy niższych kosztach pracy, zmiany właścicielskie spowodowane przejmowaniem firm o stabilnej renomie przez producentów oferujących gorszą jakość za niższa cenę. Za pewien, nieklasyfikowany w niniejszym postępowaniu, wyraz nienajlepszej kondycji życiowej Skarżącego, która jest przyczyną tego, że Skarżący korzysta z pomocy matki mogą zostać uznane również (publiczne) zdjęcia Skarżącego umieszczone na witrynie internetowej spółki, w której pełni funkcję Prezesa. Gdyby tylko te, powyżej wzmiankowane, informacje były dostępne urzędnikowi sądowemu, a rozstrzygnięcie zależało wyłącznie od jego woli możliwe byłoby rozważanie o przyznaniu Skarżącemu prawa pomocy. Jest to jednak niedopuszczalne, ponieważ urzędnik sądowy jest związany przepisami prawa oraz zasadami racjonalnego wnioskowania (non omne quod licet honestum est). W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze u.p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich Instytucja prawa pomocy (znana również pod nazwą "prawo ubogich") stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 u.p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Tymczasem ze złożonego rachunku zysków i strat za 1.01.2016 r.-31.12.2016 r. (ale także w PIT-36L), czyli za okres, w którym toczyło się sporne postępowanie, którego kosztami zamierza obciążyć społeczeństwo (w szerokim rozumieniu) wynika, że Skarżący uzyskał przychód w wysokości, który umożliwiał jest uczestnictwo w kosztach postępowania. Również ze złożonego bilansu wynikają, pochodzące z przeszłych zdarzeń uprawnienia podmiotu do otrzymania określonego świadczenia pieniężnego lub rzeczowego od innych podmiotów – i to w wielkości wielokrotnie przekraczającej wysokość wymagalnego wpisu od skargi. Jak wynika z pkt 8 sprawozdania finansowego (s. 13), jednostka prognozuje wystąpienie zysków w latach przyszłych, którymi pokryje stratę za 2016 r.: okoliczność ta znakomicie. Drugorzędne wobec powyższego jest to, ze w okresie, kiedy już toczyło się postępowanie , ale kontrolne, względem Strony Skarżący osiągał przychód (podatkowy) w kwocie 322208,54 i w ramach tego przychodu powinien uwzględniać obowiązek ponoszenia kosztów, do których zaliczają się koszty sporów sądowych. Stąd wniosek, że skoro spór dotyczy (wycinka) działalności gospodarczej Skarżącego, to w procesie oceny zdolności ponoszenia kosztów tej działalności należy uwzględniać zarówno wielkość uzyskanych przychodów, jak też zasoby majątkowe i prognozowane wpływy, dzięki którym można podejmować decyzje zarówno o alokacji przychodu, jak i o uzyskaniu środków z zewnętrznych źródeł finansowania. Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.