III SA/Wa 1223/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Protokolant referent stażysta Agnieszka Cudna, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2016 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji środków pieniężnych oddala skargę Jak wynika z akt sprawy, postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. Dyrektor Izby Celnej w W. odmówił zwolnienia spod egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Spółka", "Zobowiązany" lub "Skarżąca"). W toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] , wystawionego przez Dyrektora Izby Celnej we W. , Skarżąca w dniu 28 października 2014 r. wniosła do organu egzekucyjnego – Dyrektora Izby Celnej w W. , wniosek o zwolnienie rachunku bankowego prowadzonego przez [...] S.A. - zajętego na podstawie zawiadomienia o zajęciu nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. W uzasadnieniu wskazała, iż w przypadku zwolnienia zajętej kwoty na rachunku bankowym zostaną dokonane zapłaty bieżących należności Spółki takich jak: zapłata należności publicznoprawnych wobec ZUS, wypłata wynagrodzeń pracowniczych, zapłata zaliczek na podatek dochodowy oraz zapłata rat leasingowych, rat kredytowych oraz innych należności związanych z prowadzoną działalnością. Dodatkowo Spółka wskazała, iż kwota zdeponowana na zajętym rachunku bankowym jest niezbędna dla prowadzenia działalności gospodarczej w tym zapłaty zaległości. Dyrektor Izby Celnej odmawiając zwolnienia spod egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym prowadzonym na zlecenie Skarżącej odwołał się do art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619) – dalej "u.p.e.a." i stwierdził, że przepis ten nakazuje powołanie się na ważny interes zobowiązanego. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje zaś subiektywne przekonanie zobowiązanego, lecz zobiektywizowane kryteria. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w W. można zastosować tego rodzaju zwolnienie pod warunkiem, że nie zakłóci to prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tzn., że zwolnienie danego składnika majątkowego z egzekucji nie ograniczy możliwości dochodzenia przez organ egzekucyjny należnej zaległości. Instytucja prawna wynikająca z art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Według Dyrektora Izby Celnej w przedmiotowej sprawie odstąpienie od egzekucji z rachunku bankowego, w sytuacji braku istnienia innego majątku mogłoby doprowadzić do całkowitej bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Organ podkreślił przy tym, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego ma charakter uznaniowy. Zauważył, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zastosował tylko jeden skuteczny środek egzekucyjny tj. zajęcie rachunku bankowego w [...] S.A. Tym samym zwolnienie spod egzekucji rachunku bankowego doprowadziłoby do sytuacji, w której spłata zaległości objętej przedmiotowym tytułem wykonawczym nie byłaby w żaden sposób zabezpieczona. W ocenie Dyrektora Izby Celnej przedstawione przez Spółkę argumenty były niewystarczające do tego, aby przychylić się do jej wniosku, dokonane bowiem przez organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego zajęcie rachunku bankowego spowodowało zmniejszenie tylko nieznacznie stanu zadłużenia Spółki, gdyż, jak wynika z informacji udzielonej przez bank, na zajętym rachunku brak jest środków pieniężnych. Zdaniem organu egzekucyjnego odmowa zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego Spółki nie narusza "ważnego interesu zobowiązanego" także z uwagi na treść art. 81 § 4 u.p.e.a., który nie uzależnia wypłaty świadczeń z tytuły wynagrodzeń od zgody organu egzekucyjnego. Z kolei § 5 tego artykułu stanowi, ze przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia. W ocenie Dyrektora Izby Celnej Spółka występując o zwolnienie z egzekucji, winien wykazać nie tylko przesłanki przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych Spółki. Z ustaleń wynikało zaś, iż Spółka takiego majątku nie wskazała, a ponadto zwolnienie miało Spółce umożliwić wywiązanie się z innych zobowiązań, co też uniemożliwiłoby zaspokojenie jakiegokolwiek zadłużenia zobowiązanego wobec Skarbu Państwa i mogłoby doprowadzić do całkowitej bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Takie postępowanie należałoby uznać za sprzeczne z ustawowymi obowiązkami organu egzekucyjnego stosownie do art. 7 § 2 u.p.e.a. Dyrektor Izby Celnej stwierdził na koniec, że nie ma wiedzy, jakie środki pieniężne mogłyby wpłynąć na rachunek bankowy i w jakiej części mogłoby to doprowadzić do zrealizowania zajęcia egzekucyjnego. Trudna sytuacja finansowa Spółki nie przesądza natomiast o konieczności zastosowania instytucji wynikającej z przepisu art. 13 u.p.e.a., ponieważ żadne nadzwyczajne powody lub losowe przypadki, niezależne od Spółki w przedmiotowej sprawie nie miały miejsca. W konsekwencji w ocenie organu egzekucyjnego, nie wykazano po stronie Spółki posiadania przymiotu ważnego interesu. W zażaleniu z dnia 18 grudnia 2014 r. Spółka wniosła o uchylenie w całości powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez uznanie, iż w przedmiotowej sprawie brak jest ważnego interesu zobowiązanego – Spółki, i zwolnienie zajętego rachunku bankowego nie zostało przez nią umotywowane. W uzasadnieniu powieliła argumentację przedstawioną we wniosku z dnia 28 października 2014 r. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy powyższe postanowienie Dyrektora Izby Celnej. Dyrektor Izby Skarbowej odwołał się do art. 1a pkt 21 i art. 13 § 1 u.p.e.a. Podkreślił, że zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątkowego jest fakultatywne, a to oznacza, że organ egzekucyjny orzeka w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się m. in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku. Zatem nawet łączne spełnienie wyżej wymienionych przesłanek nie skutkuje tym, że organ egzekucyjny jest zobligowany zwolnić określony składnik majątkowy spod egzekucji. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał następnie, że organ odwoławczy prawidłowo odmówił zwolnienia spod zajęcia środków pieniężnych zauważając m.in., że Spółka mogła w każdym okresie, bez względu na to, czy konto było objęte zajęciami egzekucyjnymi, dokonać płatności na wskazane przez siebie zobowiązania bez zgody organu egzekucyjnego. W ocenie organu nadzoru, prawidłowe było także odwołanie się przez Dyrektora Izby Celnej do poglądów prezentowanych w judykaturze i piśmiennictwie, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że Spółka we wniosku o zwolnienie spod egzekucji nie wskazała innych składników, z których możliwa byłaby egzekucja. Wobec tego organ egzekucyjny zasadnie stwierdził, że zwolnienie spod egzekucji rachunku bankowego doprowadziłoby do sytuacji, w której spłata zaległości objętej przedmiotowym tytułem wykonawczym nie byłaby w żaden sposób zabezpieczona. W ocenie Dyrektora, skoro Spółka powołała niewystarczające argumenty, które uzasadniałyby przedmiotowy wniosek, to nie można uznać, że po jej stronie zachodziła przesłanka ważnego interesu przemawiająca za zwolnieniem środków pieniężnych spod zajęcia egzekucyjnego. Zarzuty Spółki były więc niezasadne. W skardze Skarżąca wniosła o uchylenie w całości powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie 1) art. 54 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na utrzymaniu w mocy postanowienia Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] listopada 2014 r.; 2) art. 80 § 1 u.p.e.a., poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] S.A. u dłużnika zajętej wierzytelności, pomimo braku przesłanek pozwalających na dokonanie zajęcia; 3) art. 29 § 1 u.p.e.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie; 4) art. 6 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, bowiem podatnik w żaden sposób nie uchylał się od ciążącego na nim obowiązku; 5) art. 7 § 2 u.p.e.a, stanowiącego o zasadzie poszanowania minimum egzystencji, poprzez zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Według Skarżącej organ egzekucyjny przed zajęciem rachunków bankowych powinien był nawiązać kontakt z jej pełnomocnikiem w sprawie ustalenia składników mogących być przedmiotem egzekucji. Ponadto Spółka ponownie wskazała, iż zajęcie rachunku bankowego spowodowało utrudnienia w prowadzeniu przedsiębiorstwa, m. in. poprzez brak możliwości regulowania podstawowych należności oraz wywiązywanie się z zobowiązań wobec kontrahentów. Ponadto zdaniem Spółki organ egzekucyjny - w myśl art. 36 u.p.e.a., miał obowiązek ustalenia składników majątku Spółki mogących być przedmiotem egzekucji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. , na mocy którego odmówiono zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym Zobowiązanego. Podstawę prawną rozstrzygnięć organów obu instancji stanowił art. 13 § 1 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Zatem według Sądu zasadniczą kwestią było rozważenie przez organy egzekucyjne, czy w sprawie wystąpiła przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego". Pamiętać jednocześnie należy, iż wskazana dyrektywa jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Trzeba również pamiętać, że art. 13 § 1 u.p.e.a. został oparty o tzw. uznanie administracyjne, na co wskazuje sformułowanie, że organ "może", a nie musi zwolnić z egzekucji składnik majątkowy. Zatem stwierdzenie zaistnienia ważnego interesu zobowiązanego umożliwia organowi egzekucyjnemu uwzględnienie wniosku, jak i wydanie rozstrzygnięcia odmownego. Utrwalony jest również pogląd, że Sąd administracyjny nie jest właściwy do oceny, czy dokonany przez organ wybór jest słuszny, tym samym Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) wydanego przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia. Zatem Sąd nie rozstrzyga o tym, czy należało zwolnić spod egzekucji składnik majątkowy, czy też nie. To rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów egzekucyjnych. Aby jednak mówić o uznaniu, niezbędne jest wcześniejsze wystąpienie przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego". Jeżeli bowiem organ egzekucyjny nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadającej użytemu pojęciu, wówczas w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowanie przez ten organ uznania administracyjnego (por. M. Jaśkowska, Glosa do wyroku NSA z 26 września 2002 r. ,III SA 659/01, OSP 2003, nr 9, s. 481). Swoboda w postępowaniu organu wynikająca z konstrukcji art. 13 § 1 u.p.e.a. nie zwalnia go jednak z obowiązku przeprowadzenia zgodnego z prawem postępowania. Uznaniowość nie oznacza bowiem dowolności. Każde bowiem uznaniowe rozstrzygnięcie musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego aktu (por. wyrok NSA z 3.09.1999 r., sygn. akt I SA/Lu 478/98, publ. LEX). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organy egzekucyjne poddając ocenie wniosek Skarżącej wskazały na brak uzasadnienia dla uwzględnienia złożonego wniosku. Organy uznały, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego równałoby się niemożności wyegzekwowania ciążących na Spółce zaległości, co oznaczałoby zgodę na bezskuteczność egzekucji. Zobowiązany nie wykazał bowiem, że w przypadku uwzględnienia przedmiotowego wniosku możliwe będzie prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątku Zobowiązanego. Argumenty Spółki dotyczące istnienia w sprawie jej ważnego interesu prawnego zostały uznane za niewystarczające. W ocenie Sądu organy obu instancji dopełniły ciążących na nich obowiązków w zakresie wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz co do rozstrzygnięcia sprawy i uzasadnienia przyjętego rozstrzygnięcia. Należy w tym miejscu podkreślić, że w skardze do sądu administracyjnego nie zarzucono organom podatkowym naruszenia art. 13 ust. 1 u.p.e.a. Zarzuty podniesione w skardze do sądu administracyjnego pozostają bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia, bowiem odnoszą się do kwestii wykraczających poza przedmiot zaskarżenia. W sprawie o zwolnienie spod egzekucji (art. 13 u.p.e.a.) nie jest dopuszczalne dokonywanie oceny zasadności i dopuszczalności wszczęcia egzekucji w kontekście art. 6 u.p.e.a. oraz art. 29 u.p.e.a. Nie można również dokonywać oceny prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego, którego skutki zastosowania miałyby być zmodyfikowane wskutek zwolnienia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Zwolnienie z egzekucji w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a. nie jest bowiem konsekwencją stwierdzenia, że środek egzekucyjny został zastosowany nieprawidłowo. Postawione przez Skarżącą zarzuty naruszenia art. 7 § 2, art. 54 oraz art. 80 § 1 u.p.e.a. również pozostają zatem bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.