III SA/Wa 1231/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędzia WSA Joanna Tarno, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2006 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę 185 zł (słownie: sto osiemdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. III SA/Wa 1231/06 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją, po ponownym rozpatrzeniu sprawy K. W., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm, dalej u.s.u.s.) postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2005r, numer [...] odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, iż zgodnie z treścią art.28 ust. l powołanej wyżej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust.2-4. Art. 28 ust.2 wskazuje , iż należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności wymienionych w ust.3, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stwierdzono, że Skarżący okresie od 1 lutego 1990r do 30 czerwca 2005r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu detalicznego oraz pośrednictwa handlowego. Pismem z dnia 16 września 2005r poinformował o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej od dnia 1 lipca 2005r. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności, posiadał zadłużenie w opłacie składek na: ubezpieczenia społeczne za okres od 06/1999 do 12/2000, 02/2001 do 05/2001, 05/2004 i od 09/2004 do 02/2005 w kwocie 17.652,75zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 12/2001 do 05/2002, 05/2004 i od 09/2004 do 02/2005 w kwocie 3514,53zł, Fundusz Pracy oraz FGŚP za miesiąc 06/2004 i od 09/2004 do 02/2005 w wysokości 232,76zł Odsetki od tych zaległości wyliczone na dzień złożenia wniosku, tj. na dzień 16 marca 2005r wyniosły łącznie 15.568,20zł. Nieopłacone pozostają także koszty upomnienia na kwotę 105,60zł. Łączna wysokość zaległości( z odsetkami) mogącej podlegać umorzeniu wynosi 37.073,84zł. Wyjaśniono, iż Skarżący wielokrotnie ubiegał się również o udzielenie układu ratalnego, lecz wnioski z uwagi na niespełnienie warunków wstępnych, takich jak opłacenie należności w części finansowanej przez ubezpieczonych, pozostawiano bez rozpatrzenia. Prośbę w zakresie umorzenia uzasadnił trudną sytuacją finansową spowodowaną przewlekłymi schorzeniami, które uniemożliwiają prowadzenie w sposób bardziej energiczny działalności gospodarczej, a w związku z tym osiąganie wyższych dochodów. Według dokonanych ustaleń w postępowaniu dowodowym, Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w P. oraz właścicielem innej nieruchomości i posiada samochód osobowy M. (rok produkcji 1981). Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 powołanej ustawy, stwierdzając, iż Skarżący osiągał dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a posiadany majątek świadczy o braku całkowitej nieściągalności. Wskazano przy tym, że Skarżący korzystał z umorzenia części zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych w wyniku ich restrukturyzacji na mocy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców w łącznej kwocie 30.300,68 zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ,według oceny Prezesa ZUS , Skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które miałyby istotne znaczenie dla sprawy. Skarżący podkreślał nadal swoją ciężką sytuację materialną, która systematycznie ulega pogorszeniu z powodu złego stanu zdrowia. Z tego też względu zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej . Powołał również fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim od 8 listopada 2004r. do 03 września 2005r., przedkładając kserokopie zwolnień lekarskich .Z powodu nieustannie pogarszającego się zdrowia wystąpił do ZUS o orzeczenie o niezdolności do pracy i przyznanie świadczenia rentowego. Jednakże, według oceny Prezesa ZUS, ma możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a zadłużenie jest wynikiem ponoszenia ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej, a nie wynikiem zdarzeń nadzwyczajnych. Nie powoływał się również na fakt sprawowania opieki nad przewlekle chorymi członkami rodziny, a choroba nie uniemożliwia uzyskiwania dochodu, który nie wystarczałby na opłacanie składek na ubezpieczenie . W skardze na tą decyzję Skarżący powołał się na okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie jak i wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał zajęte stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Tak określony zakres właściwości Sądu uniemożliwia uwzględnienie wniosku o umorzenie zaległości. Natomiast dokonując oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, Sąd stwierdził stwierdzić należy, że skarga jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów. Na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano ponadto możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Niezależnie jednak, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, czy także w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami - o kwestię umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia, ustawodawca używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy. Jednakże, aby organ podatkowy mógł podjąć rozstrzygnięcie w ramach tzw. uznania administracyjnego musi najpierw stwierdzić istnienie przesłanek określonych w powołanych przepisach u.s.u.s. To z kolei obliguje go do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych sprawy oraz szczegółowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Organ ten dysponuje pewnym marginesem swobody w odniesieniu do zaistniałej w danej sprawie sytuacji faktycznej. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności dysponuje w tym przypadku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który może, ale nie musi przychylić się do pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie należności. Należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi. Wydanie decyzji poprzedza postępowanie zmierzające do ustalenia sytuacji materialnej skarżącego. Organy orzekające są zobowiązane wziąć pod uwagę podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a następnie odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułować wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. Okoliczność, iż dokonana przez organy ocena odbiega od samooceny dokonanej przez skarżącego nie świadczy, iż ocena ta jest dowolna. Należy zwrócić również uwagę ,że w orzecznictwie i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd ,że celem postępowania odwoławczego, a w takim trybie wydano zaskarżoną decyzję, jest ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy podatkowej przez organ odwoławczy. Wynika to z zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego. W zależności od wyniku tego porównania organ odwoławczy wydaje jedną z decyzji wymienionych w art. 138 k.p.a. Zarzuty podniesione w skardze wskazują ,że wymogi powyższe nie zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem Sądu, organy orzekające prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Powyższe ustalenia wykluczyły możliwość uznania należności skarżącego za całkowicie nieściągalne, jak również miały wpływ na ocenę zasadności umorzenia należności z tytułu składek. Jednakże należy zwrócić uwagę, iż Skarżący domagając się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wskazywał trudną sytuację zdrowotną, fakt korzystania, od dłuższego czasu ( od 2001r.) ze zwolnień lekarskich i pogarszający się, z upływem czasu, stan zdrowia. Okoliczności te stanowiły podstawę do ubiegania się o rentę. W trakcie rozprawy Skarżący ponadto zarzucił, że przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji nie uwzględniono okoliczności przyznania mu w październiku 2005r., za okres od lipca 2005 r., świadczenia rentowego z jednoczesnym orzeczeniem o niemożności podejmowania zatrudnienia. W tej sytuacji zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, iż "choroba nie uniemożliwa uzyskiwania dochodu" Skarżącemu nie znajduje oparcia w stanie faktycznym sprawy. Stanowi dowód tego, że w tym istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy zakresie stan faktyczny nie został dostatecznie rozpoznany, czego wynikiem jest dokonana przez Prezesa ZUS ocena z pominięciem tych okoliczności. Z powyższych względów konieczne stało się wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obiegu prawnego i Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.