III SA/Wa 1233/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy B.O. (dalej: "Skarżąca") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wskazała, że blokada kont zmusiła ją do zaprzestania działalności. W efekcie wystąpiły zaległości w płaceniu zobowiązań wobec dostawców, banków i innych instytucji. Nastąpiły też zajęcia komornicze całego majątku. Podała, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z trójką dzieci. Do majątku zaliczyła dom, nieruchomość rolną, hale uprawowe i magazyny, samochody osobowe. Skarżąca posiada też nieściągalne wierzytelności wobec dwóch spółek. Ujawniła, że źródłem utrzymania rodziny są alimenty oraz działalność gospodarcza, przy czym ta ostatnia prowadzona była przez pierwsze trzy miesiące 2016 r. Wśród wydatków wymieniła energię elektryczną (136 zł), gaz (682 zł), telefony (331 zł), paliwo do samochodu (300 zł), kredyty, które nie są spłacane. Oświadczyła, iż wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 18.000 zł nie zostało uregulowane. Obecnie nie posiada żadnego dochodu. Skarżąca przedłożyła dokumenty źródłowe, w tym m. in. wyciągi bankowe, informację PIT/B, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, faktury dokumentujące wydatki, bilans, rachunek zysków i strat, deklaracje VAT-7. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na wątpliwości co do zupełności zadeklarowanych przez Skarżącą źródeł utrzymania oraz celów, na jakie przeznacza osiągane z nich dochody. Referendarz sądowy wskazał bowiem na fakt, iż według oświadczenia Skarżącej od ponad roku nie posiada ona żadnego dochodu, co oznacza, że aktualnie jedynym źródłem utrzymania jej czteroosobowej rodziny są alimenty w wysokości 2.000 zł. Natomiast wysokość wydatków Skarżąca określiła na kwotę 1.449 zł, pomijając niektóre wydatki, jak choćby koszty utrzymania dzieci. Referendarz sądowy zauważył bowiem, że na fakt przeznaczania znacznych kwot na ten cel Skarżąca powołała się w innych zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach (III SA/Wa 2322-2328/16), wskazując mianowicie na studia w W., przeloty, wyżywienie i materiały naukowe, studia w W. czy koszt utrzymania syna w gimnazjum. Pismem z dnia 30 kwietnia 2017 r., Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, w którym wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że nie stać jej na zaspakajanie podstawowych potrzeb życiowych jej dzieci. Jej dochody stanowią alimenty w wysokości 2000 zł miesięcznie i dochód z działalności w 2016 r. w wysokości 6462,17 zł. W 2016 r. z uwagi na zajęcia komornicze na jej rachunkach bankowych nie prowadziła działalności gospodarczej w zakresie działów specjalnych i uprawy pieczarek oraz zmuszona była do redukcji zatrudnienia. Skarżąca podała, że ma problemy z regulowaniem zobowiązań, "straciła należności", zaś jej kontrahenci obciążyli ją karami za niewywiązywanie się z umów. Skarżąca wskazała ponadto, że jej cały majątek wraz z domem został zajęty przez komornika. Odnośnie do swojej sytuacji rodzinnej Skarżąca oświadczyła, że jedna z jej córek studiuje medycynę w W., gdzie obecnie przebywa, zaś koszty jej utrzymania pokrywa jej ojciec. Druga córka, która studiuje na [...] Uniwersytecie [...], z uwagi na brak środków na wynajęcie mieszkania zmuszona jest dojeżdżać na uczelnię ze S. Syn Skarżącej uczęszcza natomiast do liceum ogólnokształcącego. Skarżąca podała, że część kosztów utrzymania jej dzieci pokrywa ich ojciec. Skarżąca wskazała ponadto, że nie jest w stanie terminowo regulować rachunków za energię elektryczną, co kilkakrotnie poskutkowało odcięciem prądu w jej domu. Obecnie zalega również z zapłatą rachunku za gaz. Zdaniem Skarżącej dowodem na jej trudną sytuację materialną jest fakt, iż Sąd Okręgowy w S. wydał krzywdzący dla niej wyrok w postępowaniu nakazowym (sygn. akt [...]) oraz odrzucił jej sprzeciw od ww. wyroku z powodu braku opłaty. Do sprzeciwu Skarżąca załączyła: rachunki za studia i wynajem pokoju córki przebywającej w W. oraz wyciągi bankowe z jej konta, pismo do Sądu Okręgowego w S., rachunek za gaz i przedsądowe wezwanie do zapłaty należności na rzecz PGNiG, kserokopię biletu miesięcznego PKP jej córki K,M,, obwieszczenia o licytacji, bilans i rachunek zysków i strat za grudzień 2016 r. oraz wyrok Sądu Rejonowego w S. sygn. akt [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, publ. cbosa), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, publ. cbosa). Wyjaśnić również należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Fakty te powinny być zatem uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane) tak, aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność) co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że starszy referendarz sądowy zasadnie uznał, że Skarżąca nie przedstawiła okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem jej prawa pomocy. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi wymagany w kwocie 5633 zł. W ocenie Sądu wątpliwości referendarza sądowego co do źródeł utrzymania oraz celów, na jakie Skarżąca przeznacza osiągane z nich dochody są uzasadnione. Przedstawione przez Skarżącą oświadczenia i dokumenty nie dostarczyły bowiem referendarzowi sądowemu wystarczających informacji o jej stanie majątkowym. W tym miejscu należy zauważyć, że załączone do sprzeciwu dokumenty i pisma również nie są miarodajne dla oceny kondycji finansowej Skarżącej. W konsekwencji Sąd nie może w sposób pewny i jednoznaczny ustalić rzeczywistej wysokości jej miesięcznych dochodów i wydatków, a tym samym stwierdzić czy jest ona w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd zauważa również, że Skarżąca otrzymuje duże wsparcie w zakresie ponoszenia kosztów utrzymania dzieci od ich ojca, o czym świadczy chociażby fakt, iż zasila on znacznymi kwotami konto córki – A.M. (w styczniu 2017 r. na kwotę 6000 funtów, zaś w kwietniu – 1500 funtów). Odnosząc się do podnoszonego przez stronę faktu prowadzonych postępowań egzekucyjnych Sąd wskazuje, że okoliczność ta w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść pozytywnego dla Skarżącej skutku. Sam fakt zabezpieczenia, nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak przyjęto w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). W świetle powyższego Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.