III SA/Wa 1248/07

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 11 stycznia 2008 r. po rozpoznaniu wniosku T.N., B. N. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia w sprawie ze skargi T. N., B. N. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a przyznać skarżącym prawo pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku I. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje wnioskowane przez stronę zwolnienie od kosztów opłaty kancelaryjnej (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą, przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne i wnioski. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. II. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł małżonkowie T. N. i B.N. - dalej jako skarżący - pismem z dnia 30 lipca 2007 r. zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych, informując, iż oboje są na rentach chorobowych w wysokości odpowiednio: 480,85 zł i 507,10 zł. Skarżący wychowują czworo uczących się dzieci, w tym dwoje studiujących. Korzystają z zasiłków z pomocy społecznej na zakup leków. Dwoje dzieci choruje. Skarżący wyjaśnili, że córka K. pobiera stypendium socjalne (230 zł miesięcznie), oraz stypendium przyznane przez Starostwo Powiatowe w P.. Dodatkowo zaciągnęła kredyt studencki. Córka E. pobiera natomiast stypendium socjalne w wysokości 460 zł. Skarżący wskazali szczegółowo koszty miesięcznego utrzymania wynoszące łącznie 1.029,60 zł. Podkreślili, że należący do nich majątek ruchomy i nieruchomy (dom) wymaga remontów. Ujawnili że gospodarstwo rolne wraz z budynkami (garaż, warsztat, przechowalnia, stodoła, budynek inwentarski) zostały wydzierżawione na okres 10 lat. Dzierżawca płaci zarówno podatki, jak i pobiera dopłaty do ziemi. Z uwagi na przeprowadzoną przez niego rekultywację gruntów po sadzie Skarżący nie pobierali do tej pory czynszu dzierżawnego. Skarżący nie posiadają rachunków bankowych. W zależności od stanu zdrowia Skarżący podejmują prace dorywcze przy zbiorze owoców w zamian za żywność. Kwota pozostająca na wyżywienie jest bowiem niewystarczająca, co zmusza Skarżących do zaciągania pożyczek odrabianych następnie pracą. Do pisma Skarżący dołączyli zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia Skarżącego B. N., odcinki przekazów pocztowych potwierdzających wysokość rent otrzymywanych przez Skarżących, cztery decyzje Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M.. przyznające zasiłki celowe (dopłaty do zakupu leków), zasiłki rodzinne i dodatki do nich oraz świadczenia na cele o charakterze edukacyjnym, zaświadczenia urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez Skarżących w latach 2005-2006, wyrok Sądu Rejonowego w P. przyznający Skarżącej T. N. prawo do zasiłku rodzinnego, zeznania PIT-37 za lata 2005-2006. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 6 sierpnia 2007 r. Skarżący przesłali wypełniony formularz PPFi powtórzyli argumentację zawartą w piśmie z dnia 30 lipca 2007 r. Następstwem przedstawionych informacji było zakwalifikowanie skarżących, jako osób, którym przysługuje prawo pomocy w zakresie częściowym (postanowienie z 11 września 2007 r.). III. Pismem z 27 grudnia 2007 r. skarżący wskazali, że ich sytuacja materialna nie zmieniła się i dane zawarte w formularzu PPF z 14 sierpnia 2007 r., pozostają aktualne. Kwota 100,- zł, wymagana za sporządzenie uzasadnia wyroku, jest równoważna z kosztem ok. 50 bochenków chleba, czyli z ilością, którą zużywają miesięcznie. Zdaniem skarżących ich sytuacja materialna i koszty związane ze sporządzeniem uzasadnienia wyroku, jest przyczyną wycofania wniosku i zaprzestania dochodzenia swoich racji przez skarżących. IV. Referendarz sądowy, ze względu na odstęp czasowy od rozpatrywania poprzednio złożonego wniosku, rodzaj sporu, zasoby majątkowe skarżących oraz treść akt administracyjnych sprawy dał wiarę wyjaśnieniom, że ich sytuacja nie zmieniła się od złożenia formularza wniosku PPF, rozpoznanego we wrześniu 2007 r. W szczególności za przyjęciem tego poglądu przemawia fakt, że małżonkowie - oboje - są rencistami z ograniczonymi możliwościami zarobkowymi, którzy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z czwórką dzieci - bez stałych dochodów. Stąd, chociaż wnosząc pismo z 27 grudnia 2007 r., skarżący nie załączyli wypełnionego formularza PPF, to w treści pisma odesłali do informacji zawartych w formularzu PPF, złożonym w tej sprawie, w okresie wcześniejszym. Działania te referendarz sądowy uznał za spełnieniajace wymogi z art. 252 § 2 u.p.p.s.a. i zadecydował o niewzywaniu o nowy formularz PPF, który byłby tożsamy w treści z już włączonym do akt sprawy. Zakres wniosku skarżących wynika ze złożonego pisma przewodniego. Podejmując powyższą decyzję referendarz sądowy zwraca uwagę na to, że odpis uzasadnienia orzeczenia, zresztą sporządzonego już w sprawie, doręcza się bez względu na to, czy strona uiściła opłatę kancelaryjną, ponieważ art. 234 § 2 p.p.s.a. wprowadza odstępstwo od zasady niepodejmowania przez Sąd żadnych działań przed uiszczeniem należnej opłaty (art. 220 § 1 u.p.p.s.a.). Przyjęte rozwiązanie jest wyrazem ochrony prawa do sądu (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 78 Konstytucji RP) przejawiającym się w możliwości uruchomienia postępowania ze skargi kasacyjnej, gdyż brak orzeczenia wraz z uzasadnieniem pozbawia stronę prawa do wniesienia takiej skargi (art. 177 § 1 p.p.s.a., por. post. NSA z dnia 7 lipca 2004 r., GZ 25/04). Referendarz sądowy zwraca przy tym uwagę na to, że w skład konstytucyjnego prawa do sądu wchodzi tzw. "sprawiedliwość proceduralna", czyli także obowiązek organów państwa do ujawniania motywów rozstrzygnięcia, w stopniu umożliwiającym weryfikację sposobu myślenia sądu (por. wyrok TK z 16 stycznia 2006 r. sygn. SK 30/05). W sprawach sądowoadministracyjnych, przy kryterium kontroli legalności stosowanym przez Sądy Administracyjne, niemożliwa jest kontroli pracy Sądu przez stronę niebędącą profesjonalnym pełnomocnikiem, w inny sposób niż poprzez lekturę pisemnego uzasadnienia wyroku. Pisemne uzasadnienie orzeczenia wymusza przy tym samokontrolę sądu, który musi wykazać, że orzeczenie jest materialnie i formalnie prawidłowe oraz odpowiada wymogom sprawiedliwości; dokumentuje argumenty przemawiające za rozstrzygnięciem; jest podstawą kontroli zewnętrznej przez organy wyższych instancji; służy indywidualnej akceptacji orzeczenia, umacnia poczucie zaufania społecznego i demokratycznej kontroli nad wymiarem sprawiedliwości, wzmacnia bezpieczeństwo prawne (zob wyrok TK z 11 kwietnia 2005 r. sygn. Sk 48/04). Możliwość zapoznania się przez stronę z pisemnym uzasadnieniem wyroku Sądu jest wyrazem przestrzegania standardu rzetelności postępowania, czyli elementem prawa do Sądu, zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia należy rozpoznawać z uwzględnieniem gwarancji dostępu do Sądu uregulowanej w art. 45 ust. 1 Konstytucji. W analizowanej sprawie oznacza to tyle, że jeśli, przy wykazanej sytuacji materialnej skarżącej, zwolniono ją od wpisu sądowego i umożliwiono zbadanie sprawy przez Sąd, to konsekwencją tego jest umożliwienie skarżącej zapoznania się z pisemnymi motywami rozstrzygnięcia, bez konieczności uiszczania dodatkowych opłat. Referendarz sądowy zwraca przy tym uwagę na to, iż odpis uzasadnienia wyroku doręcza się bez względu na to, czy strona uiściła opłatę kancelaryjną. W § 2 art. 234 p.p.s.a. wprowadzono bowiem odstępstwo od zasady niepodejmowania przez sąd żadnych działań przed uiszczeniem należnej opłaty (art. 220 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.), zakazując stosowania wobec stron, które nie uiściły opłaty, konsekwencji w postaci pozostawienia wniosku bez rozpoznania ( art. 220 § 1 zdanie trzecie) por. Niezgódka-Medek M por. Komentarz do art. 234 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270), [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II., umieszczone w programie Lex. Przedstawiona konstrukcja prawna wskazuje na znaczenie, jakie ustawodawca nadał prawu strony do zapoznania się z treścią orzeczenia wydanego w jej sprawie i - w konsekwencji - realizacji prawa do Sądu. Z akt sprawy wynika, że Skarżący utrzymują się, wraz z czwórką dzieci, z rent w łącznej wysokości 987,95 zł netto miesięcznie, która to kwota w całości przeznaczana jest na koszty utrzymania. Dodatkowo Skarżący korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych (dopłaty do zakupu leków), zasiłków rodzinnych i dodatków do nich oraz świadczeń na cele o charakterze edukacyjnym. Podejmują także prace dorywcze przy zbiorze owoców w zamian za żywność, z uwagi na to, że kwota pozostająca na wyżywienie jest niewystarczająca. Z zestawienia wysokości środków finansowych, którymi dysponują skarżący, przeciętnych cen artykułów pierwszej potrzeby, cen nośników energii i wody, najprostszej odzieży i cen środków transportu, wynika, ze skarżący nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy podziela zatem pogląd wyrażony w prawomocnym postanowieniu Sądu z 11 września 2007 r. sygn. III SA/Wa 1248/07, przy niezmienionych okolicznościach faktycznych sprawy, iż sytuacja materialna Skarżących jest tego rodzaju, że niezwłoczne uiszczenie kwoty 100 zł, naraziłoby ich na negatywne konsekwencje, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tego powodu, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.