III SA/Wa 1257/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec, sędzia WSA Marek Krawczak (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Monika Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi D. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości. Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Prezydent W. odmówił D. S. (dalej jako: "Skarżąca") umorzenia opłaty targowej w wysokości 500 zł. W dniu 10 stycznia 2013 r. Skarżąca złożyła w Urzędzie W. [...] odwołanie od ww. decyzji, informując jednocześnie, iż nie mogła złożyć odwołania w terminie z uwagi na chorobę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od powyższej decyzji oraz odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Organ wskazał, iż odwołanie od powyższej decyzji zostało złożone w Kancelarii Urzędu W. [...] w dniu [...] stycznia 2013 r., osobiście przez Skarżącą. Przedmiotowa decyzja została odebrana przez Skarżącą w dniu 21 grudnia 2012 r. W związku z powyższym stwierdził, że termin do wniesienia dowołania upłynął w dniu 4 stycznia 2013 r. W ocenie Organu stwierdzenie Skarżącej, iż chorowała, nie może być potwierdzeniem braku winy zainteresowanej w uchybieniu terminu. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. bez przedstawienia na to żadnych dowodów (w postaci np. zaświadczenia lekarskiego) w żadnym wypadku nie można uznać braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej. Skoro strona odwołująca nie podjęła żadnych działań dla wyjaśnienia tej kwestii to przesądza o tym, że nie wykazała ona braku swej winy. W związku z powyższym, Organ uznał, że podane we wniosku przyczyny nie są okolicznością uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W skardze na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła o jej uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 162 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej: "O.p.") polegające na braku podjęcia przez organ jakichkolwiek czynności w celu jednoznacznego ustalenia, jaka była przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2012 r., co skutkowało mylnym przyjęciem przez organ, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przywrócenia terminu, z uwagi na nieuprawdopodobnienie braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy bez tych ustaleń nie było możliwe stwierdzenie, czy istotnie odwołanie zostało wniesione bez winy Skarżącej czy też nie zostało wniesione w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podjęło żadnych czynności w celu jednoznacznego ustalenia, czy chorowała i z tego względu uchybiła terminowi, ani kiedy choroba ta ustała, w szczególności zaś - nie wezwało Skarżącej, aby te okoliczności wykazała. W konsekwencji, zdaniem Skarżącej, bez tych ustaleń nie było możliwe stwierdzenie, czy istotnie termin został przez nią uchybiony, czy też nie. Zdaniem Skarżącej, uprawdopodobniła ona okoliczność, że termin do wniesienia odwołania został niezachowany nie z jej winy. Zaznaczyła, iż w okresie zimowym zachorowała na grypę, miała wysoką gorączkę i zgodnie z zaleceniami lekarza musiała leżeć przez cały okres choroby. Z uwagi na fakt, że odbyła wizytę lekarską u lekarza rodzinnego, nie otrzymała zwolnienia. Jednocześnie nie było możliwe zawiezienie odwołania przez bliskie jej osoby - męża, który przewlekle choruje. W ocenie Skarżącej, uprawdopodobnienie okoliczności, że nie zachowała nie ze swojej winy terminu nastąpiło z uwagi na fakt, że w okresie stycznia panowała epidemia grypy. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 162 O.p. organ podatkowy obowiązany jest ustalić, jaka była przyczyna uchybienia terminowi, co w niniejszej sprawie jednak nie nastąpiło. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło jej oddalenie, wyjaśniając, iż w zaskarżonym postanowieniu zajęło już stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej "p.p.s.a.") kontrola sądu administracyjnego ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na badaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Z kolei w myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. W art. 145 § 1 p.p.s.a. ustawodawca wskazał wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania ich z naruszeniem prawa. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu między innymi wówczas, gdy narusza przepisy postępowania w sposób mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W realiach niniejszej sprawy podkreślić nadto trzeba, iż sąd administracyjny nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją. Obowiązany jest natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Oznacza to, iż podniesione w skardze zarzuty i ich uzasadnienie nie są wyłącznym kryterium badania legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony. Mając powyższe stwierdzić należy, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2012 r. odmawiającej Skarżącej umorzenia opłaty targowej oraz odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W pierwszej kolejności należy podnieść, że z treści art. 220 § 1 O.p. wynika, że od decyzji organu podatkowego wydanej w pierwszej instancji służy stronie środek prawny w postaci odwołania. Co do zasady wniesienie odwołania powinno nastąpić w terminie 14 dni od dnia doręczenia stronie decyzji (art. 223 § 2 pkt 1 O.p.). Obowiązkiem organu odwoławczego jest zbadanie we wstępnej fazie postępowania, czy wniesione odwołanie zawiera elementy niezbędne do jego rozpatrzenia, wskazane w treści art. 222 O.p., a przede wszystkim czy odwołanie zostało wniesione we wskazanym czternastodniowym terminie, wynikającym z cytowanego przepisu. Konsekwencje uchybienia terminowi do wniesienia odwołania są takie, że powodują zamknięcie drogi do dalszego rozpatrywania sprawy. Jeżeli organ II instancji stwierdzi, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania. Uchybienie terminowi jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminowi, o którym mowa w art. 228 § 1 pkt 2 O.p., oczywiście z zastrzeżeniem, że wcześniej nie został uwzględniony wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 cytowanej ustawy. Z kolei z treści art. 162 § 1 i § 2 O.p. wynika, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami doktryny i orzecznictwa, brak winy strony w dokonaniu czynności procesowej ma miejsce wtedy, gdy istnieje przeszkoda uniemożliwiająca zachowanie terminu i gdy przeszkody tej nie można usunąć przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku. Kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się zatem z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw, w tym przy dokonywaniu czynności procesowych. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, przy przyjęciu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można zatem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nagłej, niezależnej od woli strony i nie dającej się przezwyciężyć (np. przerwa w komunikacji, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp.) – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt I FSK 2179/11, LEX nr 1233075. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że jako przyczynę uchybienia terminowi do dokonania czynności prawnej Skarżąca wskazała na swoją chorobę. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyjaśniło, iż mając na względzie jedynie wskazywanie przez Skarżącą, iż chorowała jako przyczyny uchybienia terminu, bez przedstawienia na to żadnych dowodów (w postaci np. zaświadczenia lekarskiego) nie można uznać braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej. Skoro Skarżąca nie podjęła żadnych działań dla wyjaśnienia tej kwestii to przesądza o tym, że nie wykazała ona braku swej winy. Jak wskazano wyżej, z treści art. 162 § 1 O.p. wynika, że jedną z przesłanek przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie przez zainteresowanego, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o określonym fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (por. t. 5 do art. 162 w S. Babiarz i inni, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wydawnictwo prawnicze, Lexis Nexis, 2006, str. 551). Błędne jest zatem stanowisko organu podatkowego prezentowane w zaskarżonym postanowieniu, że Skarżącą obciąża ciężar udowodnienia braku winy. Wymogi uprawdopodobnienia są bowiem odmienne od udowodnienia, co stanowi istotę indywidualnego postępowania o przywrócenie terminu, w wyniku czego strona zachowuje prawo do kontroli decyzji zgodnej z trybem instancyjnym. Z tego względu, że przepisy Ordynacji podatkowej nie wskazują jaki stopień prawdopodobieństwa jest dostateczny do uznania, że określony fakt miał miejsce w rzeczywistości należy sięgnąć przy jego ocenie do obiektywnych mierników staranności. W realiach rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że przyczyny, na które wskazała strona skarżąca to choroba, która uniemożliwiła jej złożenie w terminie zażalenia. W ocenie Sądu, powyższe może uzasadniać, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania spowodowane było przyczyną nie leżącą po stronie Skarżącej, a więc przez nią niezawinioną. Nie można zgodzić się z argumentacją Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że stwierdzenie w odwołaniu, iż Skarżąca chorowała nie może być potwierdzeniem braku winy zainteresowanej w uchybieniu terminu. W ocenie Sądu, stan chorobowy nie może być postrzegany w kategorii winy chorego. W skardze Skarżąca wskazała, że w okresie zimowym zachorowała na grypę, miała wysoką gorączkę i zgodnie z zaleceniami lekarza leżała przez cały okres choroby. Z uwagi na fakt, że odbyła wizytę lekarską u lekarza rodzinnego, nie otrzymała zwolnienia. Należy zauważyć, iż Skarżąca w skardze podniosła również, że nie było możliwe zawiezienie odwołania przez męża, który przewlekle choruje. Sąd podkreśla, iż samo uprawdopodobnienie przesłanek przez stronę postępowania podatkowego nie powoduje, że organ nie ma możliwości ich weryfikacji, czy oceny prawdopodobieństwa ich wystąpienia. Jednakże w rozpatrywanej sprawie - co słusznie podnosi Skarżąca - organ administracji nie weryfikował twierdzeń Skarżącej zawartych w odwołaniu i w żaden sposób nie dokonał oceny prawdopodobieństwa ich wystąpienia. Ponadto, ważnym jest, że Skarżąca jest osobą w podeszłym wieku i schorowaną. Sąd zauważa, że Skarżąca występując z wnioskiem z dnia 8 października 2010 r. o umorzenie zaległego podatku z tytułu opłaty targowej na dzień 7 października 2010 r. w kwocie 500 złotych, wskazała, że jest emerytką i nie starcza jej na leki i życie. Okoliczność, ta nie została wzięta przez organ odwoławczy pod uwagę i wbrew treści przepisu art. 121 O.p. organ nie zażądał od Skarżącej dodatkowych wyjaśnień, dotyczących wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i twierdzenia w nim zawartego. Należy stwierdzić, iż Skarżąca działając bez profesjonalnego pełnomocnika mogła być przekonana, że informacja o chorobie w złożonym wniosku o przywrócenie terminu, jest wystarczająca do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Okoliczności sprawy obligowały zatem organ do wezwania Skarżącej celem uprawdopodobnienia okoliczności wskazanej we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Należy zauważyć, iż z uwagi na fakt bycia emerytką Skarżąca nie musiała otrzymać zwolnienia lekarskiego na druku L-4, a trudno wymagać od osoby w podeszłym wieku, aby będąc chora myślała równocześnie o otrzymaniu np. zaświadczenia lekarskiego, iż korzystała z pomocy lekarskiej. Organ powinien ocenić prawdopodobieństwo określonych okoliczności. Prawdopodobieństwo przywołanych we wniosku okoliczności powinno stać się przedmiotem ustaleń organu, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. W postępowaniu incydentalnym wywołanym wnioskiem o przywrócenie terminu nie chodzi o uzyskanie absolutnej pewności co do prawdziwości określonych twierdzeń, a jedynie o ocenę ich wiarygodności. Przytoczony wyżej przepis art. 162 § 1 O.p. wymaga jedynie uprawdopodobnienia tej okoliczności za pomocą wszelkiej argumentacji i środków. W niniejszej sprawie jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. całkowicie zaniechał badania tej kwestii, co w opinii Sądu było uchybieniem mającym wpływ na wynik sprawy, albowiem doszło do naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 162 § 1 O.p. i w konsekwencji przedwczesnej odmowy przywrócenia terminu oraz do wydania postanowienia o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania w oparciu o art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zatem obowiązkiem organu będzie zbadanie i odniesienie się do powyższej kwestii z uwzględnieniem okoliczności choroby i jej wpływu na możliwość prawidłowego funkcjonowania oraz wniesienia odwołania w terminie przez Skarżącą. Oczywiście choroba nie jest samoistną okolicznością wystarczającą do uznania, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i nie każdy jej rodzaj stanowi przesłankę do przywrócenia terminu. Do okoliczności faktycznych, uzasadniających brak winy w uchybieniu terminowi, zalicza się natomiast chorobę nagłą, obłożną, która nie pozwoliła na dokonanie czynności procesowej. (wyrok NSA z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00, LEX nr 55307, wyrok NSA z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt I FSK 2179/11, LEX nr 1233075). Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1976 r., sygn. akt V PRN 8/76 choroba strony osobiście działającej, jeżeli uniemożliwiła stronie zachowanie terminu procesowego, z reguły stanowi okoliczność uzasadniającą przywrócenie uchybionego terminu. Oceniając, czy choroba stanowi okoliczność uprawdopodobniającą brak winy w uchybieniu terminu, organ administracji, uwzględniając zasady logiki i doświadczenia życiowego, ocenia zatem, czy rodzaj i charakter choroby uniemożliwiał podjęcie działań w stosownym do tego momencie przez Skarżącą. Wobec powyższego, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. należało uchylić zaskarżone postanowienie. Zakres, w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.