III SA/Wa 1267/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 2003 r. i za poszczególne miesiące 2004 r. postanawia: 1. przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący R. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podniósł, że jego żona od sześciu lat pozostaje na urlopie wychowawczym. W okresie od 1 czerwca 2009 r. do 31 grudnia 2009 r. odbyła staż pielęgniarski celem odnowienia uprawnień. W tym czasie otrzymywała wynagrodzenie w kwocie 1.709 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że sam również pozostaje bez pracy, a jego pięcioosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie z pracy w gospodarstwie oraz pomocy finansowej najbliższych mieszkańców. Podniósł, że komornik dokonał zajęcia ich samochodu marki Peugeot 106 obciążając kosztami egzekucyjnymi w kwocie 942,20 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz trojgiem dzieci (ur. w 2003, 2005 oraz 2007 roku). Posiada dom z 1926 r. o powierzchni 60 m² nieruchomość rolną o powierzchni 2,32 ha. Z oświadczenia wynika także, że Skarżący z tytułu dzierżawy uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 4.004,25 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący przedstawił zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), z których wynika, że w 2009 r. Skarżący uzyskał dochód w kwocie 44.160,53 zł, a jego żona dochód w kwocie 16.765,68 zł., w 2008 r. Skarżący uzyskał dochód w kwocie 40.362,31 zł natomiast jego żona 5.826,25 zł. ponadto skarżący oświadczył, że na utrzymanie każdego z dzieci przeznacza 1.000 zł, a dodatkowo ponosi koszt przedszkola 150 zł oraz koszt obowiązkowych szczepień 300 zł każda oraz koszty leków w przypadku choroby dzieci. Do kosztów miesięcznego utrzymania Skarżący zaliczył także opłatę za telefon 50 zł opłatę za gaz około 310 zł, energię elektryczną 120 zł oraz podatek od nieruchomości 30 zł rocznie. Ponadto Skarżący ponosi koszty remontu domu, budynku gospodarczego, wynajęcia narzędzi i maszyn rolnych w kwocie około 300 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jego rachunek bankowy został zablokowany oraz, że posiada zaległości w opłatach za czynności komornika oraz że spłaca pożyczki zaciągnięte od znajomych i sąsiadów. Skarżący oświadczył, że ani on ani jego rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 30 września 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez Skarżącego zakresie. Pismem z dnia 27 października 2010 r. Skarżący złożył sprzeciw na postanowienie z dnia 30 września 2010 r. W załączeniu przesłał wyciąg bankowy z jego konta bankowego za okres od 1 czerwca 2010 r. do 26 października 2010 r. potwierdzający, iż nie wpływają na nie żadne dodatkowe dochody oprócz czynszu za dzierżawę gruntu. W uzasadnieniu podniósł, iż Sąd bezpodstawnie sformułował tezę, że posiada on dochody, których nie ujawnił. Oświadczył, że żadnych dodatkowych dochodów nie posiada, a nadwyżka wydatków nad dochodami wynika z pożyczek od znajomych i sąsiadów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu go wniesiono, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje, bowiem usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 §1 P.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 §1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę należało, zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącego oraz jego zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, iż na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 376 zł. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt sprawy pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie, ale uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym i z tego względu Sąd postanowił o zwolnieniu od kosztów sądowych. Skarżący wykazał bowiem, iż uzyskiwane przez niego dochody w kwocie 4.004,25 zł brutto (jak wynika z przedstawionego druku PIT-36 za 2009 r.) muszą pokryć koszty utrzymania całej rodziny tj. Skarżącego, jego niepracującej żony oraz trójki małoletnich dzieci. Jak wykazał Skarżący na koszty utrzymania składają się koszty przeznaczone na opłacenie przedszkola, obowiązkowych szczepień, opłaty za telefon, energię elektryczną, które pochłaniają większą część uzyskiwanego dochodu. Ponadto do majątku Skarżącego prowadzona jest egzekucja komornicza. O ile uiszczenie kosztów sądowych warunkuje rozpoznanie sprawy, o tyle warunkiem koniecznym rozpoznania niniejszej sprawy nie jest występowanie profesjonalnego pełnomocnika. Przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie przewidują bowiem "przymusu adwokackiego". Skarżący ma ustawowo zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest sformułowana w art. 6 P.p.s.a. zasada udzielania pomocy stronom (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., II GZ 143/05). Zgodnie z tym przepisem Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną gwarancją procesową jest również to, iż stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że Sąd zbada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też Skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2007 r., II FZ 450/07). Zważywszy więc, że na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji nie istnieje tzw. przymus adwokacki, a Skarżący posiada dochody miesięczne, Sąd uznał, że nie zostały wyczerpane przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 oraz art. 260 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.