III SA/Wa 1275/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 25 października 2010 r. wniosku E. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnej postanawia: 1) przyznać Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi, 2) w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z 14 czerwca 2010 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF E. W. (dalej powoływana jako "Skarżąca") wystąpiła do tutejszego Sądu o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku przedstawiając swoją sytuację materialną, stwierdziła, że jest osobą bezrobotną, ma na utrzymaniu córkę, zaś mąż Skarżącej przebywa w zakładzie Karnym w B. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynikało, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz mężem oraz córką (ur. w 1991 r.), posiada obciążony hipoteką dom o powierzchni 140 m². oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,12 ha. Podała nadto, że nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Jako źródło swoich dochodów Skarżąca podała kwotę 400 zł uzyskiwaną z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Do wniosku Skarżąca dołączyła zaświadczenia z [...] Urzędu Pracy w S., świadczące, że Skarżąca oraz jej córka pozostają bez pracy. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego o przedłożenie dokumentów źródłowych obrazujących sytuację materialną, Skarżąca podała, że nie posiada zeznań podatkowych ani też wyciągów z kont i lokat bankowych. Oświadczyła, że z tytułu pomocy społecznej uzyskuje miesięcznie kwotę 302 zł oraz zasiłek rodzinny – 98 zł, a także korzysta z pomocy rodziny uzyskując kwotę 200 zł. Podniosła, że na żywność wydatkuje miesięcznie kwotę 200 zł oraz korzysta wraz z córką z pomocy Caritas (obiady i żywność dostarczana do domu). Podniosła, że nie posiada zaległości czynszowych ani kredytowych. Skarżąca przedłożyła dowód uiszczenia opłat za: energię elektryczną – 122,49 zł, oraz ratę podatku od nieruchomości 131 zł. Skarżąca przedstawiła także decyzje przyznające zasiłki z tytułu pomocy społecznej. Postanowieniem z 18 sierpnia 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 1275/10 Referendarz sądowy przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wyjaśniono, że w przedmiotowej sprawie zasługiwało na uwzględnienie żądanie zwolnienia z kosztów sądowych, jako że przemawiał za tym fakt utrzymywania się Skarżącej wyłącznie z zasiłków otrzymywanych z pomocy społecznej. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, Referendarz sądowy wskazał, że Skarżąca spłaca w miesięcznych ratach po 500 zł zadłużenie objęte tytułem wykonawczym nr [...]. Okoliczność ta wzbudziła w ocenie Referendarza sądowego wątpliwości co do faktycznych dochodów Skarżącej, bowiem zestawienie jej dochodów z wydatkami pozwala przypuszczać, że Skarżąca dysponuje środkami których nie wyjawiła. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżąca podniosła, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika było stronnicze i krzywdzące. Powtórzyła argumenty dotyczące jej sytuacji materialnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 P.p.s.a. sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Przyznanie prawa pomocy zarówno we wnioskowanym zakresie, jak i w zakresie częściowym jest możliwe zaś w sytuacji, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść odpowiednio: jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To zatem w jej interesie leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co oznacza, iż wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca w sposób wystarczający uprawdopodobniła, iż poniesienie kosztów sądowych przekracza jej możliwości finansowe. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie ze względu, iż brak jest konieczności ustanawiania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie przewidują bowiem "przymusu adwokackiego". Skarżąca ma ustawowo zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest sformułowana w art. 6 P.p.s.a. zasada udzielania pomocy stronom (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., II GZ 143/05). Zgodnie z tym przepisem Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną gwarancją procesową jest również to, iż stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że Sąd zbada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też Skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2007 r., II FZ 450/07). Niezależnie od powyższego, należy podnieść, że Skarżąca nie wykazała, aby podejmowała we własnym zakresie działania zmierzające do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i że działania te nie powiodły się z uwagi na to, iż nie była w stanie spełnić jego żądań finansowych. W ocenie Sądu wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zasługiwał na uwzględnienie. Natomiast wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie został uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.