III SA/Wa 1281/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Dziełak, asesor WSA Alojzy Skrodzki, asesor WSA Marta Katarzyna Waksmundzka-Karasińska (spr.), Protokolant Małgorzata Szamocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi A. i A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2004 r. Nr[...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2004 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] lutego 2004r. nr[...] ; 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości. Wójt Gminy B. decyzją z dnia [...] lutego 2004 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 21 § 1 pkt 2, art. 47, art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) – dalej powoływanej jako ord. pod.; art. 2 – 5, art. 6 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 9, poz. 84 ze zm.) – dalej powoływanej jako u.p.o.l. oraz Uchwały Rady Gminy w B. z dnia [...] grudnia 2003 r., Nr [...] w sprawie podatku od nieruchomości na terenie Gminy B. na rok 2004 – dalej powoływanej jako uchwała, ustalił p. A. C. wysokość podatku od nieruchomości na rok 2004 w kwocie 536, 50 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wysokość podatku od nieruchomości ustalono na podstawie złożonej informacji o nieruchomości i obiektach budowlanych oraz danych z ewidencji gruntów, stosując stawki określone w aktualnie obowiązujących przepisach podatkowych. W odwołaniu od tej decyzji strona domagała się jej zmiany w części dotyczącej wymiaru podatku od gruntów pozostałych w kwocie 360 zł oraz stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za rok 2004 – I kwartał w kwocie 70 zł. Opisując stan faktyczny sprawy stwierdziła, że jej działka nie jest w całości działką budowlaną, za którą została uznana wskutek wniosku Wójta Gminy B.. W uzasadnieniu podniosła, że organ naruszył, określony w art. 210 § 1 ord. pod., obowiązek wyjaśnienia podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa, nie dokonując analizy prawnej stanu faktycznego sprawy. Zdaniem strony o zaliczeniu gruntu do danej kategorii decydują dane z ewidencji gruntów i jego faktyczne przeznaczenie. Jeżeli jednak istnieje wątpliwość co do rzetelności tychże ewidencji i informacji tam zawartych, organ podatkowy nie może dokonać ustalenia zobowiązania podatkowego automatycznie o te dane. Nie powinien także ingerować w zapisy w ewidencji gruntów. Takie działanie dyskryminuje określone grupy podatników i jest powszechnie traktowane jako złamanie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2004 r., Nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.); art. 207 ord. pod., po rozpatrzeniu odwołania państwa A. i A. C. od wyżej wskazanej decyzji Wójta Gminy B., na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ord. pod. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy uznał, że nie można zarzucić organowi I instancji naruszenia prawa, gdy za podstawę naliczenia podatku przyjął dane wynikające z aktualnej ewidencji gruntów, a stawki podatku zostały wyliczone na podstawie obowiązującego w tej materii aktu prawa miejscowego – uchwały Rady Miejskiej w N.. Następnie, powołując się na art. 5 ust. 1 u.p.o.l., uchwałę, oraz § 68 ust. 3 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454) stwierdził, iż organ I instancji nie miał żadnych uprawnień do prowadzenia własnego postępowania w tym zakresie i przy ustalaniu wymiaru podatku był zobowiązany oprzeć się na danych z ewidencji gruntów i budynków. W skardze na tę decyzję strona skarżąca wniosła o zmianę decyzji Wójta Gminy B., stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości za I i II kwartał 2004 r. oraz o uchylenie decyzji organu odwoławczego. Na poparcie swoich wniosków przytoczyła okoliczności faktyczne związane z uznaniem – na wniosek Wójta – działek o powierzchni do 4000 m² za działki (w całości) budowlane oraz podejmowaniem przez Radę Gminy uchwały w sprawie stawek podatkowych na 2004 r. Stwierdziła, powołując się na – załączone do skargi - decyzję i nakazy płatnicze za 2003 r. oraz okoliczność odralniania gruntu pod budowę budynku, iż w poprzednich latach jej działkę traktowano częściowo jako rolną. Nikt nie zawiadomił jej ponadto o przekwalifikowaniu gruntu. W związku z tym zadała szereg pytań związanych z powołaniem się przez organ odwoławczy na uchwałę Rady Miejskiej w N., kompetencjami Wójta Gminy do złożenia wniosku o przekwalifikowanie gruntów, kompetencjami organu II instancji w zakresie ustalania stanu faktycznego sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przedmiotem sporu pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia przyjęcia danych z ewidencji gruntów i budynków jako podstawy faktycznej do ustalenia podatku od nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2004 r., sygn. akt III SA/Wa 257/04 (niepublikowany) stwierdził, iż ewidencja gruntów i budynków jest urzędowym źródłem informacji faktycznych wykorzystywanych w postępowaniach administracyjnych, w tym i w postępowaniu podatkowym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1994 r., III SA 1685/93, Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1999, nr 2, poz. 67, wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 1995 r., SA/Wr 1703/94, Wspólnota 1995, nr 42, poz. 24, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2003 r. III RN 22/02, OSNP 2004, nr 6, poz. 92). Dane wynikającej z ewidencji gruntów lub budynków mogą być oczywiście zakwestionowane, a wynikające z nich domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy może być obalone. Jednakże weryfikacja tych danych nie może być przeprowadzona przez organy podatkowe, gdyż nie posiadają one takich kompetencji. Organy właściwe do prowadzenia ewidencji i sposób korygowania danych w nich zawartych zostały określone w ustawie – Prawo geodezyjne i kartograficzne. Jeżeli więc podatnik kwestionuje zgodność danych wynikających z ewidencji gruntów ze stanem faktycznym, to powinien najpierw wystąpić o ich korektę, w trybie określonym w powołanym akcie prawnym, a następnie, w przypadku uwzględnienia jego zastrzeżeń, na podstawie zmienionych danych z ewidencji wnosić o wzruszenie ostatecznych decyzji ustalających wysokość zobowiązań podatkowych w oparciu o ewidencję gruntów i budynków (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r. III SA 911/94, OSS 1994, nr 4 – 5, poz. 164). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni podzielił. Odnosząc go zaś do okoliczności przedmiotowej sprawy uznał zarzuty skargi w zakresie oparcia się organów obu instancji o ewidencję gruntów i budynków za bezzasadne. Podkreślić należy, iż strona skarżąca była, już na etapie postępowania odwoławczego, w pełni świadoma wpływu dokonanych w ewidencji zmian na wysokość jej zobowiązania podatkowego. Świadczyć mogą o tym przedstawione wyżej argumenty odwołania i skargi. Powoływanie się przez nią na akty wymiaru podatku w latach poprzednich, w tym w 2003 r. nie jest zatem zasadne. W związku z powyższym wskazać należy, iż strona chcąc zmienić podstawę faktyczną ustalania zobowiązania podatkowego musi doprowadzić do zmian w ewidencji gruntów i budynków. Dopiero dokonanie tych zmian będzie skutkowało zmianami w przyjętym przez organy podatkowe stanie faktycznym i – w konsekwencji – w wysokości ustalanego stronie zobowiązania podatkowego. Jako trafny trzeba ocenić zarzut strony sprowadzający się do zakwestionowania powołania w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego uchwały Rady Miejskiej w N.. Uchwała ta nie mogła mieć bowiem zastosowania w sprawie, z uwagi na to, iż właściwą do określania stawek podatku od nieruchomości na terenie Gminy B. jest Rady Gminy B., a nie żadna inna. Niemniej jednak – jak Sąd wyżej ustalił - organ II instancji w uzasadnieniu decyzji powołał się również na właściwą uchwałę. W związku z tym stwierdzić należy, iż błąd ten nie wpływa na wynik sprawy i nie stanowi w żadnym razie podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do pytań skarżących dotyczących kompetencji Wójta Gminy w zakresie składania wniosków o dokonanie zmian w ewidencji gruntów i budynków oraz nie zawiadomienia podatników o przekwalifikowaniu gruntu trzeba zauważyć, iż Sąd nie zajmował się badaniem tych okoliczności w niniejszej sprawie. Sąd orzeka – stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej powoływanej jako u.p.p.s.a. – w granicach danej sprawy. Oznacza to, iż w tym przypadku miał jedynie możliwość skontrolowania legalności decyzji wydanych w I i II instancji. W tym zakresie nie mieściły się czynności podejmowane wcześniej przez Wójta Gminy B. (złożenie wniosku o dokonanie zmian w ewidencji) oraz zaniechania tego organu i Starostwa Powiatowego w G. (nie zawiadomienie podatników o przekwalifikowaniu gruntu). Bezzasadność zarzutów skargi, względnie sytuacja, w której nie stanowią wystarczającej podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, nie przesądzają automatycznie o legalności tejże decyzji. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest stosownie do art. 184 zdanie pierwsze Konstytucji RP, art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), art. 3 § 2 oraz art. 134 § 1 u.p.p.s.a. rozstrzygnięcie w przedmiocie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. W związku z tym, w myśl ostatniego z wyżej powołanych przepisów, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jedynymi ograniczeniami są: zawarty w tym samym przepisie nakaz rozstrzygania w granicach danej sprawy (co do zasady) oraz (także co do zasady) zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego zamieszczony w art. 134 § 2 u.p.p.s.a. Sąd stosuje ponadto – stosownie do art. 135 u.p.p.s.a. – przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Kontrolując zaskarżoną decyzję w wyżej wyznaczonych ramach Sąd stwierdził naruszenia prawa procesowego uzasadniające wznowienie postępowania podatkowego w myśl art. 240 § 1 pkt 4 ord. pod. Przepis ten stanowi, iż w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Na wstępie należy zauważyć, iż z akt podatkowych sprawy wynika, że organ odwoławczy nie wypełnił dyspozycji art. 200 § 1 ord. pod., tj. przed wydaniem decyzji nie wyznaczył stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Wskazana wyżej norma nie ma charakteru bezwzględnego. Wyjątki od niej określone są w art. 200 § 2 ord. pod. i nie można interpretować ich rozszerzająco. Oznacza to przede wszystkim, brak podstaw do wywodzenia, iż organ odwoławczy nie ma obowiązku stosowania art. 200 § 1 ord. pod. W tym przedmiocie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 4 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 156/04 (opublikowany w Systemie Informacji Prawnej LEX OMEGA, pod nr 120948) zauważył, iż wynikający z art. 200 § 1 ord. pod. obowiązek wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego ciąży także na organie odwoławczym bez względu na to, czy w toku postępowania odwoławczego zebrano dodatkowe dowody. Powyższe orzeczenie nawiązuje do uchwały pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2003 r., sygn. akt FPK 5/03 (opublikowana w Systemie Informacji Prawnej LEX OMEGA, pod nr 110947), w której poszerzony skład NSA uznał, iż do istotnych wad postępowania należy zaliczyć niedopełnienie obowiązku wynikającego z art. 200 ord. pod., co narusza podstawową zasadę procedury podatkowej zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Obowiązek wynikających z art. 200 ord. pod. ciąży także na Samorządowym Kolegium Odwoławczym, ponieważ przepis ten odnosi się także do organu odwoławczego. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podzielił te poglądy. Wypada także podnieść, iż powyższe zagadnienie było również rozważane w piśmiennictwie. Stwierdzono, że z treści art. 200 § 1 ord. pod. wynika, że strona ma prawo wypowiedzieć się w sprawie całego materiału dowodowego zgromadzonego w określonej sprawie podatkowej, niezależnie od tego, w jakiej fazie jej załatwiania oraz przez który organ podatkowy, I czy II instancji, został on zebrany (C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Uchla, Ustawa Ordynacja podatkowa – komentarz, Wydawnictwo Dom Wydawniczy ABC, 2003, str. 533, pkt 5). Podniesiono także, iż nie wyznaczenie stronie w postępowaniu odwoławczym terminu do wypowiedzenia się w sprawie sprawiłoby, że strona zostałaby pozbawiona prawa do obrony swoich racji, a to stanowiłoby naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu podatkowym (B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska, Ordynacja podatkowa – komentarz, Wydawnictwo Dom Organizatora, Toruń 2002, str. 662). Poglądy te znalazły pełną aprobatę Sądu. W nawiązaniu do powyższego konieczne jest wskazanie, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki wyłączające zastosowanie art. 200 § 1 ord. pod., uregulowane w art. 200 § 2 ord. pod. W jego świetle, przepisu art. 200 § 1 ord. pod. nie stosuje się: 1) w przypadkach przewidzianych w art. 123 § 2 oraz w art. 165 § 5 ord. pod.; 2) w sprawach zabezpieczenia i zastawu skarbowego. Artykuł 123 § 2 ord. pod. stanowi, iż organ może odstąpić od zasady zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jeżeli w wyniku postępowania wszczętego na wniosek strony ma zostać wydana decyzja w całości uwzględniająca wniosek strony. Z ustalonego przez Sąd stanu faktycznego jednoznacznie wynika, iż taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie. Z art. 165 § 5 ord. pod. (w związku z art. 200 § 2 ord. pod.) wynika, iż art. 200 § 1 ord. pod. nie ma zastosowania w sprawie 1) ustalania zobowiązań podatkowych, które zgodnie z odrębnymi przepisami ustalane są corocznie, jeżeli stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie; 2) umorzenia zaległości podatkowych w przypadkach, o których mowa w art. 67 § 4 ord. pod. Z ustaleń faktycznych Sądu wynika, iż żadna z wyżej wymienionych sytuacji nie miała miejsca w sprawie. W odniesieniu wskazanej w pkt 1 należy zwrócić uwagę, iż dokonana na wniosek Wójta Gminy B. zmiana w ewidencji gruntów i budynków zmieniła stan faktyczny w porównaniu z rokiem 2003. Jest to szczególnie widoczne w kontekście powołanych przez stronę w skardze do Sądu (i załączonych do niej) decyzji i nakazów płatniczych za 2003 r. Tym samym nie można uznać, iż stan faktyczny ustalony dla określenia zobowiązania podatkowego strony za 2004 r. nie uległ zmianie w stosunku do 2003 r. Sytuacja wskazana w pkt 2 nie miała miejsca, gdyż z całokształtu okoliczności faktycznych sprawy ustalonych przez Sąd wynika bezspornie, iż sprawa jest "wymiarowa" i nie dotyczy w związku z tym umorzenia zaległości podatkowych. W uzupełnieniu powyższych rozważań trzeba podnieść, że sprawa administracyjna nie dotyczyła także zabezpieczenia i zastawu skarbowego, ponieważ – jak wielokrotnie już wyżej wskazywano – dotyczyła ona ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2004 r. Tym samym ta przesłanka wyłączająca zastosowanie w sprawie art. 200 § 1 ord. pod. również nie mogła zaistnieć. Wyżej przedstawione uchybienie przepisom prawa przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie było jedynym w sprawie. Wójt Gminy B. przy wydawaniu decyzji w I instancji naruszył art. 165 § 2 ord. pod. oraz art. 200 § 1 w związku z art. 123 § 1 ord. pod. Pierwszy z wymienionych przepisów stanowi, iż wszczęcie postępowania z urzędu następuje w formie postanowienia. Nie stosuję się go w przypadkach określonych w art. 165 § 5 ord. pod. tj. w tych samych, w których nie stosuje się art. 200 § 1 ord. pod. Jak wyżej wskazano żaden z powyższych przypadków w przedmiotowej sprawie nie miał miejsca, zatem organ I instancji miał obowiązek wydać postanowienie o wszczęciu postępowania i stosownie do art. 165 § 4 ord. pod. doręczyć je stronie. Z akt podatkowych sprawy wynika, że nie uczynił zadość termu obowiązkowi. Podobnie nie zastosował się do dyspozycji art. 200 § 1 ord. pod. i nie wyznaczył stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Skutkiem tego było naruszenie art. 123 § 3 ord. pod. tj. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. W piśmiennictwie podkreśla się, że czynny udział strony w postępowaniu to wstępny i konieczny warunek zagwarantowania podatnikowi, jeżeli nie równorzędnej, to równoprawnej pozycji w postępowaniu podatkowym. Przewaga organu podatkowego jest kompensowana systemem gwarancji procesowych, których – w szerokim tego słowa znaczeniu – powinna być cała ord. pod. Dlatego prawo czynnego udziału strony powinno rozciągać się na całokształt postępowania podatkowego, przy czym niektóre jego elementy wymagają pod tym względem szczególnego wzmocnienia. Daje taką możliwość prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (C. Kosikowski, (...), str. 369). Podkreśla się, iż niewykonanie przez organ podatkowy obowiązku wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego oznacza naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu podatkowym, a to stanowi kwalifikowaną wadliwość tego postępowania, która może pociągnąć za sobą sankcję w postaci wznowienia postępowania (B. Brzeziński, (...), str. 663, pkt 5). Sąd przedstawione wyżej poglądy w pełni zaaprobował. Odnosząc zaś jej do okoliczności rozpoznawanej sprawy stwierdził, że zarówno organ II instancji (co wskazano wyżej), jak i organ I instancji pozbawiły stronę prawa do czynnego udziału w postępowaniu podatkowym. W postępowaniu w I instancji organ nie wydał i nie doręczył stronie postanowienia o wszczęciu postępowania, nie wyznaczył jej terminu do wypowiedzenia się. W II instancji organ również nie wyznaczył stronie terminu do wypowiedzenia się odnośnie zebranego w sprawie materiału. Nie można się dopatrzyć w tym żadnej winy strony, która nie miała wiedzy o zmianie stanu faktycznego (do momentu wydania decyzji przez Wójta), nie wiedziała o prowadzonym postępowaniu, (do momentu otrzymania decyzji wymiarowej), nie miała też szansy wypowiedzieć się przed wydaniem decyzji w I instancji. Następnie, w trakcie postępowania odwoławczego również nie umożliwiono jej przedstawienia swoich racji. Na marginesie należy także zauważyć, iż Wójt Gminy B. naruszył także dyspozycję art. 227 § 2 ord. pod. nie ustosunkowując się do podniesionego przez stronę w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 210 § 1 ord. pod. Waga wskazanych wyżej naruszeń jest tym większa, że w wyniku wadliwie przeprowadzonego postępowania ustalono stronie zobowiązanie podatkowe kilkukrotnie przewyższające te, które uiściła rok wcześniej. Nie miała przy tym możliwości, przygotować się na drastyczną zmianę obciążenia podatkowego. Organy podatkowe nie uwzględniając powyższego w związku z nie zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu złamały również – określoną w art. 121 § 1 ord. pod. – zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Mając na uwadze całość poczynionych wyżej rozważań, Sąd ocenił, że zarówno decyzja Wójta Gminy B., jak i decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. zostały wydane w wyniku przeprowadzenia dotkniętego kwalifikowaną wadą postępowania uzasadniającą, na mocy art. 240 § 1 pkt 4 ord. pod. jego wznowienie. Oznacza to, że Sąd ma obowiązek – stosownie do brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" u.p.p.s.a. w związku z art. 135 u.p.p.s.a. – uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wydaną przez Wójta Gminy B.. W tych warunkach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" w związku z art. 135 u.p.p.s.a. oraz art. 152 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Sąd nie orzekł o zwrocie skarżącym kosztów postępowania, gdyż nie złożyli oni do momentu zamknięcia rozprawy wniosku o zasądzenie im kosztów postępowania od strony przeciwnej. O prawie powyższym zostali pouczeni – na podstawie art. 6 i art. 210 § 1 zdanie drugie u.p.p.s.a. - w zawiadomieniu o rozprawie (pkt 4 pouczenia).