III SA/Wa 1308/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Owsiak, Sędziowie sędzia WSA Ewa Fiedorowicz (sprawozdawca), sędzia WSA Anna Zaorska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2018r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. J. P. (dalej: strona lub skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] (dalej: Dyrektor IAS) z [...] marca 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynikało, że decyzją z [...] października 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: Naczelnik US) orzekł w sprawie solidarnej ze spółką P. Centrum Konferencyjne sp. z o.o. z siedzibą w S. odpowiedzialności podatkowej skarżącego za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za maj 2012 r. Decyzja została doręczona stronie 6 października 2017 r. Pismem wniesionym 6 grudnia 2017 r. skarżący wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji. W uzasadnieniu wniosku wymieniono przyczyny z powodu których strona nie dochowała terminu do złożenia odwołania, mianowicie: • zły stan zdrowia spowodowany ciężką chorobą układu krążenia, tj. zakrzepicą; • czasowy pobyt za granicą Rzeczpospolitej Polskiej, związany z pobytem w zagranicznym szpitalu; • podeszły wiek strony, skutkujący niemożnością załatwienia sprawy w trybie pilnym; • odbiór korespondencji przez współpracowników skarżącego, którzy nie posiadali z nim kontaktu w związku z pobytem w zagranicznym ośrodku leczniczym. Ponadto we wniosku podniesiono, że skarżący posiadał możliwość zapoznania się z treścią zaskarżonej decyzji [...] listopada 2017 r., zatem ta data stanowiła dzień ustania przyczyny uchybienia terminu do złożenia odwołania. Postanowieniem z [...] marca 2018 r. Dyrektor IAS stwierdził po pierwsze, uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, a po drugie, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Organ wskazał, że w sprawie niniejszej termin do wniesienia odwołania upływał z 21 października 2017 r., a odwołanie zostało wniesione 6 grudnia 2017 r., zatem z uchybieniem ustawowego terminu. Odnosząc się do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, organ wskazał, że skarżący nie uprawdopodobnił, że pogorszenie się stanu zdrowia miało miejsce jedynie w terminie do skutecznego wniesienia odwołania i że było tego rodzaju, że uniemożliwiało jego działanie. Strona nie uprawdopodobniła także okoliczności pobytu w zagranicznym ośrodku szpitalnym. Podeszły wiek, poważne dolegliwości zdrowotne z nim związane nie mogą zostać uznane za okoliczności wyłączające winę w uchybieniu terminowi. Nie każda choroba, choć jest nagła w tym sensie, że pacjent jej nie planuje i nie można jej przewidzieć, uzasadnia przyjęcie, że uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej z jej powodu było usprawiedliwione. Musi to być taki stan chorobowy, który wyłącza całkowicie pacjenta z jakiejkolwiek możliwości działania, możliwości świadomego podejmowania decyzji. Organ argumentował, że we wniosku skarżący nie przedstawił żadnej argumentacji, która wskazywałby na zły stanu zdrowia uniemożliwiający mu wniesienie środka zaskarżenia. Do akt sprawy nie przedłożono zaświadczenia lekarskiego precyzującego rodzaj choroby ani okresu, w którym ta choroba wystąpiła, co mogłoby uprawdopodabniać w stopniu wystarczającym brak winy w uchybieniu terminu. Dyrektor IAS zauważył także, że skarżący nie wskazał na żadne konkretne zdarzenie, które w terminie otwartym do wniesienia odwołania uniemożliwiało mu złożenie odwołania za pośrednictwem innej osoby. Organ zwrócił też uwagę na to, że [...] września 2017 r. Naczelnik US wydał postanowienie o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do 5 października 2017 r. Zatem strona do tej daty powinna spodziewać się wydania decyzji w przedmiocie jej odpowiedzialności lub ewentualnego postanowienia o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy. Pomimo upływu nowego terminu załatwienia sprawy, wskazanego w postanowieniu, skarżący nie podjął żadnych działań w celu ustalenia w organie podatkowym, czy postępowanie wobec niego zostało zakończone w przewidywanym terminie. Powyższe działania mogłyby ustrzec stronę przed negatywnymi konsekwencjami niedochowania terminu do wniesienia odwołania. Dyrektor IAS stwierdził również, że brak kontaktu ze współpracownikami dysponującymi decyzją nie stanowi o braku winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania. W przywołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła uchylenia postanowienia Dyrektora IAS z [...] marca 2018 r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze zarzucono naruszenie: 1. art. 163 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.2018.800 t.j.) polegające na uznaniu, że skarżący nie spełnił przesłanek wskazanych w tym przepisie, podczas, gdy skarżący uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu na wniesienie odwołania nastąpiło bez jego winy i tym samym ziściły się przesłanki wskazane w art. 163 § 1 Ordynacji podatkowej; 2. art. 120, 122, art. 180, art. 187 Ordynacji podatkowej, poprzez prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z powyższymi normami, polegające na nierzetelnym i wybiórczym gromadzeniu materiału dowodowego; 3. art. 121 Ordynacji podatkowej, poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej w wyniku postępowania przeprowadzonego w sposób sprzeczny z zasadą zaufania obywateli do organów państwa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Stosownie do art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Odnosząc się do przesłanek przywrócenia terminu należy wskazać, że przepis art. 162 Ordynacji podatkowej nie uzależnia przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci, czyli niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga zatem wykazania, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Takie rozumienie przesłanki przywrócenia terminu jest utrwalone zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2006 r. II FSK 616/05, z 21 grudnia 2006 r. I FSK 374/06; wyrok WSA w Lublinie z 6 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 867/17 dostępne, podobnie jak inne orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu, w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). ), jak i w doktrynie (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wrocław 2004, str. 586; H. Dzwonkowki (w:) C. Kosikowski, A. Huchla, H. Dzwonkowski, Ustawa Ordynacja Podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC 2004, str. 437). W sprawie bezspornym było, że decyzja organu pierwszej instancji z [...] października 2017 r. została doręczona skarżącemu 6 października 2017 r. (k.220 akt administracyjnych). Przewidziany w art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej termin 14 dni do wniesienia odwołania upłynął bezskutecznie 20 października 2017 r. Wnosząc odwołanie od decyzji 6 grudnia 2017 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżący niewątpliwie dopuścił się uchybienia terminu do wniesienia odwołania, co zostało stwierdzone zaskarżonym postanowieniem. W sprawie niniejszej sporne było uprawdopodobnienie braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia odwołania od decyzji. Uwzględniając argumentację zawartą w skardze należy podkreślić, że obowiązek uprawdopodobnienia braku winy spoczywa na zainteresowanym i nie może być przerzucany na organ podatkowy. Organ podatkowy dokonuje natomiast oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy i bierze pod uwagę, wszystkie okoliczności faktyczne, oceniając winę według obiektywnych mierników staranności. Z dorobku orzecznictwa wynika, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się okoliczności nagłe, niespodziewane, których nie można wcześniej przewidzieć, a które uniemożliwiają dokonanie czynności, np. nagłą lub obłożną chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 września 2000 r. I SA 1072/2000, wyrok WSA w Lublinie z 6 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 867/17). Co do zasady, uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Uprawdopodobnienie nie oznacza zatem obowiązku udowodnienia braku winy. Niemniej podkreślić należy, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić gdy strona nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Każdy nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminowi dokonania czynności wyłącza możliwość zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Jak wskazano wyżej, uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu, wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Niewątpliwie, w sprawach o przywrócenie terminu wystarczające jest jedynie uprawdopodobnienie zdarzeń, które były przeszkodą do złożenia pisma w terminie, nie zaś przedstawienie niepodważalnych dowodów, świadczących o niedających się przezwyciężyć przeszkodach (wyrok NSA z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 178/12). Nie zmienia to jednak oceny, że obowiązek uwiarygodnienia okoliczności w tym zakresie, w tym także daty ustania przyczyny uchybienia terminu, spoczywa na stronie. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych nie ma wątpliwości co do tego, że organ podatkowy nie ma obowiązku poszukiwania dowodów wskazujących na możliwość braku winy strony w uchybieniu terminu. Podkreślić także należy, że o ile dla przywrócenia terminu konieczne jest przynajmniej uprawdopodobnienie okoliczności, które były przeszkodą do złożenia pisma w terminie. Oznacza to, że gołosłowne twierdzenia wymieniające okoliczności, mające świadczyć o braku winy w uchybieniu terminowi, nie są równoznaczne z uprawdopodobnieniem. W niniejszej sprawie jako przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia odwołania wskazano: • zły stan zdrowia spowodowany ciężką chorobą układu krążenia, tj. zakrzepicą; • czasowy pobyt za granicą Rzeczpospolitej Polskiej, związany z pobytem w zagranicznym szpitalu; • podeszły wiek strony, skutkujący niemożnością załatwienia sprawy w trybie pilnym; • odbiór korespondencji przez współpracowników skarżącego, którzy nie posiadali z nim kontaktu w związku z pobytem w zagranicznym ośrodku leczniczym. Poza faktem, że skarżący jest w podeszłym wieku, wystąpienie żadnej z powyższych okoliczności nie zostało w sprawie nawet uprawdopodobnione. Organ nie miał obowiązku wzywania strony do przedłożenia dokumentów uprawdopodabniających wskazane okoliczności usprawiedliwiające niedochowanie terminu, zwłaszcza, że stronę przy wnoszeniu odwołania i wniosku o przywrócenie terminu reprezentował profesjonalny pełnomocnik. Wszelkie zatem dokumenty stanowiące uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania strona zobowiązana była przedłożyć wraz z tym wnioskiem. Przepis art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej wymaga nie tylko podania przyczyny uchybienia terminowi ale i uwiarygodnienia (uprawdopodobnienia), że przyczyna ta pozostawała niezależna od woli i wiedzy strony. Warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi, jako konieczna przesłanka do ewentualnego przywrócenia terminu, należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. Organ podatkowy prawidłowo uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił podnoszonej okoliczności, iż pogorszenie się jego stanu zdrowia, uniemożliwiające dochowanie terminu, nastąpiło w terminie otwartym do wniesienia odwołania. Strona nie uwiarygodniła także okoliczności pobytu w zagranicznym ośrodku szpitalnym. Podeszły wiek, poważne dolegliwości zdrowotne z nim związane, same w sobie nie stanowią okoliczności wyłączające winę w uchybieniu terminowi. Nie każda choroba, choć jest nagła w tym sensie, że pacjent jej nie planuje i nie można jej przewidzieć, uprawnia do przyjęcia, że uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej z jej powodu było usprawiedliwione. Aby choroba uzasadniała przywrócenie terminu musi to być taki stan chorobowy, który wyłącza całkowicie pacjenta z jakiejkolwiek możliwości działania, możliwości świadomego podejmowania decyzji. Tymczasem we wniosku skarżący nie przedstawił żadnej argumentacji, która na taki efekt jego złego stanu zdrowia wskazywałaby. Do wniosku (ani do skargi) nie przedłożono zaświadczenia lekarskiego precyzującego rodzaj choroby ani okresu, w którym choroba ta wystąpiła (czy też nasiliła się). W istocie skarżący nie wskazał też na żadne konkretne zdarzenie, które w terminie otwartym do wniesienia odwołania uniemożliwiało mu złożenie odwołania za pośrednictwem innej osoby. Choroba usprawiedliwia zatem niedotrzymanie terminu tylko wtedy, gdy nastąpiła nagle i uniemożliwia dokonania czynności, a strona nie miała możliwości wyręczenia się inną osobą. Trafnie organ podatkowy wskazał, że przy ocenie winy strony Iub jej braku w niedochowaniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności. które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań, mających na celu ubezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 maja 2008 r. sygn. akt I OZ 354/08). Z treści art. 162 Ordynacji podatkowej wynika, co podkreślono na wstępie, że to strona ma uprawdopodobnić zaistnienie niezawinionych przez nią okoliczności, które uniemożliwiły jej dochowanie terminu. To strona powinna uwiarygodnić swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda, na którą się powołuje, była od niej niezależna i uniemożliwiła jej działanie nawet przy dołożeniu największego wysiłku możliwego w danych okolicznościach. Przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają bowiem wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Prawidło też Dyrektor IAS przyjął, że nie stanowi podstawy do przywrócenia terminu podnoszony przez stronę fakt, że przesyłka została odebrana przez pracowników skarżącego. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że okoliczność, iż osoba, której wręczono pismo za pokwitowaniem nie oddała pisma adresatowi, nie ma wpływu na skuteczność doręczenia (tak WSA w Krakowie II SA/Kr 1491/10; NSA w wyroku z 22 marca 2000 I SA/Lu 1731/98 oraz WSA w Poznaniu w wyroku z 3 września 2008 r. IV SA/Po 873/07). Niewywiązanie się z przyjętego obowiązku oddania decyzji jej adresatowi przez osobę, której doręczono decyzję zastępczo, nie zwalnia adresata z winy w przypadku, gdy uchybił on terminom procesowym na skutek takiego zaniedbania. Doręczenie zastępcze bowiem z mocy art. 149 Ordynacji podatkowej wywołuje takie skutki jak doręczenie adresatowi do rąk własnych. Potwierdzenie odbioru pisma przez osobę wskazaną w art. 149 Ordynacji podatkowej uzasadnia przyjęcie domniemania istnienia po stronie kwitującego woli oddania pisma bezpośrednio adresatowi. Reasumując, należy stwierdzić, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić wyłącznie w przypadku gdy dopełnienie tego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkód nie do przezwyciężenia, a oceny tej należy dokonywać w kategoriach reguł starannego działania, biorąc pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Tymczasem z argumentacji wniosku i skargi nie wynika, aby takie działania skarżący w sprawie podejmował, nie wynika przede wszystkim, aby wystąpiły okoliczności powołane przez stronę jako uniemożliwiające jej dochowanie terminu do wniesienia odwołania. Podniesione przez skarżącego okoliczności stanowiące przeszkodę w dochowaniu terminu, nie były zdarzeniami stanowiącymi o braku winy w uchybieniu terminu. Ponadto strona tych okoliczności nie uprawdopodobniła. Wskazane w skardze zarzuty naruszenia powołanych przepisów okazały się więc niezasadne. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018, poz. 1302, dalej p.p.s.a.), orzeczono jak w sentencji. Sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym.