III SA/Wa 1323/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 sierpnia 2011 r. po rozpoznaniu wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od osób fizycznych p o s t a n a w i a odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. A. Z., dalej powoływana jako Skarżąca, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych: wpierw w skardze z 29 marca 2011 r. a następnie w treści formularza PPF z 19 maja 2011 r. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w 2009 r. uzyskała dochód w wysokości 26317,17 zł, w 2010 r. – 42830,70 zł. Dochody te są przeznaczane w całości na spłatę zobowiązań strony, co oznacza, ze uzyskiwane przez nią środki nie pozwalają na pokrycie bieżących kosztów utrzymania skarżącej i jej rodziny. Przychód z działalności gospodarczej został określony na kwotę 790441,84 zł i 558344,20 zł. Przychód ze sprzedaży S. w 2011 r. został określony na kwotę 88450 zł. Skarżąca wskazała, że jej mieszkanie jest obciążone kredytem hipotecznym, a rata kredytu wynosi 1090CHF; płaci miesięczne raty kredytu hipotecznego za lokal, w którym prowadzi działalność gospodarczą (2560,72 zł); posiada nieuregulowane zobowiązania na kwotę 1200000,- zł z tytułu dwóch kredytów hipotecznych, umowy o limit firmowy); prowadzi rozmowy o restrukturyzację zadłużenia z [...]; został wydany przeciw stronie prawomocne nakazy zapłaty na łączną kwotę ok. 99951,05 zł; wszczęte zostało przeciwko stronie postępowanie egzekucyjne przed komornikiem sądowym przy sądzie rejonowym, w wyniku którego zajęte zostały rachunki bankowe strony w [...], [...], [...]. Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie uzyskać kredytu na poczet kosztów postępowania, ponieważ jej wnioski są odrzucane przez banki. Wskazała także, że miesięczny koszt utrzymania małoletniego syna (M.), wynosi ok. 3 tys. zł ( w tym wydatki na żywność – 500,- zł; na ubrania – 800,- zł, ferie zimowe – 1200; aikido, nauka tańca, niemieckiego, kino, kieszonkowe –ok. 700 zł, wakacje – 1500 zł). Środki uzyskiwane z alimentów w wysokości 1500 zł nie zabezpieczają pokrycia wskazanych wydatków z tytułu utrzymania dziecka. Skarżąca poinformowała, że posiada lokal mieszkalny o powierzchni 149 m.kw. (obciążony hipoteką w kwocie 55 tys zł), lokal biurowy o powierzchni – 105 m.kw. (obciążony hipoteką w kwocie 600 tys zł). Wskazała, że wszystkie posiadane nieruchomości "są w kredycie", a miesięczna rata ich spłaty to kwota 8200 zł. Skarżąca wskazała, ze osiąga miesięcznie ok. 3570 zł brutto. Nadto ciążą na niej obciążenia kredytowe: 1. kredyt hipoteczny 500 tys zł z ratą miesięczną 3200 zł; 2. kredyt hipoteczny 400 tys zł z ratą miesięczną 2500 zł; 3. kredyt "w linii rachunku" 200 tys zł z ratą miesięczną 2500 zł; 4 zadłużenie kredytowe z tytułu niespłaconego kredytu w rachunku bieżącym w kwocie 50 tys zł. Strona oświadczyła, iż prowadzi działalność gospodarczą, koszty miesięczne są na poziomie 30 tys zł, a dochód miesięczny nie pokrywa wszystkich zobowiązań z tytułu rat kredytu. Skarżąca załączyła do wniosku zeznania PIT 36 za 2009 i 2010 r., zestawienie faktur wystawionych przez S. za okres 10 luty 2011 r. do 26 kwietnia 2011 r., odpisy wyciągów bankowych za okres od listopada 2010 r., siedem zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych (ostatnie z 10 marca 2011 r.), wypowiedzenie umowy rachunku bankowego [...] z 17 grudnia 2010 r., nakazy zapłaty (4 sztuki), umowę [...] z 12 kwietnia 2007 r. wraz z porozumieniem o restrukturyzacji zadłużenia z 20 stycznia 2011 r., potwierdzenie zawarcia umowy kredytowej z 4 listopada 2008 r., umowę kredytu hipotetycznego z 16 lutego 2009 r., umowę kredytu z 15 lutego 2006 r. Postanowieniem z 2 czerwca 2011 r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy, stwierdzając niezupełność zadeklarowania przychodów przez stronę, ze skutkiem dla sposobu rozpoznania wniosku. W postanowieniu wskazano również, że wysokość nie wszystkich wydatków związanych z utrzymaniem syna, ponoszona w ramach wspólnego gospodarstwa domowego (kieszonkowe, kino, teatr, ubranie, kursy, ferie etc) będzie korzystać z pierwszeństwa przez należnościami z tytułu kosztów sądowych. Referendarz sądowy stwierdził, że nawet jeśli przyjąć, iż sprawy z zakresu wniosku o umorzenie zaległości z tytułu VAT mają ścisły związek z działalnością gospodarczą strony to, przy istnieniu przychodów z tytułu tej działalności (za 2011 r. w wysokości 88 tys. zł, s. 41 akt sądowych), co zresztą wynika z kilku załączników do formularza PPF, Skarżąca nie wskazała żadnych wydatków, które korzystają z pierwszeństwa przed należnościami z tytułu kosztów sądowych. Wydatki na potrzeby sporów sądowych są jednym z wydatków w ramach działalności gospodarczej, które są przez stronę – z założenia, a w sprawie, faktycznie – ponoszone. Uwaga ta dotyczy także należności względem banków z tytułu prowadzenia rachunków bankowych i należności kredytowych, w tym z tytułu kredytu hipotecznego na lokal użytkowy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżąca zarzuciła, że Referendarz sądowy sprzecznie z przepisami prawa przyjął, że Skarżąca mimo, że nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie utrzymania jej i jej syna, powinna wykazać, że ma wydatki, które korzystają z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić jednocześnie należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozpoznając wniosek należało zatem uwzględnić sytuację majątkową Skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. W związku powyższym, wskazać trzeba, iż na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis sądowy w wysokości 500 zł. Jednocześnie jednak należy mieć na uwadze, iż na Skarżącej ciąży również obowiązek uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1322/11. W konsekwencji okoliczność tę należy wziąć pod uwagę przy ocenie możliwości płatniczych Skarżącego. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy Skarżąca powołała się na fakt utrzymywania rodziny jedynie z jej dochodów osiąganych przez nią z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 3570 zł oraz alimentów w kwocie 1500 zł. Z drugiej strony, przy powołanych dochodach, Skarżąca wydaje na utrzymanie 14-letniego syna ok. 3000 zł miesięcznie ( w tym wydatki na żywność – 500,- zł; na ubrania – 800,- zł, ferie zimowe – 1200; aikido, nauka tańca, niemieckiego, kino, kieszonkowe –ok. 700 zł, wakacje – 1500 zł). W kontekście powyższego należy zauważyć, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii trudno zaliczyć Skarżącą z uwagi na status życia jakie prowadzi jej rodzina. Instytucja prawa pomocy ma z kolei charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania. Podkreślić również należy, iż osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach aż do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające może zwrócić się o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc powyższe do sytuacji Wnioskodawczyni nie można uznać, że wszystkie z powołanych kwot pieniężnych, ponoszonych na utrzymanie małoletniego syna, stanowią wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Tym samym Sąd stwierdza, że w przypadku Skarżącej nie występują przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.