III SA/Wa 1343/18

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 23/08/2018 r po rozpoznaniu wniosku W. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi W. L. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]/2/2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji p o s t a n a w i a 1. Zwolnić Skarżącego od wpisu od skargi; 2. Odmówić przyznania Skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie; 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30/8/2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – o który wnioskuje strona - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). 2) Skarżący – W. L. – wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, motywując to brakiem środków i stanem zdrowia. Utrzymuje, że nie pracuje z powodu stanu zdrowia i inwalidztwa. Powołał się na zasadę zaufania obywatela do państwa i pobawienia go możności obrony swoich praw. Posiada mieszkanie o pow 45 m.kw. i miejsce postojowe. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalno- rentowego w wysokości [...] zł. Ponosi koszt czynszu, lekarstw, środków czystości, i in (por rubryka 11 formularza PPF z 1/08/2018 r.). Powołał się na to, ze nie ma wiedzy prawniczej i znajomości orzecznictwa. Okoliczności te zostały w pewnej części potwierdzone w wykonaniu wezwania urzędnika sadowego, choć nie wszystkie wnioskowane dokumenty zostały złożone. 3) Przede wszystkim należy zaznaczyć, że sytuacja życiowa Strony była badana przy zastosowaniu nadzwyczajnego instrumentu dodatkowego wezwania (por. art. 255 u.p.p.s.a. i wypowiedzi z dorobku prawnego, np. monografia Barbary Adamiak, Obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów, w Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, LEX 2014) z 25/5/2018 r. (załączone do akt sądowych), wystosowanego w celu ujawnienia okoliczności skutkujących przyznaniem prawa pomocy (prius quam exaudias ne iudices). Jednakże proces ten nie zakończył się jednak w pełni, zgodnie z oczekiwaniami urzędnika sądowego, ponieważ w oświadczeniach Strony powstały, a co gorsze – pozostawiły trwały ślad (vestigia terrent) - niespójności. Rozbieżności w treści oświadczeń złożonych pod groźbą odpowiedzialności karnej powinny zostać odzwierciedlone, choćby w nikły sposób, w decyzji dysponenta środków publicznych, skrępowanego ciasnym gorsetem niekomfortowych reguł dyscypliny finansowej i treścią norm kompetencyjnych z art. 243 § 1 n. u.p.p.s.a.: przekroczenie tych reguł może być źródeł odpowiedzialności i szczególnych postępowań, nie leżących w zakresie podstawowego sporu sądowego Strony. W postępowaniu przed Sądem nie ma bowiem zastosowania zasada, zgodnie z którą Skarżący nie ponosi obciążeń związanych ze swoim postępowaniem, z uwagi na przynależność do społeczeństwa (amicorum omnia communia), zaś urzędnik sądowy jest zobowiązany uszanować ten sposób postępowania. 4) Dla referendarza sądowego najważniejsze jednak jest zapewnienie Stronie rzeczywistego dostępu do Sądu – i to bez zbytniej zwłoki. I dlatego wskazuje, że sytuacja życiowa Skarżącego z uwagi na etap postępowania, brak przymusu adwokackiego i gwarancje Strony dostępu do Sądu może uzasadniać ingerencję urzędnika sądowego w realizację obowiązku zapłaty kosztów sądowych – lecz w pewnym tylko zakresie. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego (dla Strony) w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., czyli Strona powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się – a referendarz sądowy, wyrażając dla tych poglądów szacunek, podziela je w całej rozciągłości - że to na Stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5/9/2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18/2/ 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14/2/ 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31/12/ 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – CBOSA). Z nadesłanych materiałów zdaje się – ale tylko na pozór - wynikać, że Skarżący nie posiada zdolności jednoczesnego poniesienia wymagalnych kosztów sądowych oraz poniesienia kosztów działania pełnomocnika: nie umożliwiają tego ani posiadane oszczędności, ani szacowany koszt udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Oceniając wniosek Skarżącego - z punktu widzenia powyższego kryterium - referendarz sądowy uznał, że zasługuje on na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, tj. od kwoty 100 zł. Na taką ocenę rzutował przede wszystkim fakt stałego korzystania przez Skarżącego ze świadczenia emerytalnego we wskazanej w części historycznej kwocie oraz zasygnalizowane problemy zdrowotne. Chociaż dopuszczalne jest w pewnych okolicznościach odstąpienie przez urzędnika sądowego od wskazań wynikających z dorobku prawnego (e cantu cognoscitur avis), to jednak w niniejszej sprawie referendarz sądowy podziela pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a., zob też postanowienie z 4.1.2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z 30.08.2011 r., I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26.10.2010 r., III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, CBOSA). Skarżący nie wykazał natomiast potrzeby działania w sprawie nadzwyczajnej potrzeby udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, jak też dysponuje stałym dopływem środków utrzymania (i to, jak wydaję się, wobec zwolnienia od kosztów wpisu od skargi – o czym wyżej – który może przeznaczyć na poczet innych kosztów postępowania, jeśli uzna ponoszenia ich za konieczne), stąd decyzja o odmowie jego ustanowienia. Takie względy, jak celowość ustanowienia w sprawie pełnomocnika, rzetelność zadeklarowania sytuacji finansowej przez Skarżącego i wysokość osiąganych dochodów skutecznie przeciwstawiają się wskazanemu przez Stronę uzasadnieniu działania pełnomocnika w sprawie, tj. woli Strony (contra facta non valent argumenta). Rozstrzygnięte wyrażone w sentencji uwzględnia zarówno postulat zagwarantowania Stronie bezzwłocznego dostępu do Sądu, jak również rzeczywistą zdolność Strony do wygospodarowania wskazanych środków finansowych. 5) Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.