III SA/Wa 1344/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędzia WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca), Protokolant Iwona Mazek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi B. L. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz B. L. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z [...] marca 2010 roku, działając na podstawie art. 138 § 1 w związku art. 144 k.p.a. oraz na podstawie art. 18 i 23 § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 roku, nr 229, poz. 1954 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.) Minister Finansów po rozpatrzeniu zażalenia Pani B. L. (Skarżąca) na postawienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] lutego 2009 roku w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej umorzył postępowanie odwoławcze jako bezprzedmiotowe. Postanowienie to wydane zostało w następujący, przyjętym przez organ, stanie faktycznym : Wnioskiem z 14 listopada 2008 roku Skarżąca zwróciła się do Dyrektora Izby Skarbowej w W. o wstrzymania postępowania egzekucyjnego toczącego się na podstawie dwóch tytułów wykonawczych z 31 października 2006 roku wydanych przez Dyrektora Izby Celnej w W. celem wyegzekwowania należności wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z [...] września 2006 roku. Jako przyczynę uzasadniającą wstrzymanie postępowania egzekucyjnego Skarżąca wskazała trwające i nie zakończone jeszcze prawomocną decyzją postępowanie przed Naczelnikiem Urzędu Celnego [...] w W. w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją z [...] września 2006r. Postanowieniem z [...] grudnia 2008 roku, wydanym m.in. na podstawie art. 17 § 1 i 23 § 7 u.p.e.a. Dyrektor Izby Celnej w W. działając jako wierzyciel zajął stanowisko w sprawie powyższego wniosku i stwierdził brak podstaw prawnych do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] lutego 2009 roku odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego wskazując w uzasadnieniu, że wobec treści art. 23 § 7 u.p.e.a. stanowisko wierzyciela jest dla niego wiążące. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca podniosła, że postępowanie dotyczące jej wniosku o wznowienie postępowania zostało zawieszone, co powinno również skutkować wstrzymaniem postępowania egzekucyjnego i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z [...] marca 2010 roku Minister Finansów umorzył postępowanie odwoławcze jako bezprzedmiotowe wskazując w uzasadnieniu, że postępowanie toczące się z wniosku Skarżącej o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z [...] września 2006 roku zostało zakończone decyzją tegoż organu z [...] lipca 2009 roku odmawiającą uchylenia decyzji z [...] września 2006 roku. Biorąc pod uwagę, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z [...] lipca 2009 roku jest rozstrzygnięciem, do wydania którego Skarżąca wnosiła o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, to wniosek Skarżącej o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego stał się bezprzedmiotowy. Organ wyjaśnił, że przesłanką umorzenia postępowania jest jego bezprzedmiotowość z jakichkolwiek przyczyn, czyli z każdej przyczyny powodującej brak jednego z elementów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy poprzez rozstrzygnięcie jej co do istoty. W skardze na postanowienie Ministra Finansów Skarżąca wniosła o jego uchylenie i rozstrzygnięcie o kosztach postępowania według norm przepisanych zarzucając postanowieniu naruszenie art. 7 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zbadaniu stanu faktycznego w zakresie postępowań mających na celu uchylenie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z [...] września 2006 roku oraz naruszenie art. 105 § 1 kpa polegające na jego błędnym zastosowaniu i przyjęciu, że istnieją przesłanki do uznania postępowania za bezprzedmiotowe i w efekcie umorzenia postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko Skarżąca wskazała, że stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania przez Ministra Finansów było co najmniej przedwczesne, jakkolwiek bowiem kwestia wznowienia postępowania została już załatwiona, w dalszym ciągu trwa wyjaśnianie procedury tranzytu przez odpowiednie instytucje niemieckie, co dodatkowo skomplikowane jest prowadzonym w stosunku do firmy D. GmbH, będącej odbiorcą towaru. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wyjaśniając jednocześnie w piśmie z 14 stycznia 2011 roku, że Skarżąca nie wniosła odwołania od decyzji z [...] lipca 2009 roku, którą odebrała 14 lipca 2009 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Wojewódzkie Sądy Administracyjne powołane zostały do sprawowania kontroli działalności administracji publicznej, przy czym zakres tej kontroli ograniczony jest do kontroli legalności działania organów administracji (art. 1 §1 i 2 ustawy 25 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. nr 153 poz. 1269). Indywidualne akty administracyjne, takie jak akty wymienione w art. 3 § 2 pkt 1-4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zmianami, zwana dalej p.p.s.a.) podlegają uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd ich niezgodności z prawem. Skarga oceniana według powyższych kryteriów okazała się uzasadniona, zaskarżony akt narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne było rozważenie, czy Minister Finansów prawidłowo zastosował art. 105 kpa, to jest czy w niniejszej sprawie, na skutek zakończenia postępowania dotyczącego wniosku Skarżącej o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z [...] września 2006 roku, doszło do bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 marca 2010 roku (sygn. akt I OSK 789/09) w świetle orzecznictwa tegoż sądu bezprzedmiotowość postępowania rozumiana jest jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003 r. sygn. akt III SA 2225/01 - niepubl.) Owa bezprzedmiotowość zachodzi więc wtedy gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania albo utraciła taki charakter w jego toku. W doktrynie prawa administracyjnego wskazuje się, że na pojęcie sprawy administracyjnej składają się elementy konstytutywne oraz elementy realne. Elementy konstytutywne sprawy administracyjnej to norma uprawniająca do konkretyzacji prawa oraz norma konkretyzowana, to jest norma, mająca postać abstrakcyjną, którą określony organ winien zastosować w razie zaistnienia określonego stanu faktycznego, przy czym zastosowanie tej normy odbywa się poprzez wydanie aktu administracyjnego. Oznacza to, że możliwe jest wydanie zarówno aktu przyznającego stronie określone uprawnienie (w tym przypadku uprawnieniem tym byłoby wstrzymania postępowania egzekucyjnego) lub nakładającego na stronę określony obowiązek jak i poprzez wydanie aktu odmawiającego przyznania stronie określonego uprawnienia lub nałożenia na nią określonego obowiązku. Weryfikacja elementów stanu faktycznego objętych hipotezą normy konkretyzowanej stanowi sedno procesu jurysdykcyjnego. Elementy realne sprawy administracyjnej to podmioty stosunku administryjnoprawnego to jest podmiot czynny (organ uprawniony z mocy normy kompetencyjnej do wydania rozstrzygnięcia) oraz podmiot bierny (będący adresatem rozstrzygnięcia), którym w tym przypadku jest Skarżąca. Do elementów realnych sprawy administracyjnej zalicza się również fakty sprawy czyli stan faktyczny od którego zależy możliwość podjęcia rozstrzygnięcia (zastosowania normy kompetencyjnej) i stan faktyczny od którego zależy rozstrzygnięcie (czyli stan faktyczny objęty hipotezą normy konkretyzowanej). Okolicznością niesporną jest, że zarówno podmiot czynny (Minister Finansów) jak i bierny (Skarżąca) istnieli w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia. Nie zostały uchylone normy kompetencyjne upoważniające organy nadzoru nad postępowaniem egzekucyjnym do wydawania rozstrzygnięć w toku postępowania egzekucyjnego w tym do konkretyzowania normy, którą wywieść można z art. 23 § 6 i 7 u.p.e.a. Zgodnie z normą konkretyzowaną mającą zastosowanie w niniejszej sprawie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach organ nadzoru, po uzyskaniu pozytywnego stanowiska wierzyciela, może m.in. wstrzymać postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie wskazać należy, że w realiach sprawy administracyjnej zakończonej wydaniem zaskarżonego postanowienia, sednem procesu jurysdykcyjnego, w tym sednem postępowania odwoławczego było zbadanie, czy zaistniał stan faktyczny od którego uzależniona była treść indywidualnego aktu administracyjnego to jest : - czy wierzyciel wyraził zgodę na wstrzymanie postępowania egzekucyjnego (art. 23 § 7 u.p.e.a.) - czy zaistniały szczególnie uzasadnione przypadki uzasadniające wstrzymanie tegoż postępowania (art. 23 § 6 u.p.e.a.). Z wniosku Skarżącej, jak również z treści złożonego przez nią zażalenia wynika, że w jej ocenie ważną przesłanką uzasadniającą wstrzymanie postępowania egzekucyjnego było toczenie się postępowania z wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z [...] września 2006 roku. Oznacza to, że ustalenie trwania powyższego postępowania lub też ustalenie jego zakończenia winno być oceniane jako przesłanka faktyczna warunkująca treść merytorycznego rozstrzygnięcia organu. Z treści cytowanego wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I I OSK 789/09) wynika, że wówczas gdy w toku prowadzonego postępowania administracyjnego okaże się, że brak jest ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania występuje co najwyżej bezzasadność żądania, nie zaś z bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Oznacza to konieczność załatwienia sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej ją co do istoty. Podsumowując powyższe rozważania wskazać należy, że Minister Finansów naruszył przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przyjmując nieprawidłowo, że w sprawie zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, co skutkowało umorzeniem postępowania odwoławczego, podczas gdy konieczne było merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Oznacza to, że w tym zakresie zarzuty Skarżącej dotyczące naruszenia przez Ministra Finansów art. 7 kpa w związku z art. 105 § 1 kpa uznać należy za uzasadnione. Rozpoznając ponownie sprawę Minister Finansów uwzględni stanowisko zawarte w niniejszym uzasadnieniu i rozstrzygnie sprawę co do istoty, uwzględniając przy tym brzmienie art. 23 § 7 u.p.e.a. i fakt nie wyrażenia przez wierzyciela zgody na wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie uznając, że narusza przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O zakresie, w jakim uchylone postanowienie nie może być wykonane sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach był art. 200 p.p.s.a.