III SA/Wa 1370/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Marta Waksmundzka - Karasińska po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B.P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lipca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1370/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - B.P. (dalej jako "Skarżąca") pismem z dnia 21 marca 2016 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2016 r. w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała na trudną sytuację finansową i rodzinną związaną z zajęciem wszystkich rachunków bakowych przez komornika. Podniosła również, że od 1 czerwca 2016 r. będzie osobą bezrobotną. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu oraz do: nadesłania zeznań podatkowych Skarżącej oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za 2015 r., wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania oraz osób prowadzących ze Skarżącą wspólne gospodarstwo domowe (wynagrodzenie za pracę, renta, zasiłki, inne świadczenia), udokumentowania ewentualnych okoliczności związanych z brakiem zatrudnienia i dochodów, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych Skarżącej oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie Skarżącej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, Skarżąca przedłożyła wypełniony formularz PPF, a także świadectwa pracy i rozwiązania umowy o pracę dotyczące jej oraz męża, wyciągi z rachunków bankowych, zeznania podatkowe za 2015 r. We wniosku ponownie wskazała na zajęcie rachunków bankowych przez komornika, utratę pracy przez oboje małżonków oraz konieczność spłaty kredytów. Oświadczała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką (ur. w [...] r.). Do swojego majątku zaliczyła 3% domu jednorodzinnego o pow. 250 m² i wartości 860.000 zł – obciążony hipoteką. Wskazała ponadto, że zajęcia komornicze wynoszą ponad 4 mln zł. Obecnie jej rodzina żyje z kredytu gotówkowego. Do comiesięcznych wydatków rodziny zaliczyła: spłatę kredytu hipotecznego 2.100 zł, spłatę kredytu gotówkowego 1.600 zł, opłaty za media 1.500 zł, alimenty męża 400 zł. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie uznał, że zaniechanie przez Skarżącą przedstawienia w sposób rzetelny sytuacji finansowej, a także sprzeczności wynikające ze złożonych oświadczeń nie pozwoliły na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej jej rodziny. Tym samym nie znalazł wystarczających podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego, Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 dalej: "P.p.s.a."), poprzez uznanie, że nie udowodniła faktu, iż nie posiada środków finansowych na dokonanie zapłaty opłaty sądowej od wniesionej skargi. W związku z powyższym wniosła o zwolnienie z kosztów niniejszego postępowania w całości ewentualnie częściowe zwolnienie z ww. kosztów. W uzasadnieniu wskazując, iż poniesione przez nią straty spowodowały faktyczną i rzeczywistą niemożność uiszczenia opłaty od skargi, zaznaczyła, że nie podejmowała jakichkolwiek działań, które były skierowane ku uniknięciu uiszczenia opłaty sądowej. Za nieprawdziwe uznała ustalenia i twierdzenia referendarza sądowego, iż nie udowodniła niemożności wyasygnowania kwoty na zapłacenie opłaty sądowej w zaskarżonym postępowaniu. Według niej przedłożyła i wskazała swoje dochody oraz wydatki, a także oświadczyła, iż nie posiada żadnego majątku, a tym bardziej takiego, który mogłaby spieniężyć. Zdaniem Skarżącej przedłożone fakty i dowody na ich poparcie wskazują, że jej sytuacja finansowa nie daje jej od wielu miesięcy możliwości wyasygnowania kwot, które umożliwiłyby jej uiszczenie opłat sądowych, w tym opłaty sądowej w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze stanęła na stanowisku, że nieuwzględnienie jej wniosku skutkować będzie brakiem możliwości obrony przed skutkami zaskarżonej decyzji, spowoduje nieodwracalne skutki i ograniczy jej prawo do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W omawianej sprawie starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej Skarżącej, skoro - pomimo wezwania - nie zostały przedstawione w sposób rzetelny dokumenty obrazujące jej sytuację finansową. Według referendarza sprzeczności wynikające ze złożonych oświadczeń nie pozwalają na ocenę rzeczywistej kondycji finansowej Skarżącej i jej rodziny. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie Skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła dokonanie weryfikacji tychże oświadczeń. Mimo wezwania starszego referendarza sądowego, wydanego na podstawie art. 255 P.p.s.a., Skarżąca nie nadesłała żądanych dokumentów w postaci kalkulacji kosztów życia (zestawienie dochodów i wydatków), poprzestając na oświadczeniach, że utrzymuje się z uzyskanego kredytu gotówkowego z którego "rodzina żyje". Weryfikacja złożonych przez Skarżącą dokumentów i oświadczeń doprowadziła do sprzeczności w sytuacji, gdy comiesięczne wydatki i zobowiązania określiła ona na kwotę 5.600 zł, a przedłożone zeznania podatkowe (PIT-37) potwierdzały, że w 2015 r. miesięczny przychód trzyosobowej rodziny wynosił 3.500 zł. Powyższe zrodziło wątpliwości z jakich źródeł dochodów rodzina Skarżącej pokrywała i pokrywa brakującą kwotę bieżących wydatków i zobowiązań w wysokości przekraczającej 2.000 zł. Zgodzić się należy ze stanowiskiem starszego referendarza sądowego, iż powyższą wątpliwość potwierdza również analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych, które dokumentują niewiadomego pochodzenia wpłaty własne na rachunek dokonywane przez męża Skarżącej, np.: 6 kwietnia 2016 r. – 4.000 zł, 27 kwietnia 2016 r. – 2.000 zł, 24 marca 2016 r. – 1.100 zł, 19 lutego 2016 r. – 2.500 zł. Mając przy tym na uwadze udokumentowane na wyciągach z kart kredytowych wydatki jakie Skarżąca ponosi na m.in. bilety lotnicze (kwota 1152, 60 zł), bilety do kina – [...] (80,70 zł), wydatki w sklepach [...] oraz zakupy na stacjach paliw – [...], nie ulega wątpliwości, że Skarżąca jej w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 100 zł, który na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym. W świetle powyższego starszy referendarz sądowy słusznie przyjął, że zaistniałe, w trakcie badania złożonych oświadczeń, wątpliwości, które nie pozwoliły na rzetelną weryfikację sytuacji finansowej Skarżącej, uniemożliwiły mu pełną ocenę, czy w przypadku Skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Już tylko te okoliczności uzasadniały stanowisko, że Skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Znamienne, że także na obecnym etapie Skarżąca nie przedstawiła brakujących dokumentów, które przemawiałyby za uznaniem jej twierdzeń. W konsekwencji nie zostały załączone dokumenty, które bezsprzecznie mogłyby przemawiać na rzecz jej oświadczeń. Powyższego zapatrywania nie zmieniają w ocenie Sądu okoliczności podane w złożonym sprzeciwie. W szczególności nie jest trafna zawarta tam argumentacja, że Skarżąca udowodniła niemożność wyasygnowania kwoty na zapłacenie opłaty sądowej w niniejszej sprawie, gdyż przedłożyła i wskazała swoje dochody oraz wydatki, a także oświadczyła, iż nie posiada żadnego majątku, a tym bardziej takiego, który mogłaby spieniężyć. Zdaniem Sądu obowiązek wynikający z art. 255 P.p.s.a. dotyczy wszelkich dokumentów, które mają wyjaśnić stan majątkowy i dochody strony. Podnieść przy tym trzeba, że wezwanie starszego referendarza sądowego obejmowało dokumenty, których zdobycie nie wiąże się z nadmierną trudnością. Przy dołożeniu więc minimum staranności wezwanie można było wykonać co do przedstawienia wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji życiowej i majątkowej Skarżącej. W ocenie Sądu okoliczności, na których Skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy zostały jedynie opisane, a nie wykazane. Wiąże się to z tym, że Skarżąca nie dostarczyła dokumentów i wyjaśnień uzupełniających wniosek, o które była wzywana i które przyczyniłyby się do przedstawienia jej faktycznej sytuacji finansowej. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi zainteresowany powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak to już zostało wskazane wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Konkludując, należy przyjąć, że starszy referendarz sądowy zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie wymaganych dokumentów, bądź też złożenie niepełnych czy też niejasnych danych, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych Skarżącej. W takiej sytuacji referendarz nie miał możliwości prowadzenia dochodzenia rzeczywistej sytuacji Skarżącej, na której w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie zaś z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Mając na względzie powyższe, Sąd działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.