III SA/Wa 1404/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący A.W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał, że obecnie nie osiąga żadnych dochodów, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej (mimo, że jest ona zarejestrowana), ani nie jest zatrudniony na żadną umowę o pracę. Źródłem jego utrzymania jest pomoc rodziców – miesięcznie zróżnicowana, w zależności od ich wydatków. Skarżący podał, że zajmuje pokój w domu należącym do ojca, za który nie ponosi żadnych opłat. Podkreślił, że stara się w miarę możliwości pokrywać koszty postępowań sądowych. Ich liczba uniemożliwia mu jednak uregulowanie wszystkich opłat. Jako źródło finansowania wskazał środki własne matki, które obecnie uległy wyczerpaniu. Skarżący przedłożył zeznanie podatkowe. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Strona powinna zatem wykazać przez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, która usprawiedliwia przyznanie prawa pomocy. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza i zawartych w nim oświadczeń, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu tym przepisem i wezwał Skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżący przesłał pismo, które zamiast klarownie przedstawiać stan faktyczny, potęguje wątpliwości w tym zakresie. Otóż oświadczył on, że źródłem jego utrzymania jest pomoc otrzymywana od rodziców. Dodał, że nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej. Zajmuje pokój w domu ojca, za który nie ponosi opłat. Tymczasem z tak lakonicznych wyjaśnień nie sposób wywnioskować, jakie konkretnie wsparcie Skarżący otrzymuje. Na temat uzyskiwanej pomocy wiadomo jedynie, że jest "zróżnicowana, w zależności od bieżących ich wydatków". Poza oświadczeniem Skarżącego nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniał ten fakt. Z powyższego nie wynika także, że rodzice pomocy takiej rzeczywiście są w stanie udzielić. Nic nie wiadomo bowiem na temat ich sytuacji majątkowej. Skarżący nie wyjaśnił zatem podstawowych okoliczności dotyczących swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skoro nie wiadomo jakimi środkami de facto dysponuje, niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby bowiem ocenić, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o jej sytuacji. W niniejszej sprawie zdobycie tej wiedzy Skarżący skutecznie utrudnił. Złożone przezeń wyjaśnienia są bowiem zbyt ogólne, aby na ich podstawie ustalić rzeczywistą sytuację majątkową Skarżącego oraz jego rodziców, z którymi – jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wobec Skarżącego postanowieniu z 11 grudnia 2014 r. (II FZ 1920/14) – prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe. Poza tym trudno uwierzyć, by Skarżący od kilku już lat egzystował wyłącznie dzięki "niewielkiej pomocy finansowej" rodziców. Jakkolwiek rezygnacja z działalności zarobkowej - choćby dorywczej jest indywidualną sprawą Skarżącego i nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena dokonanego przezeń wyboru, to jednak brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej (por. postanowienie NSA z 16 lipca 2015 r., I OZ 672/15). Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby Skarżący był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Jeśli zatem Skarżący posiada możliwości zarobkowe, to próbę przerzucenia ciężaru kosztów powstałych w związku z prowadzonym przezeń postępowaniem sądowym - na współobywateli, należy ocenić negatywnie. W konsekwencji zatem uznać należy, iż Skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Należy także zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w innych sprawach nie może samo w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby referendarz sądowy rozpoznający sprawę, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny sąd. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.