II FZ 1920/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2464/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 3 czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia wartości niezaewidencjonowanego przychodu za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2464/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. W. (zwanemu dalej "skarżącym") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, którymi w niniejszej sprawie jest kwota wpisu sądowego od skargi w kwocie 3430 zł. Stwierdził, że skarżący oświadczył, iż nie posiada statusu bezrobotnego i zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, co jak sam przyznał, jest jego świadomą decyzją. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz wyjaśnienia skarżącego, zarówno te zawarte w piśmie z dnia 1 września 2014 r., jak i w kolejnym piśmie z dnia 9 września 2014 r. oraz w samym sprzeciwie WSA uznał, że wątpliwości budzi oświadczenie strony o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego w sytuacji, gdy – jak podaje sam skarżący nie posiada jakichkolwiek źródeł dochodu, nie posiada statusu bezrobotnego, nie korzysta z pomocy społecznej oraz zamieszkuje wspólnie z ojcem, nie ponosząc przy tym kosztów utrzymania (oświadczenie z dnia 1 września 2014 r.) Skarżący nie przedstawił konkretnie jakie miesięczne koszty utrzymania ponosi, wskazując że nie jest w stanie określić żadnej kwoty. Nie wskazał konkretnych kwot i częstotliwości pomocy finansowej uzyskiwanej od rodziny. Nie przedstawił również w tym zakresie oświadczeń ewentualnych darczyńców. Niejasna jest również kwestia dotycząca tego, z kim rzeczywiście skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Pełnomocnik utrzymuje, że skarżący nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. Wyjaśnia, że skarżący jest kawalerem, nie mieszka z matką swojego dziecka ani z dzieckiem (pkt 2 pisma z 1 września 2014 r.), przy czym dalej wskazuje, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe jedynie z dzieckiem (pkt 4 pisma z 1 września 2014 r.). Ponadto, skoro skarżący zamieszkuje w jednym z pokoi w domu swojego ojca, a ojciec ponosi koszty utrzymania domu, co w ocenie Sądu świadczy, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W sprzeciwie natomiast stwierdził, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z rodzicami. Jednocześnie jednak rodzice ponoszą koszty wynagrodzenia profesjonalnych pełnomocników. W ocenie WSA, wnioskodawca nie wykazał przyczyn utrudniających lub uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia (np. stan zdrowia lub inne) lub starań i prób w zakresie poszukiwania pracy. Nie jest co prawda obowiązkiem skarżącego zarejestrowanie się w odpowiednim urzędzie pracy, jednakże w ocenie rozpoznającego wniosek, w sytuacji pozostawania bez pracy, należy wykorzystywać każdą szansę w celu podjęcia zatrudnienia, także tę, którą oferują odpowiednie instytucje państwowe, mające na celu wspomaganie osób bezrobotnych. W świetle przedstawionych okoliczności nie bez znaczenia – dla oceny całokształtu sytuacji materialnej wnioskodawcy jest również fakt nie korzystania z jakiejkolwiek pomocy (rzeczowej czy finansowej) odpowiednich placówek pomocy społecznej. Sąd uznał, że oświadczenia skarżącego oraz nadesłane dokumenty, nie pozwalają na rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej i majątkowej. Na ich podstawie oraz na podstawie powołanych wyjaśnień, Sąd nie jest wstanie ocenić jakie rzeczywiście dochody uzyskuje skarżący oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz jakie niezbędne wydatki ponosi. W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono naruszenie: 1) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), poprzez niezawarcie w postanowieniu pouczenia o możliwości wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. 2) art. 106 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tzn. błędu w ustaleniach faktycznych w szczególności, poprzez przyjęcie, że stan rodzinny i finansowy skarżącego nie został przedstawiony w sposób pozwalający rozstrzygnąć, czy skarżącemu należy przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu sądowego oraz uznania, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Autor zażalenia wskazał, że Sąd błędnie przyznał iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Świadczą o tym zeznanie podatkowe PIT- 28 złożone przez wnioskodawcę za rok 2013. Pomoc jaką skarżący otrzymuje od swojego ojca jest doraźna, ma służyć zaspokojeniu bieżących potrzeb skarżącego. Skarżącemu trudno jest wykazać kwoty jakie są mu przekazywane przez rodziców, ponieważ ich wysokość i częstotliwość była zmienna. Trudno zatem podać jakiekolwiek konkretne wartości, a te podane mogą mieć jedynie charakter szacunkowy. Skarżący wskazał, że pomoc ze strony rodziców wynosi kilkaset złotych miesięcznie. Na skarżącym ciąży obowiązek częściowego utrzymania swojego dziecka i zapewnienie mu opieki, gdyż dziecko jest jeszcze w wieku przedszkolnym. Z uwagi na obowiązek opieki nad dzieckiem skarżący nie może podjąć pracy stałej, bądź dorywczej i tym samym zarejestrować się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Skarżący zajmuje jedynie niewielki pokój w domu swojego ojca, nie ponosi kosztów utrzymania, nie ma swojego wkładu finansowego w utrzymanie gospodarstwa domowego rodziców, więc wnioski o pozostawaniu we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami są nietrafne. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95, sam fakt wspólnego zamieszkiwania kilku osób nie jest równoznaczny z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, ponieważ cele odrębnych rodzin mogą być odmienne. Pomoc finansowa jaką otrzymuje skarżący oraz fakt opłacania przez ojca profesjonalnych pełnomocników, wynika z obowiązku wzajemnego wspierania się i alimentacji (art. 87 w związku z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm. - zwanej dalej "k.r.o."). W przypadku braku wsparcia ze strony rodziców i opłacaniu zawodowych pełnomocników skarżący nie był by w stanie wnieść skargi na decyzje organów podatkowych. Zdaniem autora zażalenia, uzależnienie swojej egzystencji od pomocy rodziców, toczące się postępowania przed sądami administracyjnymi oraz częściowe utrzymanie 5-letniego dziecka, można uznać za trudną sytuację życiową. Skarżący dopełnił w miarę możliwości obowiązków. Brak niektórych danych wynika z faktu, że ich nie posiada. Należy liczyć się z tym, że niektóre żądane przez Sąd dane mogą być trudne lub wręcz niemożliwe do uzyskania, ponieważ skarżący nie prowadzi ewidencji uzyskiwanej pomocy np. wydatki na żywność. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadnie Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy – nie zaistniały bowiem przesłanki wyrażone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania prawa pomocy ponieważ złożone przez skarżącego wyjaśnienia oraz dokumentacja nie pozwalały na ustalenie, w jakiej znajduje się sytuacji majątkowej. Sąd wskazał przy tym, że skarżący zamieszkuje w domu swojego ojca, który ponosi koszty utrzymania domu i opłaca koszty wynagrodzenia profesjonalnych pełnomocników. Skoro skarżący nie pracuje, mieszka u ojca, który ponosi koszty utrzymania domu i wynagrodzenia pełnomocników, to oznacza prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Należy dodać, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, Lex nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie na co wskazuje wyraźnie art. 87 k.r.o. Także art. 128 k.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W niniejszej sprawie skarżący nie wyjaśnił podstawowych okoliczności dotyczących swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skoro nie wiadomo jakimi środkami de facto dysponuje, niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby ocenić bowiem, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o sytuacji strony skarżącej. Wobec powyższego niezasadne są zarzutu naruszenia przepisów postępowania wyrażone w pkt 2 zażalenia są niezasadne. Niezrozumiałe są natomiast zarzuty zawarte w pkt 1 zażalenia, gdyż od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przysługiwało zażalenie (rozpoznawane obecnie przez Naczelny Sąd Administracyjny), a nie sprzeciw. Sprzeciw rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 23 października 2014 r. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. [pic]