III SA/Wa 1413/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia 2000 do maja 2004 r. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w całości - Skarżący – W. P. wraz ze skargą z dnia 23 kwietnia 2008 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że utrzymuje się z twórczości literackiej. Jego żona jest emerytką i prowadzi sklep z tanią odzieżą. Wspólne dochody małżonków są bardzo skromne, dlatego skarżący wraz z żoną zmuszeni byli zaciągnąć kredyty bankowe, które obecnie spłacają. Dochody nie pozwalają na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Opisując posiadany majątek skarżący wskazał mieszkanie lokatorskie o powierzchni 64 m. kw. Miesięczny dochód rodziny wynosi 2.317 złotych i składają się na niego wpływy z praw autorskich, emerytura oraz dochód z prowadzonego sklepu. Skarżący dodał, że miesięczne świadczenia okresowe (czynsz, gaz, energia elektryczna, kredyty bankowe) stanowią kwotę 1.347 złotych, co oznacza, że na utrzymanie dwuosobowego gospodarstwa domowego pozostaje 970 złotych. Do wniosku skarżący załączył zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w 2007 roku (PIT-37), zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu i wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2007 (PIT-28), decyzję o waloryzacji emerytury, oświadczenie, że skarżący nie posiada rachunku bankowego, wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od 14 marca 2008 r. do 13 kwietnia 2008 r., wymiar czynszu od 1 stycznia 2008 r., fakturę za energię elektryczną, fakturę za gaz, kopie umów pożyczek bankowych z [...] marca 2007 r. i [...] czerwca 2006 r. oraz kopie umowy kredytu z [...] maja 2007 roku na zakup towarów oraz przyznanie limitu kredytowego i wydanie karty kredytowej. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w całości. Następnie pismem z dnia 30 czerwca 2008 r. skarżący złożył w terminie sprzeciw od w/w postanowienia. W treści sprzeciwu skarżący zakwestionował poprawność oceny jego stanu majątkowego zawartej w zakwestionowanym postanowieniu. Ponownie podał wysokość otrzymywanych przez skarżącego i jego żonę dochodów. Określił swoje miesięczne dochody w kwocie 685 zł brutto, emeryturę żony w kwocie 1132 zł brutto oraz dochody z działalności gospodarczej żony jako 500 zł netto. Wyjaśnił, że kredyty bankowe zaciągnięte przez jego żonę są spłacane nie tylko w formie przelewów bankowych ale również gotówką i dlatego nie wszystkie raty są uwzględnione na wyciągu bankowym. Wskazał również, iż po opłaceniu świadczeń okresowych takich jak czynsz, energia elektryczna, gaz oraz raty kredytów bankowych pozostaje do dyspozycji kwota 362 zł. Stwierdził, że po spłaceniu jednego kredytu od razu został zaciągnięty kolejny, na potwierdzenie czego przedstawił kserokopie umowy pożyczki gotówkowej na kwotę 25 871,39 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako p.p.s.a.), wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W niniejszej sprawie należało zatem zbadać, czy sytuacja majątkowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, co jest możliwe w sytuacji, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Ponadto należało rozważyć, czy sytuacja majątkowa wnioskodawcy uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe. Stosownie bowiem do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że co do zasady każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych, do których zalicza się opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Jest istotne, że opłaty sądowe, czyli wpisy i opłaty kancelaryjne, stanowią dochód budżetu państwa (art. 212 p.p.s.a.). W konsekwencji zwolnienie strony od obowiązku ich ponoszenia, oznacza zmniejszenie jego dochodów, które należy pokryć, uzyskując wpływy z innych źródeł. Dlatego też oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy uwzględnić okoliczność, że państwo wykorzystuje uzyskiwane środki na realizację określonych celów i zadań. Należy rozważyć realizację zasady prawa do Sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości obywateli w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W konsekwencji, przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 powołanej ustawy, a przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Podkreślić również należy, iż każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego powinien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza jego możliwości płatnicze i z tej przyczyny oraz z powodu zawiłości sprawy, konieczne jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wskazanym przez niego zakresie, w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony jego interesów przez profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie Sądu przedstawione przez skarżącego argumenty nie przekonują do uznania, że skarżący nie dysponuje środkami pieniężnymi na zapłacenie wpisu sądowego. Skarżący oraz jego żona posiadają stałe źródło dochodów z tytułu otrzymywanych honorariów, emerytury i działalności gospodarczej żony w wysokości 2317 zł brutto miesięcznie. W ocenie Sądu wysokość dochodów skarżącego pozwala mu na wygospodarowanie kwoty 200 zł na uiszczenie wpisu sądowego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawił, iż miesięcznie na świadczenia okresowe przeznacza kwotę 1.347 zł. Z tego zestawienia wynika, iż ponad połowa tej kwoty to spłata kredytów bankowych. Okoliczność, iż żona skarżącego jest zobowiązana do spłacania kredytów bankowych nie może przesądzać o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy. Obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ustępuje bowiem obowiązkowi spłaty innych zobowiązań. Należności stanowiące koszty sądowe stanowią dochody budżetu państwa i podlegają zaspokojeniu na równi z innymi zobowiązaniami strony. Zatem ich uiszczenie skarżący powinien traktować równorzędnie z opłaceniem innych swoich zobowiązań. To skarżący decyduje o hierarchii swoich zobowiązań. Sąd pragnie zwrócić uwagę na fakt, że banki udzielając żonie skarżącego pożyczek, badały zdolność kredytową pożyczkobiorcy i jej rodziny. Zdolność kredytową rodziny skarżącego, banki musiały ocenić pozytywnie i uznać za wiarygodnych pożyczkobiorców skoro pożyczki były udzielane, a po ich spłacie są udzielane kolejne. Dodatkowo Sąd zauważa, iż na obecnym etapie postępowania przybliżony koszt pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika wynosi około 240 zł, zgodnie § 18 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Ponadto podobnie kształtują się koszty pomocy prawnej świadczonej przez radcę prawnego bądź doradcę podatkowego. Podkreślenia wymaga fakt, iż skarżący dotychczas terminowo i w sposób prawidłowy składa stosowne pisma w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Treść jego pism wskazuje również, że skarżący nie ma problemu z formułowanie logicznych wniosków. Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu (por. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08). Reasumując należy stwierdzić, iż w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 oraz art. 245, a także art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.