III SA/Wa 1413/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Asesor WSA Piotr Dębkowski, po rozpoznaniu w dniu 8 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 6 sierpnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1413/18 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2014 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej "Skarżąca"), pismem z 4 kwietnia 2018 r., wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] lutego 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2014 r. Wraz ze skargą Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku Skarżąca powołała się na takie okoliczności jak: utrata płynności finansowej wskutek dokonanych zabezpieczeń, oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości, brak środków pieniężnych, brak majątku trwałego. Podała, że kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy 3.861,24 zł. Skarżąca ujawniła stan konta oraz stan zobowiązań. Do wniosku dołączyła m. in. bilans, rachunek zysków i strat, zeznanie podatkowe, wyciągi bankowe, wniosek o ogłoszenie upadłości. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że toczy się wobec niej postępowanie egzekucyjne w toku którego zajęto rachunek bankowy oraz wierzytelności wobec kontrahentów. Oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach. Jedyny wspólnik nie ma możliwości pokrycia kosztów sądowych. Pobiera on wynagrodzenie w wysokości 500 zł brutto, które podlega zajęciu komorniczemu. Skarżąca wskazała, iż wypłaciła pełnomocnikowi wynagrodzenie ryczałtowe w wysokości 15.000 zł, które sfinansowane zostało przez A. sp. z o.o. Przedłożyła m. in. deklaracje VAT-7, zeznanie podatkowe, sprawozdanie finansowe. Starszy referendarz sądowy, postanowieniem z 6 sierpnia 2018 r., odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca, pismem z 17 sierpnia 2018 r., wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, w którym podniosła, że dokonanie przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. zabezpieczenia na początku 2016 r. uniemożliwiło Spółce zgromadzenie środków finansowych na zabezpieczenie przyszłych kosztów sądowych. W ocenie Skarżącej starszy referendarz sądowy powinien uznać, że Skarżąca wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i na tej podstawie przyznać jej prawo pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm.). Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). Wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub w zakresie ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego może nastąpić gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejsze sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 28.521 zł. Z dokumentów przedłożonych przez Skarżącą wynika, że aktualna sytuacja Skarżącej nie należy do łatwych bowiem Skarżąca nie posiada aktywów trwałych, osiągnięty w 2017 r. przychód wyniósł 595 zł, zaś w okresie od stycznia do maja 2018 r. Skarżąca nie osiągnęła w ogóle przychodu. Nie można jednak tracić z pola widzenia skali prowadzonej przez Skarżącą działalności gospodarczej. Jak wynika z rachunku zysków i strat, jeszcze w 2015 – 2016 r. Skarżąca osiągnęła przychód w wysokości odpowiednio ponad 58.358.553 zł i 11.432.954 zł przy kosztach działalności wynoszących odpowiednio ponad 58.220.222 zł i 11.631.524 zł. Powyższe świadczy o tym, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą na znaczną skalę. Ponadto, na co również zwracał uwagę starszy referendarz sądowy a do czego nie odniosła się Skarżąca w sprzeciwie od postanowienia z dnia 6 sierpnia 2018 r., Skarżąca w dalszym ciągu wykazuje środki pieniężne i inne aktywa pieniężne na poziomie 79.288,29 zł. Dane te dyskwalifikują Skarżącą jako osobę wymagającą przyznania prawa pomocy. Przeczą one założeniu, że wniosek złożyła strona znajdująca się w trudnej sytuacji finansowej, a do takich właśnie podmiotów skierowana jest instytucja prawa pomocy. Jak wskazano wyżej opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru wydatków na współobywateli. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy prawidłowo odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.