III SA/Wa 1418/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF B.P. (zwana dalej: "Skarżącą") zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Uzasadniając wniosek wskazała, że jest właścicielką mieszkania o powierzchni 24,40 m², na zakup którego w 2002 r. zaciągnęła kredyt hipoteczny na kwotę 93.256 zł, zaś miesięczna rata spłaty kredytu wynosi około 400 zł. Ponadto Skarżąca spłaca: kartę kredytową, minimalna rata - około 900 zł, pożyczkę z [...] z ratą 300 zł, pożyczkę pieniężną zaciągniętą w [...] z miesięczną spłatą 526 zł, pożyczkę w [...] z ratą 1.500 zł, zaległości podatkowe rozłożone na raty - po 500 zł miesięcznie. Pozostałe wydatki Skarżącej to: czynsz, który miesięcznie wynosi 239 zł, zakup żywności - 500 zł, środki czystości - 100 zł, środki higieniczne - 100 zł, opłaty na leczenie - 700 zł, telefon - 120 zł. Skarżąca oświadczyła, iż jej miesięczne wydatki wynoszą około 4.656 zł, a wynagrodzenie wraz z premią – 4.262 zł (netto). Skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie pokryć kosztów pomocy prawnej, ponieważ nie posiada żadnych dodatkowych pieniędzy. Jeżeli zaś przestanie regulować bieżące zobowiązania, zostaną one postawione w stan natychmiastowej wymagalności, łącznie z zajęciem mieszkania przez bank. W konsekwencji Skarżąca pozostanie bez mieszkania oraz bez środków na leczenie i życie. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej, Skarżąca nadesłała: zeznanie podatkowe za 2012 r., zaświadczenie o zarobkach, wyciągi z rachunku bankowego, dwie umowy pożyczki gotówkowej z harmonogramem spłat, umowę kredytu hipotecznego, umowę o kartę kredytową, umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych oraz fakturę na zakup telefonu komórkowego, decyzję o rozłożeniu na raty zaległości podatkowej, informacje o wysokości opłat za lokal i rozliczeniu zaliczek na wodę, faktury za dostawę energii elektrycznej i gazu, informację o udzielonym świadczeniu medycznym oraz paragony za badania i zakup lekarstw. Skarżąca przedstawiła również szczegółowe zestawienie dochodów i wydatków. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 20 stycznia 2014 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W piśmie z dnia 2 lutego 2014 r. stanowiącym sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego Skarżąca wniosła o jego zmianę oraz ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu przedmiotowego sprzeciwu Skarżąca wskazała, iż nie zgadza się ze stanowiskiem referendarza sądowego zgodnie z którym Skarżąca nie wykazała aby nie była w stanie ponieść kosztów ustanowienia dla niej pełnomocnika bez uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. Skarżąca wskazała, iż wysokość bieżących dochodów nie jest miernikiem jej sytuacji finansowej, gdyż wpływa na nią również wysokość jej wydatków, które w praktyce mogą pochłaniać całe jej dochody, przez co nie jest ona w stanie wygospodarować żadnych oszczędności. Ponadto Skarżąca zwróciła uwagę na fakt, iż jej stan zdrowia wymaga zakupu specjalnej jakości kosmetyków oraz środków chemii gospodarczej, gdyż jest alergikiem i z tego względu nie może używać tańszych środków, które uczulają co w konsekwencji pociąga następnie wydatki na leczenie. Z tego względu zdaniem Skarżącej nie można uznać za wydatek zbytkowy jednorazowego zakupu takich środków na cały rok za kwotę 782 zł. W tym stanie rzeczy w ocenie Skarżącej odmowa przyznania jej pełnomocnika z urzędu pozbawia ją faktycznie zagwarantowanego w Konstytucji prawa do sądowego dochodzenia jej praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wniosek Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca wniosła w niniejszej sprawie o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, tj. w zakresie częściowym. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, Skarżąca nie wykazała, że poniesienie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika za sporządzenie w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej, przekracza jej możliwości finansowe. Instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, w tym ustanowienia pełnomocnika, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Ustanawia się profesjonalnego pełnomocnika temu, kto z uwagi na sytuację materialną sam nie jest w stanie tego uczynić. Do takiej kategorii osób nie można zaliczyć Skarżącej, która uzyskuje stałe dochody ze stosunku pracy w wysokości 4.262 zł (netto) miesięcznie. Wprawdzie jednocześnie Skarżąca spłaca bardzo liczne zobowiązania (pożyczki i kredyty), które pochłaniają niemal całe jej wynagrodzenie, ale okoliczność ta nie może przemawiać za pozytywnym rozpoznaniem jej wniosku. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że wbrew twierdzeniom Skarżącej, jej skomplikowana sytuacja finansowa, nie jest tylko i wyłącznie związana z koniecznością zaciągania pożyczek na kosztowne leczenie jej licznych schorzeń, których konieczności ponoszenia Sąd w żadnym razie nie neguje. Z nadesłanych przez Skarżącą dokumentów źródłowych wynika jednak, że mimo trudnej sytuacji finansowej, na którą się powołuje, Skarżąca w żaden sposób nie ogranicza innych, nie będących podstawowymi, wydatków. Należy bowiem zauważyć w tym miejscu, iż w dniu 18 lipca 2013 r. Skarżąca przesłała zaliczkę w kwocie 1.000 zł na 14-dniowy pobyt w Hotelu [...] w J. . Ponadto w dniu 24 sierpnia 2013 r. Skarżąca kupiła na raty tablet o wartości 1.440 zł, zaś w dniu 28 września 2013 r. zakupiła stół z [...] o wartości 3.990 zł. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Bez wątpienia Skarżącej nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Jak już Sąd wskazał, Skarżąca uzyskuje stały dochód ze stosunku pracy w wysokości ponad 4 tys. zł netto miesięcznie. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W ocenie Sądu, ponadstandardowe wydatki ponoszone przez Skarżącą nie mogą mieć pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z kosztami wszczętego przez nią postępowania sądowego. Skoro bowiem Skarżąca, mimo licznych ciążących na niej zobowiązań, zaciąga kolejne, które nie służą zaspokajaniu jej podstawowych potrzeb życiowych, to uznać należy, że nie spełniła przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.