III SA/Wa 1436/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, , po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] w przedmiocie: orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. - W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł, T. G. wniósł pismo zatytułowane "zażalenie", które zgodnie z jego treścią zostało potraktowane jako wniosek o przyznanie prawa pomocy. W piśmie tym skarżący wskazał, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego, ponieważ jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnych oszczędności ani majątku. Pismem z 6 września 2007 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał skarżącego do złożenia przedmiotowego wniosku na urzędowym formularzu oraz do nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji finansowej, stanu majątkowego oraz dochodów wnioskodawcy a także osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi skarżący nadesłał wypełniony formularz, w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż mieszka razem z żoną w jej domu w P.. Od 4 kwietnia 2006 r. małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej. Skarżący oświadczył, iż w 2006 r. jego dochód wyniósł ok. 1.200 zł, z kolei w 2007 r. nie uzyskał żadnego dochodu. Wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu żony, która prowadzi działalność gospodarczą. Skarżący wskazał ponadto, iż nie posiada rachunków bankowych. Wydatki na utrzymanie ponosi żona i rodzina. Wnioskodawca oświadczył, iż nie posiada żadnej nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Pismem z 24 września 2007 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ponownie zwrócił się do skarżącego o nadesłanie, w terminie 7 dni, dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej oraz stanu majątkowego m.in. nadesłania zeznań podatkowych skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za 2006 r. (w tym również żony skarżącego, mimo pozostawania w rozdzielności majątkowej), nadesłania zaświadczenia o dochodach żony wnioskodawcy lub innych pobieranych przez nią świadczeniach, zaświadczenia z urzędu pracy o pozostawaniu przez wnioskodawcę bez zatrudnienia, bez prawa do zasiłku, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącego za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia miesięcznych, niezbędnych wydatków ponoszonych przez skarżącego i jego żonę (np. opłaty za mieszkanie, media, koszty utrzymania) i źródeł ich finansowania (zestawienie), wskazanie wysokości miesięcznej pomocy udzielanej wnioskodawcy przez rodzinę. W odpowiedzi wnioskodawca wyjaśnił, iż miesięczne wydatki ponoszone przez niego i żonę wynoszą 1.335 zł. Z kolei średnia miesięczna pomoc rodziny wynosi 200 zł. Skarżący nadesłał ponadto wyciągi z konta gospodarczego i kredytowego żony, kopię zeznania PIT-38 żony za 2006 r., zaświadczenie z urzędu pracy, z którego wynika, ze wnioskodawca był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna od 6 stycznia 2005 r. do 10 września 2006 r., a także podanie do urzędu skarbowego o wydanie kopii zeznania podatkowego za 2006 r. Postanowieniem z dnia [...] października 2007 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a pismem z dnia 19 października 2007 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że odmowa przyznania prawa pomocy jest dla niego krzywdzącą i wyjaśnił, że nie posiada żadnego majątku, ani środków zgromadzonych na rachunkach bankowych. Odnośnie dochodów osiąganych przez jego żonę skarżący wyjaśnił, że sposób opodatkowania prowadzonej przez nią działalności nie wymaga określenia dochodu. W ocenie skarżącego Referendarz sądowy nie wziął pod uwagę kwoty zadłużenia jego żony w banku, które wynosi 93.800 zł, a jej możliwości pomocy skarżącemu kończą się na ponoszeniu kosztów jego utrzymania. Skarżący wyjaśnił również, że został wykreślony z rejestru bezrobotnych bo nie potwierdził we właściwym czasie gotowości do podjęcia pracy z przyczyn zdrowotnych, a w czasie gdy był zarejestrowany nie otrzymał żadnej oferty pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej "p.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień referendarza można wnieść sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z kolei, jak stanowi przepis art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a. Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, może obejmować między innymi zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić, jeśli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona jest zobowiązana ponieść koszty sądowe. Możliwość przyznania prawa pomocy jest więc uzależniona od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie pełnych kosztów postępowania będzie wiązało się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego jego i rodziny. Pod pojęciem tym należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych. Podkreślenia wymaga, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku i przesłanek wymienionych w treści art. 246 p.p.s.a. Oceniając, w świetle poczynionych powyżej uwag, wniosek złożony przez skarżącego Sąd stwierdził, iż przedstawiona w nim sytuacja majątkowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazał w jego treści, że jest bezrobotny i nie osiąga dochodów, a utrzymuje się ze środków przekazywanych przez żonę. Na potwierdzenie swoich twierdzeń nadesłał odpis zeznania PIT-37 oraz zaświadczenie z dnia 17 września 2007 r. z Powiatowego Urzędu Pracy w P.. Odnosząc się do nadesłanych dokumentów Sąd wskazuje, że z nadesłanego odpisu zeznania podatkowego istotnie wynika, że dochody skarżącego w 2006 r. kształtowały się na znikomym poziomie. Nadesłane zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy odnosi się natomiast do okresu sprzed przeszło roku. Dokument ten nie potwierdza zatem czy aktualnie skarżący pozostaje bez zatrudnienia. Odnosząc się zaś do stwierdzenia zawartego w sprzeciwie, że skarżący jako zarejestrowany bezrobotny nie otrzymywał ofert pracy, to, w ocenie Sądu, fakt ten nie wyklucza, że takie oferty przy poprawiającej się ogólnej koniunkturze gospodarczej skarżący mógłby na przestrzeni ostatniego roku otrzymać. Wobec zaniechania zgłoszenia do rejestru bezrobotnych skarżący utracił w praktyce możliwość udokumentowania starań podejmowanych na rzecz znalezienia pracy i poprawy swojej sytuacji materialnej, a okoliczność ta, wynikająca z samodzielnej decyzji skarżącego, ma wpływ na ocenę wniesionego przez niego wniosku. Przyznanie prawa pomocy osobie, nie posiadającej środków na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego jest bowiem związane nie tylko z oceną wysokości osiąganych dochodów czy posiadanych składników majątkowych wnioskodawcy, ale również podejmowanymi przez niego działaniami na rzecz zmiany istniejącej sytuacji majątkowej. Tych zaś skarżący nie wykazał. Niezależnie od powyższego Sąd miał również na uwadze okoliczność, że skarżący otrzymuje pomoc finansową od żony prowadzącej działalność gospodarczą. Nadesłane dokumenty, z uwagi na sposób opodatkowania tej działalności, uniemożliwiają wprawdzie ocenę stopnia jej dochodowości, jednakże wysokość osiąganych przychodów (608.085 zł w 2006 r.) wskazuje, że nie jest to działalność prowadzona w małych rozmiarach. Odnosząc się natomiast do znacznego stopnia zadłużenia kredytowego związanego z tą działalnością, na który skarżący wskazał w treści sprzeciwu, Sąd pragnie zaznaczyć, że z nadesłanych dokumentów wynika, że pomimo istniejącego zadłużenia żona skarżącego dokonuje operacji obciążających rachunek (por. zestawienia transakcji za okres 27.06.2007-26.08.2007 r.), a zatem ma możliwość ponoszenia dalszych wydatków korzystając z istniejącego limitu kredytowego. W ocenie Sądu udzielenie skarżącemu pomocy w postaci środków na pokrycie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie - zważywszy na rozmiary prowadzonej działalności gospodarczej - pozostaje w granicach możliwości finansowych żony skarżącego. Należy bowiem podkreślić, że rozdzielność majątkowa istniejąca pomiędzy małżonkami nie wyłącza obowiązków wynikających z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej powoływana jako k.r.o. Zgodnie z treścią art. 27 k.r.o. małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Sąd oceniając zasadność zwolnienia strony od kosztów sądowych, bierze zatem pod uwagę również dochody oraz majątek małżonka wnioskodawcy, bez względu na rodzaj ustroju majątkowego łączącego małżonków. W myśl art. 23 k.r.o. małżonkowie mają m.in. obowiązek do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Zdaniem Sądu, skoro skarżący dla dobra rodziny toczy spory sądowe, jego współmałżonek będzie zobowiązany nieść pomoc także w zakresie uiszczania kosztów postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 61/04 (niepubl.) stwierdził, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, iż zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Ze wskazanych na wstępie względów ocena Sądu orzekającego o przyznaniu bądź odmowie przyznania prawa pomocy musi się opierać jedynie o okoliczności, co do których brak wątpliwości i które jeśli nie zostały wprost udowodnione to przynajmniej w dostatecznym stopniu uprawdopodobnienie. W niniejszej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił, iż nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie, a analiza danych przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych dokumentach wskazuje, że brak jest podstaw do jego uwzględnienia choćby w częściowym zakresie. Z powyższych względów, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 260 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.