III SA/Wa 1452/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Zarządcy masy sanacyjnej M. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w R. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2018 r. w sprawie ze skargi Zarządcy masy sanacyjnej M. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2012 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Zarządca masy sanacyjnej M. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w R. (dalej: "Skarżący") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż za 2016 r. przychody netto ze sprzedaży wyniosły 30.477.000 zł, zaś za 2017 r. już tylko 6.504.938,23 zł. Strata za 2017 r. wyniosła 1.437.295,17 zł, zaś stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach na dzień 31 grudnia 2017r. wynosi 43.167,83 zł. Skarżący podał, że na koniec 2016 r. i 2017 r. kapitały własne spółki miały wartość ujemną, odpowiednio -151.869.000 zł i -153.306.837,37 zł. Dodał, że w okresie styczeń-luty 2018 r. spółka zrealizowała obrót należny w wysokości 344.406,76 zł i 4.434,57 euro, a zatem średniomiesięcznie ok. 175.000 zł. Natomiast w 2017 r. koszt samych tylko wynagrodzeń oraz podatków, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych wyniósł łącznie 2.054.985,08 zł, a więc średniomiesięcznie ok. 171.248,75 zł. Skarżący podał, że kapitał zakładowy spółki wynosi 10.624.500 zł, wartość środków trwałych 27.693.609,04 zł. Powołał się na fakt wydania postanowienia z [...] stycznia 2017 r. (sygn. akt [...]) otwierającego postępowanie sanacyjne oraz fakt uiszczenia w innych zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach wpisów w łącznej wysokości 650.000 zł. Zwrócił przy tym uwagę na kwestię rozdrabniania spraw w postępowaniu podatkowym skutkującą generowaniem w sposób sztuczny kosztów sądowych w postaci wpisów. Na koniec wyjaśnił, że część znajdujących się na rachunku bankowym środków (900.000 zł) nie stanowi własności spółki, gdyż jest to wadium wpłacone w związku z trwającym procesem sprzedaży środków trwałych. Do wniosku załączono m. in. bilans, rachunek zysków i strat, deklaracje VAT-7, zestawienie faktur, zeznanie podatkowe, wyciągi bankowe. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że Spółka zawarła umowę z G. S.A., która daje gwarancje przychodów. Ponadto referendarz sądowy przywołał dane wynikające z dokumentów źródłowych, które świadczą o tym, że Spółka prowadzi działalność na znaczną skalę i odnotowuje wielomilionowe przychody. Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą z pozytywnym skutkiem. Referendarz sądowy zauważył również, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż wierzytelności związane z postępowaniem sanacyjnym czy wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów zainicjowanego przezeń postępowania sądowego. Pismem z dnia 11 maja 2018 r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że Spółka poniosła stratę w wysokości ponad 12 mln zł, uiściła już wpisy od skarg i skarg kasacyjnych w wysokości 650.000 zł, stan środków na rachunkach bankowych i w kasie Spółki na koniec 2017 r. wyniósł jedynie 43.167,83 zł, zaś w lutym środki własne Spółki wynosiły 8.207,73 zł i 2.676,77 euro. Skarżący podał również, że przychody należne osiągnięte w związku ze sprzedażą dokonaną w okresie styczeń - luty 2018 r. w istocie rzeczy wyczerpywały koszty samych tylko wynagrodzeń pracowniczych oraz podatków, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych z tych dwóch miesięcy. Skarżący podniósł również, że biegły rewident określił wskaźniki płynności Skarżącej w granicach 0,0 i podkreślił ich istotny negatywny wpływ na zdolność Spółki do kontynuowania działalności w niezmienionym zakresie. W sprzeciwie podniesiono również, że majątek trwały Spółki nie mógł posłużyć sfinansowaniu kwoty wpisu. W sprzeciwie podano również, że umowa z G. S.A. nigdy nie została wykonana i nie generowała żadnych przychodów z uwagi na odrzucenie oferty Skarżącej (jako dowód załączono korespondencję mailową). Skarżący zarzucił referendarzowi sądowemu arbitralność w rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedkładanie interesu fiskalnego Skarbu Państwa nad konstytucyjne prawo Spółki do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. W przypadku osób prawnych - gdy nie są one w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych. Stosując prawo pomocy nie można chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (zob. postanowienie NSA z 15 października 2014 r., II FZ 1509/14). Należy również wskazać, że wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy wynika z tego, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi kasacyjnej wymagany w kwocie 50.000 zł. W ocenie Sądu referendarz sądowy słusznie zauważył, iż Skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Okolicznością mającą decydujące znaczenie dla oceny zdolności płatniczych Spółki jest fakt, iż pomimo trudności finansowych nadal funkcjonuje ona w obrocie gospodarczym, prowadząc działalność z pozytywnym rezultatem. Z załączonych do wniosku dokumentów źródłowych wynika bowiem, że w 2017 r. Spółka odnotowała przychód w kwocie ok. 6,5 mln zł (rachunek zysków i strat), a tylko w miesiącach styczeń – luty 2018 r. przychód w kwocie – ok. 389 tys. zł (zestawienie faktur sprzedaży). W tym miejscu należy zauważyć, że poniesienie straty, na którą powołuje się Skarżący, nie oznacza automatycznie o zaistnieniu przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Strata nie zawsze przesądza o braku środków finansowych. Przy wysokich przychodach może być efektem wydatków inwestycyjnych, zmierzających do rozwoju przedsiębiorstwa, może też wynikać z rozmaitych działań w zakresie tzw. optymalizacji podatkowej, czyli dążenia do zmniejszania obciążeń podatkowych. W tym kontekście na uwagę zasługuje fakt, iż w 2017 r. na koszty działalności Spółki złożyły się m.in. amortyzacja w kwocie ok. 1,8 mln zł (co nie musi wiązać się z faktycznym wydatkowaniem jakichkolwiek środków) czy usługi obce – ok. 1 mln zł (co świadczy o tym, że Spółka była w stanie wygospodarować środki na ich zakup). Pomimo toczącego się wobec Spółki postępowania sanacyjnego, kontynuuje ona działalność na znaczną skalę. Nadal prowadzi transakcje w obrocie dewizowym, odnotowuje znaczące przychody z tytułu sprzedaży towarów i usług (styczeń 2018 r. – ok. 256 tys. zł, deklaracja VAT-7) czy też, jak wynika z rachunków bankowych, odnosi stały przychód z tytułu najmu budynku na rzecz W. Sp. z o.o. w kwocie ok. 50 000 zł miesięcznie. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08 dostępne w centralnej bazie orzeczeń i informacji o sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym brak jest podstaw do traktowania Spółki w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Mając powyższe na uwadze, bez znaczenia pozostaje okoliczność prowadzenia wobec Spółki postępowania sanacyjnego, ponieważ okoliczności sprawy wskazują na to, że zarządca masy sanacyjnej jest w stanie zgromadzić środki na pokrycie kosztów sądowych. Podkreślić również należy, że nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem sanacyjnym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym koszty związane z uczestnictwem Spółki w postępowaniu sądowoadministracyjnym są kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez zarządcę masy sanacyjnej na poczet prowadzonego postępowania sanacyjnego, w tym chociażby wynagrodzeniem pełnomocników. Pozostała argumentacja podniesiona w sprzeciwie również nie zasługuje na uwzględnienie. W szczególności nie można podzielić zarzutu Skarżącego o dokonaniu przez referendarza sądowego arbitralnej oceny wniosku Spółki. W żaden sposób nie można wyprowadzić takiej konkluzji z cytowanego w sprzeciwie ogólnego sformułowania referendarza dotyczącego uznania Sądu przy przyznawaniu prawa pomocy. Sąd stwierdza, że ocena dokonana przez referendarza sądowego nie nosi znamion arbitralności, ponieważ jest poparta przywołaną argumentacją oraz stosownymi danymi mającymi swoje źródło w nadesłanych dokumentach. Sąd nie dopatrzył się również zagrożenia naruszenia konstytucyjnego prawa Skarżącego do sądu. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.