III SA/Wa 1457/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, , po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący – M.S. , w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wnioskiem z 18 czerwca 2015 r wystąpił o przyznanie prawa pomocy w związku z trudną sytuacją materialną, wskazując, że otrzymuje 537,17 zł emerytury, z której 200 zł zabiera mu urząd skarbowy. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, Skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wskazał, że ubiega się o przyznanie prawa pomocy, bowiem nie stać go na żadne opłaty z otrzymywanej emerytury. Ponadto wyjaśnił, że ma wielu wierzycieli, stąd trudno mu jest ich wymienić. Odnosząc się do kwestii nadesłania żądanych informacji zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika, podnosząc, iż "na tym się nie zna" i "nie stać go aby za tym latać". Do majątku zaliczył budynek gospodarczy i "zarośniętą" nieruchomość rolną o pow. 11,12 ha. Do wniosku przedłożył odcinek emerytury – potwierdzenie wypłaty na kwotę 537,10 zł. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia Skarżący w terminie wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, iż niesłusznie naliczono mu łączne zobowiązanie pieniężne. Ponadto podkreślił, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, bowiem otrzymuje tylko 537,10 zł emerytury, która wystarcza na skromne życie, zatem nie stać go na inne opłaty i pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącego jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot: "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. postanowienie z 30 listopada 2005 r. sygn. akt II FZ 781/05), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (zob: postanowienie NSA z 14 lutego 2005r. sygn. akt FZ 760/04). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Z kolei, niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (zob. np. postanowienia NSA: z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, z 18 października 2011 r., sygn. akt II GZ 460/11, z 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12). Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczył się jedynie do wskazania dochodu uzyskiwanego z tytułu emerytury w wysokości 517,10 zł. Podkreślić również należy, iż Skarżący nie wykonał wezwania do podania dodatkowych informacji pozwalających na prawidłową ocenę jego sytuacji finansowej w zakresie nadesłania stosownych zaświadczeń, wskazując, że "nie stać go aby za tym latał". Skarżący w żaden sposób zatem nie próbował potwierdzić, że jego sytuacja materialna jest trudna (poza odcinkiem emerytury). Wobec tego stwierdzić należy, że Skarżący nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawił Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów strony skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy stronę stać na poniesienie kosztów sądowych. Natomiast, bierna postawa i uchylenie się, mimo wezwania Sądu, od przedłożenia wszystkich dokumentów poświadczających twierdzenia Skarżącego, skutkuje tym, że jego wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków, związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 i z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Zaznaczyć również zaznaczyć, że przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem skutecznego rozpoznania skargi. O ile uiszczenie kosztów sądowych warunkuje rozpoznanie sprawy, o tyle warunkiem koniecznym rozpoznania niniejszej sprawy nie jest występowanie profesjonalnego pełnomocnika. Przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie przewidują bowiem "przymusu adwokackiego". Skarżący ma ustawowo zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest sformułowana w art. 6 P.p.s.a. zasada udzielania pomocy stronom. Zgodnie z tym przepisem Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną gwarancją procesową jest również to, iż stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że Sąd zbada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2007 r., sygn. akt II FZ 450/07). Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że Skarżący w rozpoznawanej sprawie nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a przede wszystkim wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, który na obecnym etapie postępowanie jest jedynym kosztem, którego poniesienie umożliwi rozpoznanie wniesionej skargi. Sąd, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.